روزنامه هفت صبح | «همانطور که میبینید اوضاع آنقدرها هم که برخی رسانههای غربی میگویند بد نیست» این کامنت یکی از مجریان روس زیر ویدئویی است که از وضعیت زندگی ایرانیها زیر فشار تحریم ساخته شده؛ ویدئویی که اگرچه خیلی بهچشم آمده اما یکی از چندین پروژهای است که برای توصیف زندگی ایرانیها برای مردم روسیه ساخته شده.
بهطور کلی اگر کلمه «ایران» را به خط روسی در سایتی مانند یوتیوب جستوجو کنید، میبینید که در چند ماه گذشته محتواهای زیادی در مورد سطح و کیفیت زندگی ما به زبان روسی ساخته شده است. در فضای گوگل هم اگر همین کلمه را در کنار تحریم به زبان روسی سرچ کنید، خواهید دید که محتواهای متنی زیادی با همین مضمون ساخته شده؛ اما چرا نحوه زندگی ما و روزگارمان اینقدر برای اینفلوئنسرها و خبرنگاران روس جذاب شده؟ ماجرا به تحریمها برمیگردد.
در دو ماهی که از شروع جنگ روسیه و اوکراین میگذرد، کشورهای غربی از اروپاییها گرفته تا آمریکا و کانادا تحریمهای سنگینی علیه روسیه اعمال کردهاند و هر روز نهتنها چهرههای حقیقی و حقوقی تازهای را به فهرست تحریمها اضافه میکنند بلکه از برنامهریزی برای تحریمهای موثرتر میگویند. گزارشها میگویند که اگرچه هنوز تاثیر واقعی تحریمها روی اقتصاد روسیه خود را نشان نداده اما تاثیر روانی این موضوع بازارها را دچار نوسان کرده است.
همین تاثیر روانی هم خبرنگاران و اینفلوئنسرهای روس را راهی ایران کرده یا از همان روسیه به اوضاع ایران علاقهمندشان کرده است. آنها میخواهند به مردم روسیه نشان دهند که زندگی زیر بار تحریمها به چه شکل خواهد بود. در واقع ایران قرار است به آنها نشان دهد که در صورت ادامه این وضعیت، در سالهای آینده چه شرایطی خواهند داشت.
بالاخره همه چیز خوب است یا نه؟
نکته جالب در مورد تولیدات مربوط به ایران در رسانهها و شبکههای اجتماعی روسزبان، نگاه دوگانهای است که جریان دارد. نگاه اول به کسانی تعلق دارد که منتقد سیاستهای دولت روسیه هستند و به غرب تمایل دارند. آنها با انتشار نمودارهایی از سقوط ارزش ریال، افت قدرت خرید ایرانیها و حتی میزان مصرف مواد غذایی مانند گوشت و… سعی میکنند به روسها هشدار بدهند که عاقبتشان به این شکل خواهد شد و تا سالها بعد ارزش روبل به شکل عجیبی سقوط خواهد کرد.
در مقابل تولیدمحتواهای متفاوت هم بهوفور دیده میشوند و اتفاقا تعدادشان خیلی هم بیشتر است. در این تولیدات که بیشتر هم تصویری هستند، مردمی خندان و خوشتیپ، مغازهها و پاساژهایی مدرن و خیابانهایی شلوغ میبینیم. نمایش تفریحات جوانان، تیپهای مدرن زنان و رستورانهایی با غذاهای لوکس، بیشترین بخش این ویدئوها را تشکیل میدهند.
جالب اینکه پای ثابت این ویدئو حضور ایرانیها در شبکههای اجتماعی و همینطور استفاده آنها از محصولاتی مثل آیفون است چون بهنظر میرسد چیزی که خیلی از روسها را از تحریم ترسانده، طرد و تحریم شدن توسط شبکههای اجتماعی و محرومیت آنها از استفاده کالاهای آمریکایی است.
در بین این ویدئوها، ویدئویی که بیشتر از همه مورد توجه قرار گرفته به الکسی پیوواروف خبرنگار روس شبکه فاکسنیوز اختصاص دارد که تا الان بیشتر از هفت میلیون نفر فقط آن را در یوتیوب دیدهاند.در توضیح ویدئو آمده: «روسها مردمی مغرور هستند، ایرانیها هم همینطور. اما این خصوصیت تنها وجه مشترک این دو کشور نیست. وجه مشترک دیگر این دو کشور این است که آنها دو کشوری هستند که تحت تحریمهای شدید قرار گرفتهاند.
روسیه حتی اخیرا به دلیل آغاز جنگ در اوکراین، رکورد ایران را هم پشتسر گذاشت و به مقام نخستین کشور دارای بیشترین تحریم رسید. هنگامی که روسیه جنگ خود را در اوکراین آغاز کرد، بسیاری از روسها نگران این بودند که بهزودی به صفوف کشورهایی مثل ایران و کره شمالی بپیوندند و حالا با تحریمهای شدید آمریکا و اروپا علیه روسیه، این پیشبینی به تحقق رسیده است. این مسئله انگیزهای شد تا «الکسی پیوواروف»، روزنامهنگار روس، اخیرا به تهران سفر کند تا ببیند زندگی در یک کشور تحت تحریم چگونه است.»
خبرنگار فاکسنیوز ابتدای این ویدئو میگوید: «سلام دوستان. ما در تهران، پایتخت ایران هستیم. فکر میکنم بدانید که چرا ما اینجا هستیم.»
او در ادامه از انواع مشکلاتی که ایرانیها با آن دست و پنجه نرم میکنند و به نحوی به تحریم مربوط است، میگوید؛ از آلودگی هوا گرفته تا هواپیماهای فرسوده اما در بخشهایی هم نشان میدهد که دسترسی به هر کالایی تقریبا در ایران ممکن است.
ویدئوی دیگری که بازدید زیادی هم داشته گفتوگوی مفصلی است با چند چهره سیاسی و شرقشناس با این سوال محوری: «آیا روسیه ایران دوم است؟ زندگی پس از تحریم آینده اقتصاد جهانی چیست؟» در میانههای این ویدئو هم تصاویری از زندگی ایرانیها میبینیم.
فضایی برای گپ ایرانیها و روسها
وقتی به کامنتهایی که پای این ویدئوها در پلتفرمهای مختلف نوشته شده سر میزنیم با واکنشهای متفاوتی مواجه میشویم اما یک واکنش بارها و بارها تکرار میشود اینکه چقدر ایران با آنچه شهروندان روسیه در ذهن داشتهاند متفاوت بوده است و چقدر زنان ایرانی مدرن هستند. در مقابل خیلیها هم تاکید کردهاند که آنچه در این ویدئوها میبینیم به تهران، پایتخت ایران مربوط است و اوضاع در شهرهای کوچک اینطور نیست.
یکی به زبان روسی نوشته که آنچه از این ویدئوها میتوان فهمید این است که ساکنان مسکو لازم نیست نگران باشند اما ما که در شهرهای دیگر زندگی میکنیم معلوم نیست قرار است چه زندگی داشته باشیم. از قضا ایرانیهایی هم هستند که به ویدئوها و کامنتگذارها واکنش نشان دادهاند. آنها به زبان فارسی، انگلیسی یا حتی روسی نظرات خودشان را نوشتهاند، خیلیهایشان سعی کردهاند در واکنش به تعجب روسها از سطح زندگی ما توضیح بدهند که «بله معلوم است که ایرانیها با شتر اینطرف و آنطرف نمیروند».
برخی هم به سازندههای ویدئوها تاختهاند که حتی زندگی تهرانیها را هم به شکل واقعی نشان ندادهاند و درگیر ظواهر ماندهاند مثلا نشان ندادهاند که تورم با کیفیت زندگی طبقه متوسط ایران چه کرده است.در این بین تحلیلهای نسبتا تخصصی هم دیده میشود، عدهای نوشتهاند که مردم ایران به شرایط سخت و دسترسی سخت به همهچیز «عادت» کردهاند و به هر حال زندگیشان جریان دارد اما این به معنی آسان بودن همهچیز نیست. یکی دیگر هم تاکید کرده که هدف غرب هرگز این نبوده که ایران را بهطور کامل زمینگیر کند….اما ممکن است برنامه غرب برای روسیه اینطور نباشد و آنها بخواهند ضربه بسیار مهلکی به روسیه بزنند.
