شگفتی و رکوردشکنی در شب میلیاردی حراج تهران

روزنامه هفت صبح | این دوره از حراج تهران نه‌تنها شگفتی و رکوردشکنی داشت بلکه با حاشیه‌های مختلفی هم رو‌به‌رو بود و یک جمعه خاص را برای اهالی هنر ایران و تاجران و کلکسیونرها رقم زد. اینبار هم مراسم را حسین پاکدل اجرا کرد. در این دوره ۸۰ اثر از ۶۰ هنرمند شرکت داشتند که از این تعداد ۳۵ اثر با قیمت پایه بالای یک میلیارد تومان برآورد شده‌ بودند و این شب در نهایت ۱۵۸ میلیارد تومان فروخت تا نه‌تنها گران‌ترین اثر فروش‌رفته رکورد بزند، بلکه مجموع فروش هم رکورد‌شکن باشد.

گران‌ترین اثر‌حراج
در پانزدهمین مراسم حراج تهران عنوان گران‌ترین اثر، به پرویز تناولی اختصاص پیدا کرد که مجسمه‌اش به قیمت ۱۴ میلیارد و ۶۰۰ میلیون تومان به فروش رسید. این اثر با کمینه و بیشینه ۱۲-۱۴ میلیارد تومان پیش‌تر هم بیشترین قیمت تخمین‌زده شده در این حراج را به‌خود اختصاص داده بود. مجسمه ساخته تناولی هنرمند ۸۴ ساله بود که در سال ۱۳۸۸ به‌صورت تک‌نسخه در ابعاد ۵۸×۵۳×۱۴۲ سانتی‌متر با متریال برنز خلق شده است.

پرویز تناولی اگرچه عنوان گران‌ترین اثر حراج را به‌خود اختصاص داد اما تنها اثر بالای ده میلیارد شب میلیاردی تهران نبود.سه اثر از سه هنرمند قدیمی هم بالای ده میلیارد تومان به فروش رفتند. طراحی روی شیشه منیر فرمانفرمائیان با ۱۳ میلیارد و اثری بدون عنوان از سهراب سپهری به قیمت ۱۱ میلیارد و ۸۰۰ میلیون تومان و همچنین اثری از حسین زنده‌رودی به قیمت ۱۱ میلیارد پس از تناولی به‌عنوان گران‌ترین آثار فروخته‌شده‌ این دوره از حراج شناخته شدند.

منیره فرمانفرمائیان سال گذشته در سن ۹۵ سالگی فوت کرد و سهراب سپهری هم در سال ۱۳۵۹ فوت کرده است. حسین زنده رودی همسن تناولی است. ۸۴ ساله. چهار فروش سنگین بالای ۱۰ میلیارد تومان در حالی به ثبت رسیده است که مثلا در حراج سیزدهم فروش اثری از آیدین آغداشلو به قیمت ۱۲ میلیارد تومان بسیاری را شگفت‌زده کرده بود.

لیگ یک میلیارد به بالا
در پانزدهمین دوره حراج تهران، تعداد قابل‌توجهی از آثار اگرچه در لیگ بالای ده میلیاردی‌ها هم نبودند اما بالای یک میلیارد به‌فروش رسیدند و تعدادشان هم کم نبود. از‌جمله هنرمندانی که آثارشان در این دوره بالای یک میلیارد تومان به‌فروش رسید، می‌توان به نصرالله افجه‌ای، محمدعلی ترقی‌جاه، رضا درخشانی، عبدالرضا دریابیگی، قاسم حاجی‌زاده، ژازه تباتبایی، صادق تبریزی، محمد احصایی، سهراب سپهری، مسعود عربشاهی، محسن وزیری‌مقدم، ایرج اسکندری، سیراک ملکونیان، حسین کاظمی، کوروش شیشه‌گران، منصور قندریز، فریده لاشایی، پرویز کلانتری، جعفر روح‌بخش، توکل اسماعیلی، منوچهر یکتایی، ناصر عصار، بهمن محصص، بهمن دادخواه و ابوالقاسم سعیدی اشاره کرد.

چه چیزی این دوره را متفاوت کرد؟
این دوره از حراج به دو دلیل در مقایسه با دوره‌ چهاردهم و حتی دوره‌های قبلی اهمیت بیشتری داشت؛ اول به دلیل اینکه تمامی آثار ارائه‌شده فروش رفتند و دوم افزایش رقم کلی فروش در مقایسه با دوره قبل بود. چهاردهمین دوره حراج تهران با مجموع فروش ۴۲ میلیارد و ۷۱۸ میلیون تومان به پایان رسیده بود که رقم فروش در مقایسه با حراج سیزدهم به کمتر از نصف رسیده و نگرانی‌هایی ایجاد کرده بود

به همین دلیل هم فروش بالای این دوره تا اندازه‌ای خیال‌ها را راحت کرد، مخصوصا خیال علیرضا سمیع‌آذر، مدیر حراج تهران که خوشحال از فروش بالا و رکوردشکنی این دوره به ایسنا گفت: «این دوره حراج نشان می‌دهد که هنوز هم مجموعه‌داران آثار هنری و به‌‌طور کلی مراکز هنری علاقه ویژه‌ای به اساتید مدرنیست ایران دارند و وقتی که آثار شاخص آنان در حراج ارائه شود، رقابت بالایی برای به‌دست آوردنشان شکل خواهد گرفت.»

و اما حاشیه‌ها
یکی از مواردی که توجهات را در حین اجرای مراسم به‌خود جلب می‌کرد، خالی شدن سالن مملو از جمعیت پس از به‌فروش رسیدن اثر پرویز تناولی بود. گویی خریداران حاضر در حراج بیشتر از هر چیز منتظر بودند که رقم گران‌ترین اثر تخمین‌زده‌شده حراج را رویت کنند و شاید هم بسیاری از حاضرین مشتریان اثر مدرن تناولی بودند و بعدش علاقه‌ای به ادامه ماجرا نداشتند. چند مورد از حواشی حراج پانزدهم هم قبل از شروع برگزاری مراسم رقم خورده بودند.

یکی از آنها اصرار بعضی هنرمندان به معرفی کارشناسان و شفاف شدن روند برگزاری حراج بود. علی میرآبادی یکی از کارشناس‌های آثار هنری انتقادهایی که از قبل وجود داشت را رسما در فضای مجازی و گفت‌و‌گو با رسانه‌ها پررنگ کرد و گفت که ۱۵ دوره از حراج تهران گذشته اما این مجموعه حتی یک‌بار هم کارشناس‌های خودش را معرفی نکرده، در صورتی‌که معرفی آنها می‌تواند اعتبار کار را بالا ببرد. او بین این موضوع و تکراری بودن هنرمندهایی که هر بار در حراج می‌درخشند ارتباط برقرار کرد.

او گفت که در تمام حراجی‌های معتبر دنیا از‌جمله حراج کریستیز، نام و تصویر کارشناسانی که آثار را رصد و قیمت‌گذاری می‌کنند، در صفحات اول کاتالوگ آورده می‌شود، در حالی‌که گویا در ایران چنین ضرورتی احساس نمی‌شود، شاید به همین دلیل هم ما می‌بینیم که هر دوره تقریبا هنرمندان کاملا تکراری هستند، در حالی‌که یکی از ماموریت‌های چنین رویدادی کشف استعدادهای جدید است. این حرف‌ها با واکنش علیرضا سمیع‌آذر رو‌به‌رو شد.

او گفت که تمام گالری‌ها و هنرمندان شاخص کارشناسان ما را می‌شناسند و لیست محرمانه‌ای نیست، اما از من نخواهید که اسامی آن‌ها را اعلام کنم. به گفته او سابقه، خریدار و شناسنامه یک اثر در پذیرش آن موثر است و قیمت‌گذاری براساس سلیقه شخصی در یک جلسه محرمانه صورت نمی‌گیرد بلکه براساس مستندات، اصالت و مالکیت اثر تصمیم‌گیری می‌شود. اما ماجرا به همین‌جا ختم نشد و وقتی این رویداد در کاتالوگ معرفی آثار تاکید کرد که «اصالت آثار را تضمین نمی‌‌‌کند» به سر‌و‌صداها اضافه شد.

پایگاه خبری «هنر امروز» نوشت: «موسسه حراج تهران در کاتالوگ حراج ۲۴ دی‌‌‌ماه ۱۴۰۰، بند تازه و سوال‌‌‌برانگیزی اضافه کرده که حراج هیچ‌‌‌گونه ضمانت و مسئولیتی در خصوص اصالت اثر هنری ارائه‌‌‌شده در حراج ندارد و درصورتی‌‌‌که پس از فروش اثر به خریدار، خریدار ادعای عدم اصالت اثر نماید، باید به مالک اثر جهت جبران ضرر و زیان‌‌‌های وارده رجوع نماید، این شاید عجیب‌ترین نحوه برگزاری یک حراج باشد.» برگزارکننده‌ها هم به این اعتراض‌ها واکنش نشان ندادند و با همه این حاشیه‌ها حراج برگزار شد.