روزنامه هفت صبح | پایین آمدن ارزش لیر در مقابل دلار، ترکیه را با بحرانی کم سابقه از نظر اقتصادی رو به رو کرده که به نظر میرسد میتواند اردوغان را با مشکلات بزرگی رو به رو کرده و یا حتی آینده سیاسی رئیسجمهور فعلی ترکیه را در معرض تهدید قرار دهد.لورا پیتل در فایننشال تایمز نوشت: اردوغان با سیگنالهای هشدار فزایندهای مواجه است که نشان میدهد رویکرد غیرعادی او برای اداره اقتصاد ۷۶۵ میلیارد دلاری ترکیه کارساز نیست.
در حالی که رشد اقتصادی روی کاغذ خوب به نظر میرسد، اما این عامل به ایجاد شغل در کشور منجر نشده است. تورم در ماه سپتامبر به تقریباً ۲۰درصد رسید و ارزش لیر ترکیه در حال کاهش است. یک دهه پیش خرید یک دلار حدود ۱٫۸ لیر هزینه داشت. اما امروز برای یک دلار تقریباً ۱۰لیر باید بپردازید.
کاهش محبوبیت حزب اردوغان
مهمتر از همه، در حالی که رئیسجمهور روز چهارشنبه نوزدهمین سالگرد صعودش به قدرت ملی را جشن میگیرد، حمایت از حزب عدالت و توسعه حدود ۱۰درصد نسبت به انتخابات پارلمانی ۲۰۱۸ کاهش یافته است. به عبارت دیگر، حمایت از این حزب به پایینترین سطح تاریخی خود یعنی ۳۰ تا ۳۳درصد رسیده است. اوزر سنکار، رئیس شرکت نظرسنجی Metropoll میگوید: اصلیترین و مهمترین دلیل کاهش حمایت از حزب عدالت و توسعه، اقتصاد است. در حال حاضر عده زیادی از مردم نمیتوانند نیازهای اولیه خود را برآورده کنند. حدود ۳۰درصد از رای دهندگان نمیتوانند از عهده مخارج خود بر آیند. این دلیل اساسی خروج مردم از حزب عدالت و توسعه است.
روند مخالفت در ترکیه هرگز تا این حد صعودی نبوده است. حتی اگر معترضان به خیال پردازی متهم شوند، آنها متقاعد شدهاند که اقتصاد در حال شکست به آنها کمک میکند تا اردوغان را سرنگون کنند. دور بعدی انتخابات برای سال ۲۰۲۳، در صدمین سالگرد تاسیس جمهوری مدرن ترکیه برنامه ریزی شده است، اما برخی تحلیلگران پیشبینی میکنند که رای گیری زودهنگام در نیمه اول سال آینده برگزار میشود. با وجود این شرایط، اردوغان که شایعاتی در مورد سلامتیاش وجود دارد، به نظر میرسد که نمیتواند یا تمایلی به شنیدن سخنان کسانی که از او میخواهند تغییر مسیر دهد، ندارد.
اقدام اخیر بانک مرکزی ترکیه که نرخ بهره را در بحبوحه افزایش تورم کاهش داد، در حالی که بانکهای مرکزی در سراسر جهان نرخها را افزایش میدهند، دوباره بازارها را حیرت زده کرد. این اقدام مخاطرهآمیز باعث سقوط مجدد لیر شد که به طور گسترده به عنوان فشارسنج سلامت اقتصادی کشور تلقی میشود. چند روز بعد، با صدور دستور اخراج ۱۰ سفیر غربی که خواستار آزادی یک بشردوست زندانی شده بودند، پیش از عقب نشینی از تهدید، بدترین بحران دیپلماتیک در دهههای اخیر برای ترکیه به وجود آمد.
چه خطری ترکیه را تهدید میکند؟
عده کثیری از مردم در ترکیه در حالی با مشکلات اقتصادی دست و پنجه نرم میکنند که صندوق بینالمللی پول پیشبینی کرده است که تولید ناخالص داخلی ترکیه در سال جاری ۹ درصد افزایش مییابد. نرخی که این کشور را جلوتر از چین و درست پس از هند قرار میدهد. اما حتی بزرگترین انجمن تجاری کشور یعنی توسیاد که اغلب در انتقاد از سیاستهای اردوغان کوتاهی میکند، هشدار داده است که تمرکز وسواسی دولت بر رشد به هر قیمتی به کشور آسیب میزند.
رشد دستمزدها نتوانسته همگام با تورم افسارگسیخته پیش برود. خانوارهای کم درآمد بیشترین آسیب را از کاهش استانداردهای زندگی متحمل شدهاند. نرخ فقر که سالهای اول قدرت گرفتن حزب عدالت و توسعه به شدت کاهش یافت، در سال ۲۰۱۹ پس از یک بحران شدید ارزی که باعث رکود و از دست رفتن یک میلیون شغل شد، دوباره شروع به افزایش کرده است. جامعه تجاری ادعا میکند که اردوغان توجهی به منتقدان داخلی ندارد، درک ضعیفی از اقتصاد دارد و به ندرت حتی توسط اعضای کابینه خود به چالش کشیده میشود.
یکی از مدیران یکی از شرکتهای بزرگ ترکیه میگوید: وزرا به ما میگویند باید با رئیسجمهور صحبت کنید تا او وضعیت را درک کند. اما چرا ما باید این کار را انجام دهیم، این کار آنهاست. خودیهای حزب میگویند برخی از مشاوران ارشد اطراف اردوغان با وسواس او در کاهش نرخها مخالف هستند، اما مایل نیستند این موضوع را به او بگویند. یکی از مقامات دولتی میگوید: رئیس جمهور از افراد قوی اطرافش خوشش نمیآید. این را همه میدانند.
نتایج یک نظرسنجی که برای اعضای بلوک اپوزیسیون نگران کننده است، نشان میدهد تعداد زیادی از رای دهندگان بلاتکلیف که بسیاری از آنها حامیان سرخورده حزب عدالت و توسعه هستند، هنوز به آنها اعتماد ندارند. در واقع، آنها حزب عدالت و توسعه را ترک میکنند، اما هیچ حزب مخالفی را انتخاب نمیکنند و قابل اعتماد نمیبینند. اگر اپوزیسیون نامزدی به اندازه کافی قوی معرفی نکند، طیب اردوغان هنوز شانس پیروزی را دارد. حال باید دید با توجه به شواهد ضد و نقیض در ترکیه، مشکلات اقتصادی میتوانند به سرنگونی وی منجر شوند یا خیر.
