روزنامه هفت صبح | دیروز ظرف نیم ساعت، بوشهر چهار بار لرزید، زلزلههایی پشت سر هم که با یک زلزله اصلی ۵.۹ ریشتری در ساعت ۱۱:۱۱ به اوج خود رسید و آخرین آن هم (تا دیروز عصر) یک زلزله با بزرگی ۴.۴ ریشتر بوده است.براساس اطلاعات مرکز زمینشناسی آمریکا، این زلزلههای نسبتا قدرتمند در عمق ۱۰کیلومتری زمین رخ داده است و همچنین گزارشهایی از احساس آن در شهرهای دیگر و حتی کشور کویت منتشر شده است.
خبر وقوع این زلزله تمام ایران را نگران کرد چرا که نه تنها بزرگی زلزله زیاد بود بلکه بوشهر با داشتن تاسیسات هستهای و نزدیکی به دریا و احتمال سونامی میتواند در برابر زلزله آسیبپذیر باشد. یادمان نرفته که زلزله بم با آن حجم فوتی و خرابی ۶٫۶ ریشتر شدت داشت. فریدون مهتدی، عضو پژوهشگاه زلزله شناسی در مورد دلایل اینکه خسارت زلزله نسبتا کم بوده و تلفاتی هم نداشته است، میگوید: «اگرچه عمق زلزله چندان کم نبود اما خوشبختانه دور بودن کانون زلزله از مناطق مسکونی پرتراکم و البته جهت زلزله باعث شده که خسارت خیلی زیاد نباشد و خوشبختانه تا اینجا فوتی هم نداشته است و مصدومان هم کم بودهاند.»
او ادامه میدهد: «فقط بزرگی زلزله نیست که قدرت تخریب آن را تعیین میکند. در قدرت تخریب یک زلزله عوامل مختلفی نقش دارد از جمله عمق، فاصله کانون زلزله با مناطق مسکونی، جهت، نوع مصالح ساختمانی و… به عنوان مثال یکی از اصلیترین دلایل تخریب گسترده در شهرستان بم نوع مصالح ساختمانی آن منطقه بود ضمن اینکه زلزله بم همزمان در سه جهت اتفاق افتاد، افقی، عمودی و اوریب. به این ترتیب بیشترین آسیب به خانهها و مردم رسید اما زلزله بوشهر در یک جهت بوده است که همین باعث میشود تابآوری بناها در برابر آن بیشتر باشد.»
*** زلزلههای بزرگ از هزار سال پیش تا الان
با مرور سطح آسیبی که زلزلههای مختلف به مردم ایران وارد کردهاند میبینیم که بعضی از آنها که خیلی شدید بودهاند لزوما خونبارترین زلزلههای ایران نبودهاند تا جایی که بین ده زلزله بزرگ ایران اصلا زلزله بم جا ندارد. موقع خواندن این مطلب ممکن است برایتان این سوال به وجود بیاید که الان چطور میفهمند زلزلهای که هزار سال پیش رخ داده چقدر شدت داشته است، گویا کارشناسها این موضوع را از روی آثار زمین شناسی به جا مانده روی زمین و سنگها و چندین فاکتور دیگر میفهمند.
* ۱۰: ۷٫۱ ریشتر، بجنورد
۱۱ اردیبهشت ۱۳۰۸، زلزلهای ۷٫۱ ریشتری مناطق مرزی ایران و ترکمنستان را لرزاند. این زلزله که ساعت ۸ شب رویداده بود، در عمق ۲۵ کیلومتری زمین بوده و گفته میشد ۳۲۵۷ کشته برجای گذاشته است.
* ۹ : ۷٫۳ ریشتر، سیلاخور، بروجرد
۳ بهمن ۱۲۸۷ قمری (حدود ۱۲۴۲ خورشیدی)، دشت سیلاخور بروجرد زلزلهای ۷٫۳ ریشتری را تجربه کرد. گفته میشود این زلزله دستکم ۸هزار کشته برجای گذاشته است.
* ۸ : ۷٫۳ ریشتر، قائن، خراسان جنوبی
در تاریخ ۲۰ اردیبهشت ۱۳۷۶، در آخرین ماههای دولت سازندگی، زمینلرزهای ویرانگر مرکز زعفران جهان را لرزاند. این زلزله که در عمق ۱۰ تا ۱۲ کیلومتری زمین به وقوع پیوست، حدود ۳ هزار کشته برجای گذاشت.
* هفت: ۷٫۳ ریشتر، دشت بیاض و فردوس، خراسان جنوبی
بازهم خراسان جنوبی و قائنات! ساعت ۲ و ۱۷ دقیقه بعدازظهر ۹ شهریور ۱۳۴۷، زلزلهای به بزرگی ۷٫۳ ریشتر منطقه دشت بیاض را به لرزه درآورد. این زلزله بین ۷ تا ۱۲ هزار کشته برجای گذاشت. گفته میشد پس از وقوع زمین لرزه افراد سرشناس زیادی در محل وقوع زلزله حاضر شدند که از آن جمله میتوان به دکتر علی شریعتی اشاره کرد.
* شش: ۷٫۴ ریشتر، طبس
ساعت ۷ بعدازظهر روز ۲۵ شهریور ۱۳۵۷، در بحبوحه وقوع انقلاب اسلامی، زلزلهای مهیب طبس را درنوردید. این زلزله ۷٫۴ ریشتر قدرت داشت و گفته میشود بین ۱۵ تا ۲۵ هزار کشته برجای گذاشته است. شدت این زمینلرزه به حدی بود که حتی در تهران به فاصله چند صد کیلومتری از کانون زلزله هم احساس شد. کانون زلزله در نزدیکی کریت واقع بود و خرابیها از دیهوک در جنوب شرق تا اسفهک و سپس خود طبس گسترش مییافت.
* پنج: ۷٫۴ ریشتر، رودبار و منجیل
بیشتر ما زلزله غمبار رودبار و منجیل را به خاطر میآوریم؛ بهخصوص با فیلمهای عباس کیارستمی. ۳۰ دقیقه بامداد نیمهشب ۳۱ خرداد ۱۳۶۹، درحالیکه بسیاری از مردم سرگرم تماشای مسابقات فوتبال جام جهانی ۱۹۹۰ ایتالیا بودند، زلزلهای به بزرگی ۷٫۴ ریشتر رودبار را ویران کرد.
این زلزله تا شعاع ۱۰۰ کیلومتری از مرکز زمینلرزه موجب خسارات جانی و مالی فراوان شد. ارتعاشات حاصل از امواج این زمین لرزه در استانهای زنجان به خصوص شهرستان طارم، گیلان و در بخشهایی از استانهای آذربایجان شرقی، تهران، مرکزی، مازندران، سمنان، همدان، قزوین (الموت غربی) و کردستان به مدت حدود ۶۰ ثانیه احساس شد و باعث وحشت عمومی شد. اما خسارات جانی و مالی به همراه نداشت.
این زمینلرزه در یک منطقه پرتراکم از نظر جمعیت اتفاق افتاد، بهطوریکه علاوه بر روستاهای موجود در منطقه چندین شهر مهم کشور نیز تحت تأثیر آن قرار گرفتند. کانون زلزله در عمق ۱۹ کیلومتری زمین اعلام شد هرچند که به دلیل نبود تجهیزات کافی در آن زمان امکان خطا در تخمین عمق زمین لرزه وجود داشته است، همانطور که در اعلام کانون زمین لرزه مرتکب خطا شده و کانون آن را رشت و دیلمان اعلام کردند و بعدتر اعلام شد که کانون زلزله منجیل و رودبار بوده، حدس زده شد که عمق زلزله ۱۳ کیلومتری زمین بوده است.
در این زمین لرزه علاوه بر اینکه حدود ۳۷هزار نفر جان خود را از دست دادند، بیش از ۲۰۰ هزار واحد مسکونی تخریب شد و خسارات عمدهای به تأسیسات و اماکن عمومی در استان گیلان که متأثر از این زمینلرزه بودند، وارد آمد و حدود ۵۰۰ هزار نفر از ساکنان منطقه بیخانمان شدند.
* چهار: ۷٫۶ ریشتر، تبریز
۳۰ مرداد سال ۴۲۱ خورشیدی، زلزلهای به بزرگی ۷٫۶ ریشتر شهر تاریخی تبریز را به لرزه درآورد. از این زلزله اطلاعات زیادی در دسترس نیست، اما در منابع تاریخی آمده است که حدود ۴۰ هزار کشته برجای گذاشته است.
* سه: ۷٫۷ ریشتر، تبریز
زلزله بزرگی که در تاریخ از آن یادشده و گفته میشود تمام آثار و بناهای تاریخی باستانی تبریز را ویران کرد، در ۶ اردیبهشت ۱۱۰۰ خورشیدی به وقوع پیوسته است. طبق آنچه در منابع تاریخی آمده است، این زلزله ۷٫۷ ریشتری بهشدت ویرانگر بوده و تبریز را با خاک یکسان کرده است. کشتههای این زلزله ۸۰ هزار نفر تخمین زده میشوند. حالا میتوان فهمید که چرا تبریز با وجود داشتن تاریخ و پیشینه بسیار غنی، آثار معماری و تاریخی بسیار محدودی دارد و از شهر تاریخی آن چیز چندانی باقی نمانده است.
* دو: ۷٫۸ ریشتر، سراوان، سیستان و بلوچستان
باورش سخت است، اما دومین زمینلرزه شدید تاریخ ایران در سال ۹۲ به وقوع پیوسته است و تنها در ایران یک کشته برجای گذاشته است. ساعت ۳ و ۱۴ دقیقه بعدازظهر روز ۲۷ فروردین ۱۳۹۲، زلزلهای به قدرت ۷٫۸ ریشتر در منطقه مرزی ایران و پاکستان روی داد. این زمینلرزه با توجه به عمق ۸۲ کیلومتری آن و همچنین تراکم جمعیتی پایین سراوان، تنها یک کشته داشت. این زلزله در پاکستان ۳۴ کشته برجای گذاشت.
* یک: ۷٫۹ ریشتر، دامغان
خیلی پیش از اینها و بهاصطلاح در دوره «تیرکمون شاه» بزرگترین زلزله تاریخ ایران به وقوع پیوسته است. ۲ دی ۲۳۵ خورشیدی، زلزلهای به بزرگی ۷٫۹ ریشتر دامغان را لرزاند. این زمینلرزه گفته میشود بیش از ۲۰۰ هزار کشته برجای گذاشته است و باوجود گذشت بیش از هزار سال از وقوع آن، بهعنوان پنجمین زلزله مرگبار تاریخ بشر از آن یاد میشود.
