روزنامه هفت صبح، مصطفی آرانی | حوالی ساعت ۱۱ شب دوشنبه به وقت تهران، هواپیمای بوئینگ ۷۴۷ رجب طیب اردوغان در فرودگاه مهرآباد به زمین نشست و حدود ۱۸ساعت بعد، ایلوشین ۹۶ پوتین، به این فرودگاه رسید تا در کمتر از یک روز، رئیسجمهور ترکیه و رئیسجمهور روسیه به ایران بیایند. نمایش قدرت دیپلماتیک بزرگ ایران و البته روسیه و شاید حتی ترکیه در برابر جبهه غربی خاورمیانه که چند روز پیش در جده، نشستی فرمالیته با عنوان امنیت و توسعه برگزار کرده بودند تا برای نخستین بار، میزبان بایدن رئیسجمهور آمریکا باشند.
در تهران قرار است گفتوگوهای دو و سهجانبه مهمی رخ دهد. دیروز هشت سند تفاهم با ترکیه امضا شد و بعد از چند سال وقفه، هفتمین نشست شورای عالی همکاری ایران و ترکیه برگزار شد. با این حال، اصلیترین دیدار اردوغان دیروز با رهبر انقلاب اتفاق افتاد. جایی که او سه تذکر مهم از آیتالله خامنهای درباره ارتباط با اسرائیل، حمله به شمال سوریه و قطع راه ارتباطی ایران و ارمنستان بعد از جنگ اخیر قرهباغ دریافت کرد.
اما در مورد روسیه، بزرگترین اتفاق، قبل از ورود پوتین به ایران رخ داد. جایی که شرکت ملی نفت و شرکت گازپروم روسیه یک تفاهمنامه برای «بزرگترین سرمایهگذاری خارجی تاریخ صنعت نفت ایران» به میزان ۴۰ میلیارد دلار امضا کردند. این سرمایهگذاری شامل، توسعه میدان گازی کیش و توسعه میدان گازی پارسشمالی با سرمایهگذاری ۱۰ میلیارد دلاری، فشارافزایی در میدان گازی پارس جنوبی با سرمایهگذاری ۱۵ میلیارد دلاری و توسعه ۶ میدان نفتی (مانند میادین منصوری، آبتیمور، کرنج، آذر و چنگوله) و نیز سوآپ گاز و فرآوردههای نفتی و سرمایهگذاری برای تکمیل پروژه ایران الانجی و همچنین فناوری و انتقال تکنولوژی بود.
طرح بزرگ بعدی که قرار است در این سفر از آن رونمایی شود؛ حذف دلار در معاملات دو طرف است. دیروز از نماد معاملاتی جفت ارز ریال-روبل در بازار متشکل ارزی ایران رونمایی شد تا به گفته رئیس کل بانک مرکزی، «صادرکنندگان ایرانی که به روسیه کالا صادر میکنند و روبل به دست میآورند بتوانند ارز صادراتی خود را به نرخ توافقی در بازار متشکل ارزی ارائه کنند، از طرف دیگر، متقاضیان این ارز بتوانند ارز مورد نیاز خود را از این بازار تهیه کنند.» به گفته صالحآبادی، این کار به کمک دانشجویان ازجمله ۵ هزار دانشجوی پزشکی ایرانی محصل در روسیه و همچنین واردکنندگان تجهیزات ارز روسیه خواهد آمد.
اما در مذاکرات سهجانبه ایران و روسیه چه اتفاقی خواهد افتاد؟ قرار است که «هفتمین اجلاس سران ابتکار آستانه» بعد از چند سال برگزار شود که در واقع یک ابتکار با حضور سه کشور برای صلح در سوریه است. در روزهایی که موضوع حمله احتمالی ترکیه به شمال سوریه جدی شده و اخبار مختلفی مبنی بر ارسال تجهیزات لجستیکی ترکیه به شمال سوریه منتشر میشود و نیز در شرایطی که گفته شده روسیه بخشی از نیروهای خود را از سوریه به مقصد اوکراین بیرون برده، یک مقام روس در گفتوگو با نشریه «الشرق الاوسط» خبر داد که موضوعات اصلی مورد بحث در نشست سران روسیه و ترکیه و ایران در تهران عملیات نظامی ترکیه و موضعی مشترک در قبال حملات اسرائیل به سوریه است. این منبع افزوده که موضوع حملات اسرائیل به سوریه اخیرا با مواضع روشن مسکو هم مواجه شده است و به نظر میآید که روسیه در حال ایجاد یک سیاست مشخص در اینباره است.
از سوی دیگر، این منبع تأکید کرده که پوتین «نگرانیهای اردن و دیگر طرفها درباره افزایش نفوذ ایران در سوریه» را نیز با مقامات ایرانی در میان خواهد گذاشت. این مقام روس صدور بیانیه مشترک یا توافقات تازه در این نشست را بعید دانسته اما تأکید کرده که این نشست به تفاهماتی خواهد انجامید که احتمالا تأثیر آن در آینده نزدیک آشکار خواهد شد و افزوده که این تفاهمات به وضعیت مرزهای جنوبی و شمالی سوریه و موضوع حضور ایران و عملیات ترکیه در خاک سوریه مربوط میشود.
به گفته این مقام، نحوه تعامل با حضور امریکا در سوریه نیز از اولویتهای مرحله آینده سیاست روسیه خواهد بود که لازم است تفاهماتی در اینباره با شرکای ایرانی و ترکیهای انجام شود. پرونده دیگری که اخیرا پررنگ شده و نیاز به تفاهمات بیشتر سه کشور دارد، مسئله کمیته تدوین قانون اساسی سوریه است که اخیرا روسیه با برگزاری جلسات آن در ژنو مخالفت کرده است. قرار بود دیشب وزیر خارجه سوریه نیز به تهران بیاید تا سه کشور فعال در این کشور، بتوانند با کمک سوریه در این زمینه نیز مذاکراتی جدی داشته باشند.
مشروح سخنان رهبر انقلاب در دیدار با اردوغان را به نقل از سایت دفتر رهبری میخوانید با ذکر این توضیح که پوتین نیز دیروز با رهبری دیدار کرد اما خبر دیدار ایشان تا زمان تهیه این گزارش منتشر نشده بود:
آیتالله خامنهای در این دیدار، حجم و کیفیت تبادلات و همکاریهای اقتصادی دو کشور را بسیار کمتر از ظرفیتهای موجود خواندند و تأکید کردند: این مسئله در مذاکرات بین رؤسای جمهور حل و فصل شود.
ایشان، عزت و عظمت امت اسلامی را در گرو عبور از اختلافات سلیقهای و هوشیاری در مقابل سیاستهای تفرقهافکن، دانستند و گفتند: یکی از عوامل ایجاد اختلاف و دشمنی در منطقه، رژیم غاصب صهیونیستی است که آمریکا نیز از آن پشتیبانی میکند.
رهبر انقلاب، فلسطین را مسئله اول دنیای اسلام برشمردند و تأکید کردند: با وجود اقبال بعضی دولتها به رژیم صهیونیستی، ملتها عمیقاً با این رژیم غاصب مخالف هستند.
ایشان با تأکید بر اینکه نباید به آمریکا و رژیم صهیونیستی تکیه کرد، گفتند: امروز نه رژیم صهیونیستی، نه آمریکا و نه دیگران نخواهند توانست جلوی حرکت عمیق فلسطینیها را بگیرند و عاقبت کار به نفع مردم فلسطین خواهد بود.آیتالله خامنهای در ادامه، مسئله تمامیت ارضی سوریه را بسیار مهم برشمردند و با اشاره به برخی نقلقولها مبنی بر حمله نظامی به شمال سوریه، تأکید کردند: این کار قطعاً هم به ضرر سوریه هم به ضرر ترکیه و هم به ضرر منطقه است و اقدام سیاسی مورد انتظار از جانب دولت سوریه را نیز محقق نخواهد کرد.
ایشان با اشاره به اظهار نفرت رئیسجمهور ترکیه از گروههای تروریستی، گفتند: با تروریسم حتماً باید معارضه کرد اما حمله نظامی در سوریه به نفع تروریستها خواهد بود البته تروریستها نیز محدود به یک گروه خاص نیستند.رهبر انقلاب در پاسخ به درخواست رئیسجمهور ترکیه مبنی بر همکاری ایران برای مبارزه با گروههای تروریستی، گفتند: ما در مبارزه با تروریسم مطمئناً با شما همکاری میکنیم.
آیتالله خامنهای با تأکید بر اینکه ما امنیت ترکیه و مرزهای آن را امنیت خود میدانیم، خطاب به آقای اردوغان گفتند: شما نیز امنیت سوریه را امنیت خود بدانید. مسائل سوریه را باید با مذاکرات حل کرد و ایران، ترکیه، سوریه و روسیه با گفتوگو این مسئله را تمام کنند.ایشان همچنین با ابراز خرسندی از بازگشت قرهباغ به آذربایجان، گفتند: البته اگر سیاستی مبنی بر مسدود کردن مرز ایران و ارمنستان وجود داشته باشد، جمهوری اسلامی با آن مخالفت خواهد کرد چرا که این مرز یک راه ارتباطی چند هزار ساله است.
رهبر انقلاب افزایش همکاریهای ایران و ترکیه در همه مسائل منطقه را مفید و لازم خواندند و افزودند: ما همواره از دولت شما در مسائل داخلی و در مقابل دخالتها دفاع کردهایم و همچنانکه گفتید دوستان دوران سخت یکدیگر هستیم و برای ملت مسلمان ترکیه دعا میکنیم.
