روزنامه هفت صبح، مصطفی آرانی | به بهانه برگزاری مسابقات جام ملتهای عرب در دوحه و دیگر شهرهای قطر و نیز اکسپوی دوبی، به دوقطبی دوحه و دوبی در جنوب ایران پرداختیم و نشان دادیم که این دو شهر، مسیر موفقیت را از کجا شروع کردند و به کجا رسیدند. نمایشگاه جهانی یا همان اکسپو در دوبی و جام ملتهای عرب در دوحه و البته برخی شهرهای دیگر کشور قطر. دیوید بکهامی که به عنوان سفیر قرار است تا پنج سال دیگر، ورزش قطر را تبلیغ کند و جورجیو آرمانی که برای رونمایی از سری جدید لباسهای خود به دوبی آمده است.
این روزها بیش از هر زمان دیگری نام دوبی و دوحه را میشنویم. دو شهر در جنوب ایران که حالا دیگر در سطح جهانی مشهور هستند و به مرحلهای رسیدند که تلاش میکنند گوی رقابت را از هم بربایند. بد نیست که ماجرای این دو شهر را بررسی کنیم و ببینیم از کجا شروع کردند و به کجا رسیدند و حالا چه ظرفیتی برای رقابت با هم دارند.
یک: از جغرافیا شروع کنیم و یک نکته جالب. دوبی و دوحه هر دو تقریبا روی یک عرض جغرافیایی قرار دارند. ۲۵درجه شمالی. البته یک اختلاف جزیی دارند. دوبی ۲۵درجه و ۱۵دقیقه است و دوحه ۲۵درجه و ۱۵دقیقه. طول جغرافیایی اما ۴درجه با هم فاصله دارد. دوبی روی نوار ۵۵دقیقه شرقی است و دوحه روی نوار ۵۱دقیقه شرقی. فاصله این دو روی یک خط مستقیم از طریق خلیج فارس، ۳۷۰کیلومتر است.
از نظر ساعت، دوبی و دوحه یک ساعت با هم اختلاف زمانی دارند و دقیقا تهران در میانه این دو شهر است. اگر ساعت در تهران ۳بعدازظهر باشد، در دوبی، سه و نیم و در دوحه دو و نیم. از نظر آب و هوایی، دوبی کمی معتدلتر از دوحه است. حداکثر دما در تابستان دوبی (مرداد ماه)، به ۴۸٫۸درجه سانتیگراد میرسد در صورتی که در دوحه، در تیرماه، دمای ۵۰٫۵درجه نیز ثبت میشود.
در ماه فوریه یا همان دی و بهمن هم دمای هوا در دوبی به ۷٫۴درجه سانتیگراد میرسد در صورتی که در دوحه دمای ۵درجه سانتیگراد نیز در این ماه ثبت شده است. آخرین نکته جغرافیایی هم در مورد خط ساحلی این دو شهر باشد. دوبی، یک نوار ساحلی خطی دارد ولی دوحه، خط ساحلی مدور دارد و اساسا به همین دلیل به آن دوحه گفته میشود که به معنای «گردی» است.
دو: دوبی و دوحه تقریبا در یک زمان تاسیس شدند. میگویند تاسیس دوبی مربوط به سال ۱۸۲۲ است و تاسیس دوحه مربوط به سال ۱۸۲۳٫ به این ترتیب دوبی، امسال ۲۰۰ساله خواهد شد. در آن زمان حدود ۳۶سال بود که تهران به عنوان پایتخت ایران انتخاب شده بود.
سه: از نظر مساحت، دوبی به مراتب بزرگتر از دوحه است. البته تعجبی ندارد چرا که مساحت امارات هم از قطر بزرگتر است. امارات ۸۴هزار کیلومتر مربع است و دوبی حدود ۱۱۰۰کیلومتر مربع (و در برخی ارزیابیها با حومه آن حدود ۴۱۰۰کیلومتر مربع) اما قطر فقط ۱۱ هزار کیلومتر مربع است (یعنی حدودا یک هشتم امارات) و دوحه هم ۱۳۰کیلومتر مربع وسعت دارد. از نظر جمعیتی هم دوبی، پرجمعیتتر از دوحه است. دوبی سه و نیم میلیون و دوحه دو و نیم میلیون نفر جمعیت دارد.
چهار: این دو شهر از چه زمانی پیشرفت خود را آغاز کردند؟ دوبی تقریبا از ابتدای دهه ۵۰ میلادی مسیر حرکتی خود را آغاز کرده است. صنعت نفت و پتروشیمی کار خود را در این زمان یعنی حدودا ابتدای دهه سی شمسی آغاز کرد و درست در انتهای این دهه بود که راشد بن سعید آل مکتوم، پدر حاکم دوبی کار را در این شهر در دست گرفت.
او معمار دوبی مدرن است و کارش را از همان ابتدای روی کارآمدنش آغاز کرد و یک سال بعد از روی کارآمدنش فرودگاه این شهر را افتتاح کرد. شیخ راشد، یکی از ۶ امیری بود که در سال ۱۹۷۱، امارات متحده عربی را افتتاح کرد. در سال ۱۹۷۸ مجتمع تجارت جهانی یا همان برج شیخ راشد افتتاح شد و در پایان این دهه و ابتدای دهه ۸۰، دوبی تازه اکتشاف نفت از میادینی مثل فلح و رشید را آغاز کرد.
پنج: دوحه اما از حدود دهه ۷۰میلادی کار خود را آغاز کرده است. از زمان امارت احمد بن علی آل ثانی. او ابتدا به فکر آن بود که با امارتهای امارات، کشور واحدی را تشکیل دهد ولی مذاکراتش برای این کار به نتیجه نرسید و در نهایت استقلال کشور را اعلام کرد. ۵سال قبل از آغاز دهه۷۰ یعنی در سال۱۹۶۵، قطر موفق شده بود نفت را کشف کند و به این ترتیب کم کم از کشوری که کارش تجارت مروارید و صیادی بود، به یک امیرنشین نفتی (و بعدها گازی) تبدیل شد.
شش: مسیر رشد دو شهر اما با یکدیگر متفاوت بود. اگرچه امارات یک کشور نفتی است اما سهم دوبی از نفت در این کشور خیلی زیاد نیست. مجموع ذخایر نفتی کشور امارات، حدود ۹۹میلیارد بشکه نفت است که تقریبا ۹۲میلیارد آن مربوط به امارت ابوظبی است. بنابراین دوبی از همان ابتدا خیلی نمیتوانست روی نفت سرمایهگذاری کند و به سمت تجارت، امور مالی و توریسم رفت.
جنگ داخلی لبنان که از ۱۹۷۵ آغاز شد و تا ۱۹۹۰ ادامه پیدا کرد، باعث شد مرکز امور مالی منطقه خاورمیانه به همراه سیلی از مهاجران ثروتمند از بیروت به دوبی منتقل شود، تاسیس بندر جبل علی هم در سال۱۹۷۹ باعث شد دوبی به یک بندر بزرگ برای امور تجاری و بازرگانی تبدیل شود و تقریبا از همین دوره است که توجه به توریسم در دوبی نیز بالا میگیرد. منطقه آزاد دوبی در سال۱۹۸۳ افتتاح شده است و هواپیمایی امارات در سال۱۹۸۵ کار خود را آغاز کرده است. البته از ابتدای هزاره جدید توریسم در دوبی اوج میگیرد که شاید بتوانیم افتتاح برج العرب در سال۱۹۹۹ را نماد آن بدانیم.
هفت: دوحه اما روی مزیتهای نسبی خود کار کرده است. در ابتدای دهه۷۰ میلادی یک میدان نفتی بزرگ در این منطقه کشف میشود که ایران نام آن را پارس جنوبی و قطر نام آن را گنبد شمالی گذاشته است. از اواخر دهه۸۰ میلادی، کار استخراج گاز در این منطقه آغاز شده است و تقریبا اثرات آن در میانه دهه۹۰ در قطر مشخص میشود وقتی این ثروت سنگ بنایی برای تاسیس شبکه الجزیره میشود که در این حدود ۳۰سال، مهمترین رسانه خبری بوده است.
آنها البته روی یک حوزه دیگر هم کار کردند و آن هم ورزش است. در سال ۱۹۹۵، جام جهانی جوانان جهان در رشته فوتبال در دوحه برگزار شده است، در سال ۲۰۰۵، مجموعه شهر ورزشی دوحه افتتاح شده است و در سال ۲۰۰۶ این شهر میزبان بازیهای آسیایی است. دوحه البته به جز گاز، رسانه و ورزش، به سمت حوزههای سیاسی هم رفته است و همیشه یک میانجی بزرگ در منطقه بوده کما اینکه مذاکرات میان طالبان و آمریکا در این شهر برگزار شده است.
هشت: در جریان این پیشرفت، مشترکاتی در میان هر دو شهر دیده میشود که البته بیشتر به نظر میرسد تقلیدهایی باشد که دوحه از روی دست دوبی کرده است. به طور مشخص باید به جزایر مصنوعی اشاره کنیم که در ساحل این دو شهر تاسیس شده است. دوبی در سال ۲۰۰۱ جزیره نخل جمیرا را تاسیس کرد که در سال ۲۰۰۶ نخستین واحدهای مسکونی آن آماده بهرهبرداری شد و کار ساخت جزیره مصنوعی مروارید قطر هم در سال ۲۰۰۴ آغاز شد و در سال ۲۰۰۶، نخستین واحدهای آن قابل بهرهبرداری شد.
۹ : دوبی و دوحه البته به سمت مزیتهای نسبی یکدیگر نیز حمله کردهاند. دوبی، در این سالها تلاش کرده تا کم کم از شهری که وجهه تفریحی دارد و به اصطلاح Fun است، به سمت یک شهر اثرگذار حرکت کند و میزبانی از نمایشگاه جهانی یا اکسپوی۲۰۲۰ که البته با یک سال تاخیر در سال ۲۰۲۱ برگزار شد، با همین رویکرد صورت گرفته است. این را میتوان از مراسمهای حاشیهای فهمید که در کنار این اکسپو برگزار شد: از نمایشگاه صنعت هوایی گرفته تا هفته مد دوبی و افتتاح چرخ و فلک بزرگ عین یا چشم دوبی.
۱۰: دوحه نیز البته تلاشهایی برای تبدیل شدن به قطب توریستی کرده اما ظاهرا هدفگذاری این شهر آن است که قطبی برای توریسم لوکس در منطقه باشد. هدفی که شاید بتوان نتیجه سرمایهگذاری در آن را بعد از جام جهانی مشاهده کرد ولی در حال حاضر دوحه شهر گرانتری نسبت به دوبی است.
وقتی این گزارش را مینوشتیم، یک شب اقامت در هتل هیلتون دوحه، ۲۰۰ دلار بود و یک شب اقامت در هتل هیلتون دوبی، ۱۷۰دلار. هزینه یک خانواده چهار نفره با یک خانه سه خوابه در مرکز شهر، در هر ماه، در دوبی، حدودا ۵۷۰۰ دلار است و در دوحه حدودا ۶۲۰۰ دلار. جالب است البته بدانید که میانگین حقوق خالص در دوبی، ۳۳۰۰ دلار است و در دوحه کمتر است یعنی ۳۰۰۰دلار. بنابراین با فرض داشتن دو فرزند، حتما باید هر دو نفر، یعنی پدر و مادر کار کنند تا بتوانند از پس هزینهها بربیایند.
