روزنامه هفت صبح، مصطفی آرانی| عکسی از حاشیه اجلاس گروه هفت در فرانسه. سه سال پیش. در روزهای قبل از کرونا. روزهایی که بوریس جانسون تازه نخستوزیر بریتانیا شده بود ولی شینزو آبه، هشتمین سال نخستوزیری خود را پشت سر میگذاشت و البته خبر نداشت که یکسال بعد باید این مقام را تحویل بدهد و دو سال بعد از آن نیز کشته خواهد شد.
سومین و پنجمین قدرت اقتصادی جهان، روزهای پنجشنبه و جمعه هفته پیش را با بحران سیاسی و امنیتی پشت سرگذاشتند. در ژاپن، شینزو آبه، نخستوزیر پیشین در سن ۶۷ سالگی ترور و کشته شد و در بریتانیا بعد از یک بحران سیاسی طولانی، بوریس جانسون، نخستوزیر رضایت داد که خانه شماره ۱۰ خیابان داونینگ را ترک کند تا حزب حاکم یعنی حزب محافظهکار رئیس جدیدی برای خود و البته نخستوزیر جدیدی برای بریتانیا انتخاب کند.
از حادثه تعجبآور ژاپن شروع کنیم. کشوری که آخرین ترور سیاسی در آن مربوط به سال ۲۰۰۷ بود که در آن شهردار شهر ناگاساکی کشته شده بود. حالا روز جمعه، حوالی ظهر به وقت ژاپن، نخستوزیر سابق و یکی از مقامات ارشد حزب لیبرال دموکرات ترور شده است. کسی که جوانترین نخستوزیر ژاپن بعد از جنگ جهانی در هنگام رسیدن به قدرت و دارای رکورد بیشترین میزان تصدی این سمت در این کشور بود. انگیزه ضارب هنوز مشخص نشده.
از یک طرف گفته از شینزو آبه بدش میآمده و از سوی دیگر گفته کینه سیاسی نسبت به او نداشته است. آنطور که علی نورانی در کانالش نوشته: «همکلاسیهای دبیرستان شهرش او را فردی آرام توصیف کردهاند که در گروه رقص بوده و اهل خشونت نبوده.» البته «اجرای این حمله برای او چندان سخت نبود چون خشونت عریان در ژاپن نادر است و لایههای امنیت اطراف آبه چندان سفت و سخت نبود و در ویدئوها هم مشخص است که نزدیک شدن به آبه بدون هیچ مشکل و مانعی ممکن بود.»
گلوله اول به خطا می رود. محافظان و آبه شگفت زده به سمت ضارب برمیگردند و سپس گلوله دوم شلیک میشود. گلوله مرگبار. توصیف این ترور برای مطبوعات و کانالهای تلویزیونی ژاپن کار بسیار سختی بوده . برای آشنایی با محافظه کاری عجیب رسانه ها در این کشور شاید سریال توکیو وایس راهنمای خوبی باشد. به این ترتیب، ژاپن یک سیاستمدار مهم را خیلی ساده از دست داده است. کسی که آنقدر مهم بوده که تقریبا همه رهبران جهان در سوگ او پیام صادر کردند و حتی هند، عزای عمومی در فقدان او اعلام کرده است.
ما البته از شینزو آبه خاطره خاصی داریم. او در خرداد ۱۳۹۸ نخستین نخستوزیر ژاپن بود که بعد از انقلاب ۱۳۵۷، به ایران آمد. او دیدار مهمی در ایران با رهبر انقلاب داشت و در آن پیامی از دونالد ترامپ، رئیسجمهور وقت آمریکا آورده بود اما رهبر انقلاب به آبه گفتند ترامپ را شایسته مبادله پیام نمیدادند. همزمانی دست رد ایران به سینه شینزو آبه که برای میانجیگری به ایران آمده بود و البته توقیف یک کشتی ژاپنی در خلیج فارس باعث شد که طبق نوشته جان بولتن، مشاور وقت ترامپ در کتاب خاطراتش، این سفر برای آبه، تحقیرآمیز به پایان برسد.
هرچند آبه در بازگشت به توکیو از هرگونه اظهار نظر تنشساز علیه ایران خودداری کرد. و اما بوریس جانسون. ۱۰سالی کوچکتر از شینزو آبه است. آبه کارش را از وزارت خارجه ژاپن آغاز کرد و بعد به مجلس رفت ولی بوریس جانسون از آن دسته رهبرانی است که اول خود را در یک فضای شهری نشان داده و معروفیت خود در فضای سیاسی بریتانیا را مدیون هشت سال شهرداری لندن بین سال ۲۰۰۸ تا ۲۰۱۶ است.
با این حال ترکیبی از اشتباهات مضحک در کنار مشکلات ساختاری که این روزها همه جهان با آن درگیر است؛ باعث شد که طاقت حزب محافظهکار تمام شود و اعضای این حزب با استعفاهای پیاپی ظرف دو روز، او را برای رفتن تحت فشار بگذارند. جانسون البته به تازگی از حزبش رای اعتماد گرفته بود و به همین خاطر هم میل رفتن نداشت ولی این بار دیگر نتوانست مقاومت کند.
آن اشتباهات مضحک چه بود؟ گرفتن یک پارتی در روزهای قرنطینه کرونایی لندن در دفتر نخست وزیری یا انتصاب فردی که میدانست متهم به آزار جنسی است به یک سمت ارشد در حزب محافظهکار. آن مشکلات ساختاری چه؟ مثلا گرانی شدید اقلام خوراکی و سوخت در نتیجه جنگ اوکراین.
معنای تحولات برای ایران
ترور شینزو آبه ممکن است برای ایران معنایی نداشته باشد و صرفا بهانهای برای مرور خاطرات سفر او در خرداد ۱۳۹۸ شود ولی رفتن بوریس جانسون برای ما مهم است. ایران و بریتانیا هم طرفین برجام هستند و هم دارای خصومتی تاریخی. در همین یکی دو روز اخباری مبنی بر توقیف سلاحهای ایران به یمن و نیز بازداشت معاون سفیر بریتانیا در ایران منتشر شده است.
البته همانطور که یک تحلیلگر شبکه بی.بی.سی. نوشته: «زمانی تغییرات در لندن اثراتی عمیق بر کشورهایی مانند ایران یا باقی خاورمیانه برجای میگذاشت. آن دوران سالهاست که سپری شده است.» اما باز هم نمیتوان منکر تاثیر این تغییرات شد مخصوصا به این دلیل که گفته میشود وزیر دفاع یا خارجه کنونی از گزینههای نخستوزیری هستند یعنی کسانی که ارتباط مستقیمی با پرونده ایران داشتند.
