روزنامه هفت صبح، مصطفی آرانی | این روزها، در هر شبکه اجتماعی و بهخصوص در توئیتر، روایتهای کم یا حتی بیسابقهای از برخوردهای صورت گرفته توسط گشت ارشاد و ستاد امر به معروف و نهی از منکر در مقوله پوشش یا بهطور کلی مسائل فرهنگی میخوانیم. در تابستان ۱۴۰۱ چه اتفاقی افتاده که این حجم از روایت با سختگیریهایی که پیش از این شاهد آن نبودیم به وجود آمده است؟
یک: مبنای قانونی این برخوردها چیست؟ پیش از این گفتیم که مبنای قانونی گشت ارشاد سه مصوبه است. یعنی مصوبه «اصول، مبانی و روشهای اجرایی گسترش فرهنگ عفاف» مصوب۱۴ بهمن ۱۳۷۶، مصوبه «راهبردهای گسترش فرهنگ عفاف»، مصوب ۴ مرداد ۱۳۸۴ و مصوبه «راهکارهای اجرایی گسترش فرهنگ عفاف و حجاب»، مصوب ۱۳ دی ۱۳۸۴٫ از این سه مصوبه، دو مصوبه را شورایعالی انقلاب فرهنگی در دولت خاتمی تصویب کرده و آخری که به صورت اختصاصی سند اجرایی گشت ارشاد است را شورای فرهنگ عمومی در دولت احمدینژاد.
دو: اما شاید ندانید که دولت روحانی هم در این زمینه مصوبهای داشته است. شورایعالی انقلاب فرهنگی در جلسه ۱۲ شهریور ۱۳۹۸ خود، اقدامات اجرایی در زمینه گسترش فرهنگ عفاف و حجاب را تکمیل کرد و بهطور مثال برای ستاد امر به معروف و نهی از منکر، این وظیفه دیده شد: «تشویق و تمجید مدیران، کارکنان دستگاهها، فعالان مردمی و نخبگان و چهرههای مشهور فعال و موفق در امر ترویج فرهنگ عفاف و حجاب و مقابله با بدپوششی و مغایر با عفاف».
سه: دولت روحانی البته در برابر یک قانون دیگر ایستادگی کرد و حسن روحانی هیچ وقت آن را امضا نکرد. این قانون، قانون «حمایت از آمران به معروف و ناهیان از منکر» مصوب اردیبهشت ۱۳۹۴ بود. روحانی این قانون را که مجلس نهم تصویب کرده بود، مغایر شعارهای خود در زمینه حقوق شهروندی و نیز آزادیهای اجتماعی و فرهنگی دانسته بود و حاضر نشد آن را امضا کند و در نهایت با اختلاف دولت و مجلس این قانون به نهاد حل اختلاف بین قوا به ریاست هاشمی شاهرودی رفت و این نهاد بود که قانون را اجرایی کرد.
چهار: با این حال، حتی همین روزها هم میشنویم که دولت روحانی هشت سال در مقابل برخی تقاضاها در خصوص این برخوردها ایستاده بود. چه کسی در دولت روحانی چنین کاری را انجام داده بود؟ نیروی انتظامی اگرچه زیر ستاد کل نیروهای مسلح اداره میشود ولی با دولت مرتبط است و وزیر کشور، نماینده فرمانده کل قوا در امور انتظامی است و از این رو باید فرامین این وزارتخانه را هم اجرا کند. به همین دلیل است که میتوان گفت تغییر عبدالرضا رحمانی فضلی، وزیر کشور و جایگزینی احمد وحیدی به جای او، یکی از دلایل دیگر تغییر رویکردهاست. قرارگاههای عفاف و حجاب هم در دوران احمد وحیدی چه در سطح وزارت کشور و چه در سطح استانداریها فعال شدهاند.
پنج: با این حال، پیش از آن هم یک تغییر دیگر، در ساختار ستاد امر به معروف و نهی از منکر کشور به وجود آمده بود و از سال ۱۳۹۷، حجتالاسلام صدیقی، جایگزین آیتالله جنتی شده بود. این در حالی است که از سال ۱۳۷۲ که ستاد امر به معروف و نهی از منکر در کشور تشکیل شده بود، آیتالله جنتی در این ستاد، سمت ریاست داشت و با وجود دیدگاههای محافظهکارانه در حوزه سیاسی، شاهد چنین رویکردهایی از این ستاد در حوزه مسائل فرهنگی و اجتماعی نبودیم.
شش: اما اصلیترین اتفاق ظاهرا وقتی افتاد که دبیر ستاد امر به معروف و نهی از منکر به عنوان مسئول اجرایی آن تغییر کرد. دبیر اول این ستاد جلیل محبی بود، حقوقدانی که اظهاراتی جنجالی از او در زمان دبیری ستاد منتشر شد ولی بیش از هر چیز نسبت به حوزه مسائل فساد سیاسی و اقتصادی حساسیت داشت. نفر دوم احمد زرگر بود. قاضی باسابقه دادگاه انقلاب که در شهریور ۱۴۰۰ درگذشت. با این حال رفتارهای اخیر ستاد امر به معروف و نهی از منکر بیش از هر چیز در دوره دبیری سیدمحمد صالح هاشمی گلپایگانی بهوجود آمد. متولد سال ۱۳۴۶ و استاد دانشگاه امام صادق که میگویند مبدع طرح مطالعه آثار شهید مطهری در این دانشگاه بوده است.
هفت: به این ترتیب، قوانین شورای عالی انقلاب فرهنگی و شورای فرهنگ عمومی در کنار قانون امر به معروف سال ۱۳۹۴ و البته مصوبه تکمیلی دولت روحانی در سال ۱۳۹۸، با سه تغییر در نفرات یعنی صدیقی بهجای جنتی، وحیدی بهجای رحمانیفضلی و هاشمی گلپایگانی بهجای زرگر و محبی، زمینهساز رویکردهایی شده که این روزها، روایتهای آن را در فضای مجازی میخوانیم.
