کدام موسسه نتیجه انتخابات را درست پیش‌بینی کرد؟

روزنامه هفت صبح | در انتخاباتی که گذشت چندین پایگاه نظرسنجی از روزها قبل خودشان را برای پیش‌بینی مشارکت و آرای هر کاندیدا آماده کرده‌ بودند.حالا در این رقابت کدام‌ یک توانستند بهتر از دیگری پیش‌بینی کنند و تحت نظارت و اداره چه سازمانی بوده‌اند؟
همانطور که تصویر هم نشان می‌دهد پنج مرکز نظرسنجی در این انتخابات حضور داشتند که پیش‌بینی‌هایشان به واقعیت نزدیک‌تر بود:«ایسپا، کیو، دانشگاه تهران، صداوسیما و متا.» خیلی صاف و مستقیم نمی‌شود گفت کدام‌یک توانسته بررسی دقیق‌تری داشته باشد.به خاطر اینکه بعضی از آنها پیش‌بینی درست‌تری از مشارکت مردم به دست آوردند و برخی دیگر در نظرسنجی‌ها توانستند پیش‌بینی نزدیک به واقعی از آرای رئیسی داشته باشند ولی می‌شود درباره نتایج آنها تحلیل‌هایی ارائه کرد:

* در حوزه میزان رای ابراهیم رئیسی ایسپا پیش‌بینی کرده بود که او ۶۳.۷ رای خواهد آورد.مرکز افکارسنجی کیو ۶۸، صدا وسیما ۶۸.۹، متا ۶۰٫۴ و دانشگاه تهران ۷۵ درصد. میزان رای اعلام شده ابراهیم رئیسی، توسط وزارت کشور ۶۱.۹ درصد بود. این یعنی مرکز متا کمترین خطا را در محاسبه درصد آرای رئیسی داشت.

* مرکز افکارسنجی متا حالا کجاست؟ متا شامل گروهی از دانشجویان دکترای ارتباطات دانشگاه امام صادق است که زیر نظر مرکز رشد این دانشگاه کار می‌کنند. این مرکز سال ۱۳۹۱ تاسیس شده است. روز گذشته استاد متا با تسنیم گفت‌و‌گویی داشت و درباره روش‌شان توضیح داد. اینطور که مجید امامی گفته آنها بر اساس ویژگی‌های جمعیت‌شناختی جامعه را به طبقات مختلف تقسیم کردند و تعدادی افراد را با توجه به هر طبقه در آن قرار دادند. مثلاً اگر در جامعه ۲۰ درصد در بازه سنی ۲۰ تا ۲۹ سال هستند، ۲۰ درصد از نمونه شما هم باید همین ویژگی را داشته باشند. در نهایت حجم نمونه را به هزار و ۲۴ مدل تفکیک و نرمال کردند تا به مدلی برسند که بشود آن را به کل جمعیت کشور تعمیم داد. به گفته او این روشی است که در موسسه گالوپ هم از آن استفاده می‌شود.

* در حوزه مشارکت، پیش‌بینی مرکز افکارسنجی کیو ۴۹ درصد، دانشگاه تهران ۵۳، ایسپا ۴۴ و صداوسیما ۴۳.۷ درصد بود که بین دو دهم و تا ۴٫۸ دهم با واقعیت اختلاف داشتند.

* بر اساس میزان کل مشارکت کیو، نزدیک‌ترین پیش‌بینی را داشت. وزارت کشور مشارکت را ۴۸٫۸ درصد اعلام کرد و کیو گفته بود که این عدد ۴۹ درصد خواهد شد. بعد از آن متا، صداوسیما، دانشگاه تهران و ایسپا کمترین خطا را در محاسبه مشارکت داشتند. کیو کجاست؟
کیوآنالتیکس یا همان کیو آخرین نظرسنجی‌اش را یک روز قبل از انتخابات انجام داد.این موسسه در سایت خود ننوشته که به کجا تعلق دارد یا چه سازمانی از آن حمایت می‌کند اما گفته می‌شود که اداره آن زیر نظر وزارت ارشاد کشور است. یافته‌های این نظرسنجی بر مبنای پرسش از حدود ۱۰۰۰ فرد بالای ۱۸ سال ایرانی به دست می‌آمد و آنها این نظرسنجی را تلفنی برگزار می‌کردند.

* اینکه کیو توانسته مشارکت را به خوبی پیش‌بینی کند، به این معنی نیست که در پیش‌بینی آرای کاندیدا هم موفق بوده است. برای مثال او در آخرین پیمایش خود حدس زده بود که میزان آرای رضایی‌۴‌، همتی ۲ و قاضی‌زاده ۲درصد خواهد بود ولی در واقعیت میزان آرای این افراد به ترتیب ۱۱٫۷، ۸٫۳ و ۳٫۴ درصد شده بود.

* حالا اگر بخواهیم با اغماض برنده نظرسنجی‌ها را اعلام کنیم، کدام نظرسنجی در هر دو قسمت پیش‌بینی دقیق‌تری داشت؟ اگر اختلاف‌های هر نظرسنجی را با واقعیت در نظر بگیریم، متا در مجموع هم در پیش‌بینی سهم آرا و هم پیش‌بینی آرای رئیسی اختلاف کمتری با واقعیت داشت.

* ایسپا هم مرکز نظرسنجی دیگری بود که از شهریور ۱۳۹۹ تا ۲۷ خرداد ۱۴۰۰ در مجموع ۱۸ طرح نظرسنجی انتخاباتی (تلفنی و حضوری) در ۱۳ نقطه زمانی اجرا کرد. این بیشترین تعداد نظرسنجی بود که در کشور برای انتخابات ۱۴۰۰ انجام شد. مرکز افکارسنجی دانشجویان ایران به نام ایسپا شناخته می‌شود و زیر نظر سازمان جهاد دانشگاهی کار می‌کند.آخرین نظرسنجی حضوری آن در تاریخ ۲۵ و ۲۶ خرداد ماه و آخرین نظرسنجی تلفنی هم در تاریخ پنجشنبه ۲۷ خرداد اجرا شده بود. آنچه ایسپا در خصوص برنده انتخابات اعلام کرد ۱.۷درصد با واقعیت انتخابات فاصله داشت. علاوه بر این ایسپا سهم آرای باطله را ۲۰٫۲ درصد پیش‌بینی کرده بود ولی در واقعیت سهم آرای باطله ۱۴٫۴ درصد شد.

* نظرسنجی دانشگاه تهران، بیشترین اشتباه را درباره آرای رئیسی مرتکب شده بود. با اینکه در شبکه‌های مجازی آمار مختلفی درباره پیش‌بینی‌های این مرکز وجود داشته اما شش روز پیش روابط عمومی دانشگاه تهران بیانیه داد و گفت که دانشگاه تهران هرگونه نظرسنجی انفرادی و اشتراکی برای نامزدهای ریاست جمهوری را تکذیب می‌کند. جالب اینکه در این بیانیه اینطور آمده بود که دانشگاه تهران اصلا مرکز افکارسنجی ندارد. نظرسنجی ایسپا درباره میزان مشارکت مردم تنها چهار دهم درصد با واقعیت اختلاف داشت.

* مرکز افکارسنجی دیگری هم به اسم موسسه دیده‌بان افکار عمومی وجود دارد که از قضا آنها یک ماه قبل از انتخابات به همین نتیجه نزدیک درباره میزان مشارکت مردم رسیده بودند. پیش از این در ۲۹ اردیبهشت، اختری، رئیس این مرکز افکارسنجی گفته بود که با بررسی آرای ۴۰۳ نفر به این نتیجه رسیده‌اند که ۴۸٫۱ درصد از مردم حتما در انتخابات شرکت می‌کنند و ۲۱٫۱ درصد قطعا شرکت نخواهند کرد. آخرین نظرسنجی آنها در یک روز مانده به انتخابات عدد ۴۹٫۸ درصد را پیش‌بینی کرده بود. شکل مصاحبه آنها تلفنی و حجم نمونه یا همان تعداد افرادی که نظرشان را پرسیده‌اند برابر با ۴۴۲ نفر بود. این نظرسنجی هم اشتباه فاحشی در تعداد آرای محسن رضایی داشت.

* به غیر از این مراکز نظرسنجی، دانشگاه مریلند هم بهمن ماه یک نظرسنجی درباره انتخابات انجام داد که از هزار و ۸ نفر درباره اینکه به چه کسی رای خواهند داد سوال شده بود. آن زمان تعداد آرای رئیسی کمتر از ۵۰ درصد ارزیابی شده بود ولی این نظرسنجی به دلیل اینکه فاصله زیادی تا انتخابات داشت و همچنین اخبار رد صلاحیت‌ها اعلام نشده بود نتوانست پیش‌بینی دقیقی داشته باشد.

* مراکز متا و کیو در انتخابات سال ۱۳۹۶ نقشی نداشتند و این اولین تجربه آنها برای پیش‌بینی و افکارسنجی انتخابات است.

* نظرسنجی انتخابات، رسم خیلی قدیمی نیست. اگرچه از سال ۱۳۵۴ از این روش جسته گریخته استفاده شده اما به صورت رسمی از سال ۱۳۸۴ و برای انتخابات نهمین دوره ریاست جمهوری وارد ادبیات سیاسی کشور شد.