روزنامه هفت صبح | پاسخ کوتاه این است که سفر با قطار فقط برای کسانی خوب است که مشتاق سفرهای بدون برنامهریزی هستند و به اصطلاح لحظه آخریاند. برخلاف دیگر کشورها، قطار در ایران غیرقابل برنامهریزیترین وسیله نقلیه است. برای اثبات این ادعا کافی است بدانید که قرار بود از امروز ۱۸ اسفند بلیت قطار برای اول اسفند به بعد به فروش برسد ولی باز هم به تعویق افتاد و اگر با چند کلیک ساده به سایت فروش بلیت اینترنتی بروید با این پیام مواجه میشدید که هنوز امکان خرید بلیت قطارها در اسفند ماه را ندارید!
عجیبتر اینکه بلیت هواپیما که محدودیتهای بیشتری دارد و بلیت اتوبوس که چندان انتظار برنامهریزی از آن نداریم، در دسترس است ولی قطار نه. در حالیکه قطار در کشورهای دیگر به دلیل امنیت ذاتیاش قابل اتکاترین وسیله سفر است و از همین الان میتوانید برای شش ماه دیگه در ساعت مشخص بلیت بخرید.
واقعیت این است که فروش بلیت قطار در سیستم به شدت دولتی راهآهن ایران گرفتار در چمبره بیبرنامگی و عدم توسعه زیرساخت است. البته اوضاع همیشه به این بدی نبوده که امکان خرید بلیت قطار ماه بعد تنها چند روز قبل از شروع ماه ممکن باشد. تا چند سال پیش زمانبندی فروش بلیتهای قطار فصلی بوده اما به تدریج این زمان به جای افزایش، کاهش یافته و امسال به یک ماه رسیده است.
چه کسی مسئول است؟
شرکت دولتی راهآهن، تعیین کننده زمان فروش بلیت قطار است. دلیل هم واضح است؛ ریل، لوکوموتیو و ایستگاههای قطار در اختیار این شرکت است و شرکت رجا و دیگر شرکتهای خصوصی فقط واگن قطار در اختیار دارند و مهم نیست از کدامشان بلیت میخرید. چون فقط کیفیت واگن و خدمات آن قابل تغییر است. بنابراین برنامهریزی سفرهای مسافربری و باری و ریلی با شرکت راه آهن است و طبیعتا تا زمان تعیین زمان حرکت قطارها، امکان فروش بلیت برای شرکتهای مسافربری ریلی وجود ندارد.
اما چرا این شرکت برنامه مشخص زمانی طولانی مدت را برای حرکت قطارها و فروش بلیت در نظر نمیگیرد؟ یکی از کارشناسان حوزه حمل و نقل ریلی در گفتوگو با هفتصبح میگوید:«در صنعت حمل و نقل ریلی با محدودیت ذاتی ریلها مواجه هستیم اما در مقابل این مزیت وجود دارد که برخلاف هواپیما، تجهیزات و محیط حرکت در صورتی که سرمایهگذاری و نگهداری درستی از آن صورت گرفته باشد، به مراتب قابل اعتمادتر از حمل و نقل هوایی است.
اما طی چند سال گذشته به دلیل تحریمها بسیاری از لوکوموتیوها و تجهیزات دیگر در شرایط خوبی به سر نمیبرند و علاوه بر آن به دلیل نگاه دولتی که بر تعیین قیمت بلیت قطار حاکم بوده، قیمت دستوری مانع از جذب درآمد متناسب با هزینهها شده و عملا سرمایه گذاری برای نگهداشت و توسعه زیرساخت انجام نشده است. طوری که طی ده سال گذشته تعداد مسافران ریلی از ۲۴ میلیون نفر در سال به ۱۴ میلیون نفر کاهش پیدا کرده است.»
این کارشناس که ترجیح میدهد نامش ذکر نشود، ادامه میدهد: «همه مسئله البته به تجهیزات و کمبودها مرتبط نیست. شما با یک قطار در روز هم میتوانید برای یک سال آینده برنامه ریزی کنید و مسئولیت اجرای آن را هم به عهده بگیرید. ماجرا این است که هیچ اهتمامیدر مجموعه وزارت راه و راه آهن برای قابل برنامهریزی کردن سفرهای ریلی وجود ندارد و نباید انتظار داشته باشیم اولویت تورها و مسافران، گزینه قطار باشد.»
روزگار سخت برای مسافر، راهآهن و شرکتهای خصوصی
برنامه عجیب فروش بلیت قطار، فقط به ضرر مسافران نیست. شرکتهای خصوصی که تامین کننده واگنهای مسافربری هستند هم ازبیبرنامگی فروش بلیت قطار ضرر میکنند و امکان پیش فروش بلیت و جذب نقدینگی بیشتر را ندارند و هم با محافظه کاری همیشگی دولتیها، قیمت بلیت قطار تغییر چندانی نکرده در حالی که هزینههای پرسنلی، خدمات و … افزایش یافته و شورای عالی ترابری که در وزارت راه مستقر است، با تثبیت قیمت قطار عملا هم به خودش آسیب زده و هم به شرکتهای خصوصی که باید سطح خدمات خود را بالا نگه دارند.
