روزنامه هفت صبح | ایران در حالیکه حدود یک درصد جمعیت جهان را دارد، از نظر تعداد زندانیها در رتبههای بالای جدول قرار دارد و طبق آخرین آماری که به حدود یک سال پیش برمیگردد با داشتن ۱۹۰هزار زندانی در رتبه هفتم دنیا ایستاده؛ یعنی بهازای هر ۲۲۸ نفر یک نفر در زندان است که عدد بسیار بزرگی بهنظر میرسد. اگرچه با کشور اول جهان یعنی آمریکا که حدود ۴۰۰میلیون جمعیت و دو میلیون زندانی دارد، فاصله زیادی دیده میشود اما دهها کشور هم با داشتن جمعیتی بیشتر از ایران در جدول دیده میشوند که زندانیهای خیلی کمتری دارند.
کارشناسان میگویند که تعداد بالای زندانیها در ایران نه به دلیل بیشتر بودن رفتار مجرمانه بلکه به دلیل زیاد بودن «عناوین مجرمانه» در ایران است؛ موضوعی که چند دهه است فکر روسای قوه قضائیه را به خودش جلب کرده و آنها در دورههای مختلف هم از نمایندههای مجلس خواستهاند که تعداد عناوین مجرمانه را کاهش دهند، هم با انواع آییننامه و بخشنامه سعی کردهاند قضات را قانع کنند که مجازات حبس کمتری برای کسانیکه مجرم شناخته میشوند، صادر کنند.
به همین دلیل هم طی سالهای اخیر بارها میشنویم که فلان قاضی در فلان شهر برای مجرمی که اتهامش چندان سنگین نبوده، تنبیههای جالبی در نظر گرفته است. این موضوع بهخصوص برای جرایم غیرکیفری دیده میشود، مثل کسانیکه به دلیل فعالیتهای سیاسی مجرم شناخته میشوند.
خواندن دعا بر سر قبور
یکی از تازهترین احکامی که به این شکل صادر شده به پرونده مهدی سلیمی زندانی سیاسی و فعال کارگری مربوط است که قاضی برای او در کنار انواع محدودیتها تنبیههای عجیب دیگری هم در نظر گرفته است، مانند «ماهی یکبار حضور در بهشتزهرا و شرکت در کلاسهای «کنترل هیجان» در شهر قم و نوشتن پژوهشی درباره نواندیشی دینی با هماهنگی اداره فرهنگ و ارشاد اسلامی تهران».
گویا آن بخش از حکم سلیمی که مربوط به حضور ماهی یکبار در بهشت زهرا است، باید همراه با خواندن ادعیه بر سر قبور درگذشتگان باشد. مشابه همین تنبیهها برای برخی دیگر از افرادی که با اتهامهای سیاسی به دادگاه رفته بودند هم دیده میشود، مثل لزوم شرکت در کلاسهای کنترل خشم برای بنفشه جمالی و انجام پژوهش ۱۲۰صفحهای با موضوع «وطندوستی، ادب و آسیبرسانی به افکار عمومی» برای مهتاب قلیزاده که او باید در مدت زمانی که مجازات حبساش در تعلیق بود، این فعالیتها را انجام میداد.
کاشت و مراقبت از درختها به مدت دو سال
چون اغلب مجازاتهای جایگزین حبس برای جرایم غیرکیفری صادر میشوند، این احکام میتوانند طیف وسیعی از کسانیکه خطا و اشتباه انجام میدهند را در بر بگیرد؛ مخصوصا کسانیکه اشتباه عمدی یا غیرعمدی آنها به مسائل فرهنگی و زیست محیطی مربوط است. مثلا در سال ۹۵ یک قاضی در سوسنگرد کسی را که اقدام به قطع ۳۴اصله درخت کرده بود به دو سال کاشت و مراقبت از درختان محکوم کرد و بعدا معلوم شد که او از این کار خیلی خوشحال است و واقعا از قطع کردن درختان پشیمان شده.
هزار ساعت کار در محیط زیست
یک مجرم گنبدی هم که پس از مجروح کردن فردی به یک سال حبس و پرداخت دیه محکوم شده بود، بعد از چهار ماه حبس و جلب رضایت شاکی، بهجای گذراندن مدت حبس عمومی از طرف دادگاه به هزار ساعت کار پاکسازی در محیط زیست محکوم شد.
خطکشی خیابان
قاضی سلیمان عفیف یکی از قضاتی است که در حکم مجازاتهای جایگزین معروف است. یکی از متهمانی که با او روبهرو شده بود، در یک صحنه تصادف بعد از مجروح کردن چند نفر، متواری شده بود و البته با وجود جلب رضایت از شاکیهای پرونده، باید ۳ ماه در زندان حبس میشد اما حکم قاضی سلیمان عفیف برای او ۲۷۰ ساعت خطکشی خیابانهای بندرعباس بود و از آنجا که فرد متأهل و دارای پنج فرزند بود، قاضی به او اجازه داد که ۴ ساعت در روز به اجرای مجازات پرداخته و پس از آن برای امرار معاش به کار روزمرهاش بپردازد.
یادگیری سواد
حدود یک سال پیش هم یک نوجوان شیرازی که به جرم حمل مواد مخدر دستگیر شده بود و چون سواد کافی نداشت، توسط قاضی دادگاه کیفری به یادگیری سواد به مدت یک سال در کانون اصلاح و تربیت محکوم شد.
تحقیق و پژوهش، جایگزین حبس
یکی از موارد جالبی که بهجای حبس به مجرم، مجازات جایگزین تعلق گرفت، در شهرستان اردکان بود. مرد ۵۲سالهای که یک مرغ مینا را شکار کرده و در ماشین خود پنهان کرده بود، به دلیل ابراز ندامت و نداشتن هیچگونه سابقه کیفری شامل حکم جایگزین حبس شد و طبق این حکم، مجرم به مدت شش ماه ضمن مراجعه به اداره کل محیط زیست محل سکونتش در کرمان، در خصوص محیط زیست ایران، انواع گونههای وحشی و محافظت شده و کمیاب، چگونگی نگهداری و رسیدگی به آنها، همچنین نوع نگاهی که باید به محیط زیست و جانداران در کشور داشت، تحقیق کامل و جامعی را انجام داد و نتایج این تحقیق را با دستخط خود در ۲۵صفحه بهصورت مکتوب تهیه کرد.
خرید کتاب برای کتابخانه
در مواردی هم سازمانها و نهادهای دیگر به قوه قضائیه درخواست میدهند که اگر پروندهای شرایط لازم را داشت، برای مجرمش بهجای حبس، کمک به کمبودهای این سازمانها در نظر گرفته شود؛ مثلا دو سال پیش اداره کتابخانههای عمومی شهرستان اشکذر در استان یزد از دادگستری این شهر خواسته بود که با خرید کتاب برای کتابخانههای عمومی شهر به مجرمین تخفیف دهد که با این طرح توافق شد و از این پس بیشتر مجرمین میتوانند با خرید کتاب برای کتابخانههای عمومی شهر در مجازات خود تخفیف بگیرند.
خلاصهنویسی
در مورد دیگری که گزارش شده این است که یک قاضی در بخش ارداق قزوین، خلاصهنویسی از کتاب و چاپ بنر از احادیث، خطبهها و کلمات قصار حضرت علی(ع) در نهجالبلاغه و نصب آن در سطح شهر را به محکومان ابلاغ میکند.
آذربایجان شرقی رتبه اول مجازاتهای جایگزین حبس
طبق یکی از گزارشهای قوه قضائیه که حدود دو سال پیش منتشر شده بود، در ایران، استان آذربایجان شرقی به صدور احکام مجازات جایگزین حبس برای جرایمی که با امنیت مردم ارتباط نداشته در ۲ سال اخیر، رتبه اول را بهخود اختصاص داده است. ازجمله این مجازاتها میتوان به حفظ ۳۰ جزء قرآن و فعالیت در حرفهآموزی فرش و کفش در زندانهای استان اشاره کرد.
یک عرف جهانی
در بقیه کشورهای جهان هم در نظر گرفتن تنبیههایی که از نظر قاضی سازنده هستند و میتوانند بهجای حبس در نظر گرفته شوند، رواج دارد؛ مثلا شِنا هاردین، زنی بود که در اُهایو به دلیل متوقف نکردن ماشیناش، هنگامی که اتوبوس مدرسه در حال پیاده کردن بچهها بود، محکوم شد تا علاوه بر ضبط شدن گواهینامه رانندگی و پرداخت۲۵۰ دلار بهعنوان جریمه، به مدت دو روز با در دست گرفتن تابلویی که روی آن نوشته شده بود: «فقط یک احمق میتواند برای دور زدن اتوبوس مدرسه وارد پیادهرو شود»
در زمان شلوغی خیابان، زیر چراغ راهنمایی بایستد. یا تایلر آلرد، نوجوان ۱۷سالهای که در توسلا اکلاهوما، به علت مصرف مشروبات الکلی و رانندگی بدون گواهینامه موجب قتل دوستش و سرنشینان خودرویی دیگر شده بود، با حکم قاضی محکوم شد تا به مدت ۱۰ سال برای تقاضای توبه به کلیسا مراجعه کند.
رابرت کلارک آمریکایی هم که به دلیل سروصدای زیاد، به سگ همسایهاش شلیک کرده بود، توسط یکی از قضات اُهایو محکوم شد تا ضمن پوشیدن لباس کاراکتر عروسکی سگ، به ۵ مدرسه ابتدایی در این منطقه برود.یکی از عجیبترین مجازاتهایی که تاکنون جایگزین حبس بوده، مجازات در نظر گرفته شده برای مردی در انگلیس بود که با مقداری غیرقانونی ماریجوانا دستگیر شد.
او از طرف قاضی محکوم شد تا در یک مقاله ۵۰۰۰ کلمهای از عوارض وحشتناک مصرف ماریجوانا بنویسد. مورد عجیب دیگر میرسد به یک مرد فرانسوی که به دلیل توهین به یک خانم در فضای مجازی به دادگاه فراخوانده شده بود، او محکوم شد تا با ۶۴۴ پیام در توئیتر از او عذرخواهی کند.
