هفت صبح - از زلزله اخیر تهران زمان زیادی نمیگذرد. زلزله ۵ ریشتری که گرچه خسارات مالی و جانی زیادی نداشت اما توانست افراد کم سن و سال را با پدیده ای آشنا کند که اندکی ترس و نگرانی را در وجودشان به یادگار بگذارد و حالا این وظیفه پدر و مادر است که کمک کنند این ترس به یک فرصت سازنده برای یادگیری نکات ایمنی شود و راه حلی برای درمان اضطراب فرزندان پیدا کنند. دکتر فریبا عرب گل فوق تخصص روان پزشکی کودک و نوجوان درباره این مشکل راهکارهایی ارائه داده است.
تجربههای تلخ ، عاملی برای واکنش شدید اضطرابی
حوادث و اتفاقاتی که کودکان در طول عمر خود تجربه کردند نیز یکی از عوامل مهم و موثر بر رفتار کودکان در مقابل مخاطرات طبیعی است. در علم روان شناسی به این نتیجه رسیدند که هر چه قدر فرد در طول عمر خود با حوادث و اتفاقات ناگوار بیشتری روبرو شده باشد ، احتمال اینکه در برابر یک حادثه جدید ، واکنش شدیدتری نشان بدهد ، وجود دارد. میزان تاب آوری و مکانیسم های دفاعی نیز از عواملی است که می تواند تاثیر مستقیم روی رفتار کودکان داشته باشد. این موضوع که کودک از چه مکانیسم تطبیقی در مقابل مشکلات و حوادث استفاده می کند و میزان تاب آوری او به چه حد و اندازه ای است، چگونه خود را با شرایط تطبیق می دهد نیز اهمیت ویژه ای دارد.
پرخاشگری ممنوع
پدر و مادر باید با کنترل رفتارهای بیرونی ، تاثیر منفی روی کودک نگذارند. برخی از افراد در هنگام اضطراب و عصبانیت ، پرخاشگر می شوند و فریاد می زنند و یا رفتارهایی دارند که افراد دیگر هم با دیدن آن دچار اضطراب می شوند. والدین باید سعی کنند تا چنین رفتارهایی را مهار کرده و با نگاه واقع بینانه به مسائل نگاه کنند. برای اتفاقاتی که یا در حال وقوع است و یا احتمال وقوع آن وجود که مخاطرات طبیعی مانند زلزله هم شامل آن می شود، باید از قبل ، نکات ایمنی را به کودکان آموزش داد و یاداوری کرد. این کار باید با یک حالت هیجانی خنثی انجام بگیرد که ترس و دلهره را به کودک تلقین نکند. به عنوان مثال جاهای امن خانه را به کودکان یاد داده و به آنها گوشزد شود که مکان هایی نظیر زیر لوستر و یا کنار پنجره برای پناه گرفتن مناسب نیست . در عین آموزش دادن این مسائل ، نباید از نوع دوستی و کمک به دیگران غافل شد. باید به کودکان یاد داد که تنها به فکر نجات خودمان نباشیم و نباید راه نجات دیگران را سد کرد و یا مانعی برای آن شد.
از ارائه اطلاعات زیاد پرهیز کنید
طرز صحبت کردن درباره این موضوعات و طرح آن بستگی مستقیم به سن و وضعیت شناختی کودک دارد. باید در ابتدای امر ، ارزیابی کرد که کودک تا چه میزان از مسائل اطرافش را درک می کند. البته والدین مراقب این موضوع باشند که اطلاعات زیادی به کودکان نباید داد. حجم بالای داده ها و آگاهی ، کودک را مضطرب می کند. به عنوان مثال زمانی که می خواهیم راجع به کرونا ، اطلاعاتی را در اختیار کودکمان قرار دهیم ، حجم این اطلاعات باید به حدی باشد که کودک بتواند رفتارهای بهداشتی را درک کند ولی تعداد فوتی های این بیماری ، درد کشیدن بیماران از این بیماری و نوع سوگواری و ناراحتی خانواده های بیماران فوت شده ، از جمله اطلاعاتی است که به هیچ وجه نباید در اختیار کودکان قرار داد. این گونه از اطلاعات اضطراب آور استو والدین نباید در جمع خانواده آنها را طرح و راجع به آن صحبت کنند . همچنین نباید اجازه داد که چنین اطلاعاتی از مجراهای مختلف یعنی از اطرافیان گرفته تا کانال های مجازی در اختیار کودکان قرار بگیرد. باید روی جنبه های مثبت هم تاکید بیشتری کرد و این گونه از رفتارها را در ذهن کودکان جلوه ورنگ بیشتری داد.
تفاوت ترس موقت و دائمی
برخی از کودکان ونوجوانان به طور موقت و کوتاه مدت دچار ترس می شوند. به عنوان مثال پس از وقوع زلزله ، ممکن است تا چند شب بد خواب شده و با کوچکترین حرکت و صدایی احساس کنند که آن حادثه دوباره در حال وقوع است و حتی کودکان میزان چسبندگی و وابستگی شان به پدر و مادر افزایش می یابد. برخی دیگر از کودکان و نوجوانان به طور غیر مستقیم ، دلهره و نگرانی خود را در به شکل تحریک پذیری ، بی قراری و کم تحملی نشان دهند. در حالت عادی ، پس از آنکه چند روز از حادثه گذشت ، مانند زلزله اخیر تهران که تخریب و خسارت جانی خاصی همراه نداشت، اما احتمال وقوع دوباره آن وجود دارد ، ترس و اضطراب به مرور زمان کمتر می شود ولی در کسانی که سابقه اضطراب داشتند ممکن است که این موضوع سبب تشدید اضطراب انها شده و مشکلاتی را در خواب یا اشتها و حالت هایی نظیر عدم تمرکز و بی قراری ایجاد کند.
