روزنامه هفت صبح | «انتظار نداشتیم، غافلگیر شدیم، حجم بارشها غیرقابل پیشبینی بود و…». این جملهها و جملههایی شبیه اینها را بارها بعد از بارانهای سیلآسا، برفهای سنگین و آبگرفتگیهای گسترده شنیدهایم.
جملههایی که چند سالی است با واکنش سریع سازمان هواشناسی همراه میشود که میگویند ما هشدارهای لازم را داده بودیم. بعد هم سند رو میکنند از نامههای هشدارآمیزی که به سازمانهای مختلف فرستادهاند. اینجاست که بحث از غافلگیری به ناتوانی در مواجهه با بحران تغییر مسیر میدهد تا دفعه بعد که دوباره نزولات آسمانی باعث بروز انواع مشکلات شوند و این چرخه تکرار شود.
طی همین چند روز اخیر هم در حالی که خوزستان درگیر آبگرفتگی است و چند استان دیگر هم با احتمال شکسته شدن رکورد بارش مواجه هستند و باران تهران هم یکریز میبارد دوباره عدهای انگشت اتهام را به سمت سازمان هواشناسی گرفتهاند، اینبار به این بهانه که توصیههای هواشناسی «موثر» نیست.
*** همه چیز در سایت و اپلیکیشن
به سایت سازمان هواشناسی که مراجعه میکنیم میبینیم در بخش هشدارها و اطلاعیهها نه تنها وضعیت آبوهوای سه روز آینده با جزئیات پیشبینی شده بلکه به تفکیک مخاطبها هم هشدارهای لازم دیده میشود. مثلا چندین اطلاعیه با عنوان «هشدار کشاورزی» برای کشاورزان قرار داده شده است و در آنها نهتنها شرایط آبوهوایی توضیح داده شده بلکه منطقه اثر، مدت زمان اثر و توصیههای دیگر برای کمک به کشاورزان دیده میشود.
مدتی پیش رئیس سازمان هواشناسی اعلام کرده بود که این سازمان نزدیک به ۵میلیون دنبالکننده کشاورز دارد و کشاورزان یکی از مخاطبان اصلی سازمان هواشناسی محسوب میشوند. رانندهها مخاطبان عمده دیگر سازمان هواشناسی هستند که وقتی به سایت سازمان مراجعه کنیم میبینیم با پیشبینی وضعیت جادهها،انواع هشدارها به آنها هم داده شده است.
هشدارهای عمومیتر هم با جزئیات حضور دارند و در کنار آنها پیشبینی وضعیت سه روز آینده کل کشور با جزئیات و نقشه. البته این تمام وظیفه سازمان هواشناسی نیست بلکه این سازمان علاوهبر تمام خدمات تلفنی و اینترنتی که برای انواع قشرها ارائه می کند، موظف است اخطارها و پیشبینی وضعیتهای خطرناک را به بعضی از نهادها و سازمانها هم ارسال کند.
مثل شهرداری، استانداری، ادارات آب و برق، سازمان مدیریت بحران و… . اگر یادتان باشد در برف سنگین چند سال پیش تهران سازمان هواشناسی وقتی با اعلام غافلگیری شهرداری تهران مواجه شد چندین و چند سند رو کرد که نشان میداد از چند روز قبل درباره بارش شدید برف در تهران به شهرداری هشدار داده است.
*** زبان سخت یا عدم اعتماد؟
بعضیها میگویند وجود اصطلاحات هواشناسی سخت یا استفاده از کلماتی که خیلی برای مخاطب قابل فهم نیست و حتی یک مدیر را هم نمیترساند دلیل بیتوجهی به هشدارهای هواشناسی است، بعضیهای دیگر هم اعلام میکنند که آنقدر هشدارهای پی در پی صادر میشود که دیگر مردم و مسئولان بیحس شدهاند و خیلی هشدارها را جدی نمیگیرند.
صادق ضیاییان، مدیرکل پیشبینی و هشدار سریع سازمان هواشناسی قبل از اینکه توضیح بدهد چه چیزی اثر بخشی هشدارهای هواشناسی را کم میکند، واکنش به هشدارها را به قبل و بعد از فروردین سال ۹۸ تقسیم میکند و میگوید:«تا چند سال پیش شاید ادبیات ما تخصصی بود یا مسئولان چندان توجهی نمیکردند اما بعد از سیل سراسری اواخر سال ۹۷ و فروردین سال ۹۸ خیلی چیزها تغییر کرده و من فکر میکنم این تغییرات کمکم تاثیرش را در جلب اعتماد مردم و مسئولان گذاشته است.
ما حالا هشدارهایمان را به سه دسته زرد، نارنجی و قرمز تقسیم کردهایم. در وضعیت زرد با ادبیات تقریبا همه فهم توضیح میدهیم که سامانه بارشی که در راه است احتمالا مشکلات به وجود بیاورد اما این مشکلات در سطح وسیع نیست. در هشدار نارنجی میگوییم که سامانه حتما خسارتهایی خواهد زد از آبگرفتگی معابر گرفته تا لغو پروازها و خسارت به کشاورزان اما در سطح قرمز هشدار میدهیم که تبعات اجتماعی، اقتصادی و خسارات وسیع در پیش خواهد بود.
کاری که در مورد همین سامانه بارشی اخیر انجام دادیم و در مورد سامانه بارشی که در آن قرار دادیم هم اعلام هشدار قرمز کردیم. واقعا از این صریحتر و شفافتر نمیتوانستیم توضیح بدهیم که سامانه بارشی که از ساعات اولیه یکشنبه شروع میشود و تا پیش از ظهر دوشنبه ادامه دارد در مناطقی مثل نیمه شمالی بوشهر، شمال و غرب فارس و… خسارت سنگین به بار خواهد آورد.
خوشبختانه واکنش مسئولان هم از فروردین ۹۸ کاملا تغییر کرده. من دقیقا در جریان هستم که در مورد همین هشدار اخیر تا چه اندازه نیروهای امدادی و عملیاتی دست به کار شدند و آببندها و کانالها و سیلبندها و سدها را بررسی کردند تا کمترین خسارت وارد شود تا اینجا همین اتفاق هم افتاده است. در منطقه شبانکاره ۱۶۰میلیمتر باران باریده، در برازجان ۱۱۵میلیمتر بارش داشتیم اما اتفاق ناگواری که ممکن بود بیفتد نیفتاده است.»
او ادامه میدهد:«این هواشناسی نیست که در هشدارهایش اغراق میکند و شاید باعث بیاعتمادی به پیشبینیها شود بلکه در موارد زیادی رسانهها هستند که این کار را میکنند، ما میگوییم بارش سنگین در ارتفاعات البرز، اینها مینویسند سنگینترین برف تاریخ در البرز! بعد که اتفاق نمیافتد میگویند پیشبینی درست نبود، در حالی که با توجه به تجهیزات و پیشرفت علمی که در زمینه هواشناسی شده دیگر احتمال خطا در این سطح اصلا وجود ندارد.
دلیل اینکه ما هشدارها را برای سازمانها و نهادهای مختلف میفرستیم هم این است که متاسفانه بحران مدیریت یکپارچه ندارد و ما برای اینکه بتوانیم یک بسیج همگانی در برابر اتفاقات مربوط به آبوهوا ایجاد کنیم مجبور هستیم به تمام سازمانهایی که به نحوی فعالیتشان با آبوهوا در ارتباط است اطلاعیه و اخطاریه بفرستیم تا در جریان باشند و اقدامات لازم را انجام دهند و اگر لازم است دستوری صادر کنند، این کار را بکنند.»
