روزنامه هفت صبح، مصطفی آرانی| سفر دو روزه پوتین و اردوغان به تهران و اجلاس یک روزه آستانه پایان یافت. اما این اجلاس و این دو سفر چه نتیجهای داشت و چه معنایی برای مردم ما دارد. قبل از هر چیز توضیحی درباره ابتکار یا اجلاس آستانه بدهیم. آستانه پایتخت قزاقستان است و اولین اجلاس «سران کشورهای ضامن روند آستانه»، به دنبال برگزاری نشستهای مقدماتی که با حضور طرفهای درگیر و نمایندگان ایران، روسیه و ترکیه، به منظور برقراری آتشبس و یافتن راهحل سیاسی برای بحران سوریه اول آذر سال ۱۳۹۶ با حضور رئیسان جمهور این سه کشور در آستانه قزاقستان برگزار شده بود و پس از آن پنج دور دیگر نیز برگزار شده بود و اجلاس تهران، هفتمین اجلاس ابتکار آستانه بود.
اما در مورد دستاوردها حقیقت این است که بزرگترین دستاورد این سفر، منصرف کردن ترکیه از حمله به شمال سوریه بود. با توجه به دغدغههای سوریه در زمینه شمال سوریه و جداییطلبی ترکها در این منطقه، ترکیه به دنبال آن بود که به این منطقه حمله کند و یک منطقه حائل درست کند که با مخالفت ایران روبهرو شد. حالا با اشتراک مساعی سه کشور و با توجه به اینکه روسها ظاهرا روز سهشنبه نیروهای کرد دموکراتیک روسیه را از یک جاده اصلی در شمال سوریه بیرون کرده و ارتش سوریه را به جای آن گذارند تا خیال ترکیه را بابت عدم حاکمیت در شمال سوریه راحت کنند؛ فعلا حمله ترکیه به سوریه متوقف شده است.
اما دستاوردهای این سفر برای ما چه بود؟
باید در دو بخش این دستاوردها را مرور کنیم. یکی در تعامل با روسیه و دیگری در تعامل با ترکیه.
ایران-روسیه:
یک: انعقاد تفاهمنامه همکاری با گازپروم روسیه برای سرمایهگذاری در صنعت نفت ایران به میزان ۴۰ میلیارد دلار که بزرگترین سرمایهگذاری خارجی تاریخ صنعت نفت کشور است.
دو: انعقاد پیمان پولی با روسیه برای مبادله با ریال و روبل در جهت حذف دلار در مبادلات اقتصادی دوجانبه.
سه: آغاز تحرک شدید برای تکمیل راهآهن رشت - آستارا برای تکمیل کریدور ریلی شمال جنوب ایران در جهت تسهیل ترانزیت کالاهای روسی به کشورهایی چون هند و جنوب خلیج فارس. (رئیسی دیروز دستور این موضوع را به مخبر داد)
ایران - ترکیه
یک: انعقاد هشت سند و یادداشت تفاهم همکاری من جمله طرح جامع همکاری بلندمدت میان ایران و ترکیه.
دو: موافقت جهت تمدید قرارداد صادرات گاز ایران به ترکیه برای ۲۵ سال آینده و افزایش میزان صادرات گاز و آغاز مذاکرات در مورد آن.
سه: اعلام موضع صریح به ترکیه و روسیه در خصوص مخالفت با بسته شدن مرز ایران و ارمنستان بعد از احداث کریدور آذربایجان و نخجوان.
اما به جز این، این اجلاس دستاوردهای دیگری هم برای ایران داشت مثل اینکه دو کشور ترکیه و روسیه که اتفاقا روابط دیپلماتیک با اسرائیل دارند با ذکر نام رژیم اشغالگر در بیانیه پایانی آستانه و محکومیت حملات این رژیم به سوریه موافقت کردند.
با این حال این اجلاس برخی ناکامیها هم داشت. به طور مشخص میتوانیم به دو موضوع اشاره کنیم: عدم ارجاع به نام آمریکا و مسئله خروج از شرق فرات در بیانیه پایانی اجلاس آستانه با وجود خواست ایران و عدم توانایی برای حل و فصل کامل اختلافات ترکیه و روسیه که نمود آن در معطل نگاه داشتن پوتین توسط اردوغان بود.
تا اینجای کار، دستاوردها و برخی ناکامیهای سفر پوتین و اردوغان به تهران و اجلاس آستانه را گفتیم. اما بیاییم کمی به عقب برگردیم و دلایل اهمیت این سفر را هم با هم مرور کنیم. اهمیتی که نشان میدهد اتفاق بزرگی واقعا در تهران افتاده است.
۱.۱ برای ایران:
۱.۱.۱ در شرایط دیپلماتیک فعلی با حضور یک کشور قدرتمند در سطح جهانی و یک کشور قدرتمند در سطح منطقه قدرتنمایی کرد. به خصوص بعد از سفر بایدن به منطقه و رونمایی اولیه از به ظاهر ائتلاف آمریکایی عربی عبری.
۱.۱.۲ برخی تجهیزات و تاسیسات ایران در سوریه هدف رژیم اشغالگر قرار میگیرد و نیازمند حمایت پدافندی روسیه است.
۱.۱.۳ بعد از خروج بخشی از نیروهای روسیه از سوریه به مقصد اوکراین خواستار جانشینی روسیه در این کشور است.
۱.۱.۴ حامی دولت بشار اسد است و خواستار ممانعت از حمله ترکیه به شمال سوریه.
۱.۱.۵ خواستار خروج نیروهای آمریکایی از منطقه است و نیروهای آمریکا در حال حاضر در منطقه التنف در جنوب سوریه و شرق فرات در شرق سوریه حضور دارند.
۱.۱.۶ سیاست دیپلماتیک دولت رییسی توجه به همسایگان و گشایش اقتصادی از طریق دور زدن تحریم با مبادلات دوجانبه و پیمانهای پولی ملی (و حذف ارزهای مرجع جهانی به خصوص دلار) است.
۱.۱.۷ برای احیای برجام نیازمند حمایت روسیه است.
۱.۱.۸ بعد از تحولات اخیر دیپلماتیک ترکیه و نزدیکی این کشور به مصر، عربستان و اسراییل نیازمند بازطراحی دیپلماسی خود با دولت این کشور است.
۱.۲. برای روسیه:
۱.۲.۱ در شرایط انزوای بینالمللی پس از جنگ اوکراین نیازمند نشان دادن روابط دیپلماتیک عادی و عمق استراتژیک خود است.
۱.۲.۲ با توجه به نزدیکی ترکیه به ناتو، چندان به قدرت گرفتن ترکیه در سوریه علاقه ندارد.
۱.۲.۳ با توجه به حضور آمریکا در سوریه علاقمند به باز شدن جبهه جدید علیه آمریکا است.
۱.۲.۴ با توجه به حاکمیت ترکیه در دو کانال حساس میانجی دریای سیاه به مدیترانه نیازمند موضع مثبت ترکیه جهت تحرک نظامی و تجاری کشتیهای خود است.
۱.۲.۵ با توجه به میانجیگری ترکیه در مسئله غلات دپو شده اوکراین نیازمند تحرک دیپلماتیک این کشور در جهت رفع بخشی از تحریمهای روسیه است.
۱.۲.۶ با عنایت به تحریم شدن از سوی غرب نیازمند شراکت تجاری ایران جهت ترانزیت کالایی خود به کشورهای شرق و جنوب و نیز واردات کالا از ایران است.
۱.۲.۷ با توجه به تحریم نفت و گاز از سوی غرب نیازمند کمک ایران برای حفظ قیمت نفت در سطح بالای کنونی است.
۱.۳ برای ترکیه:
۱.۳.۱. با عنایت به احساس تهدید از جانب خودمختاری کردهای شمال سوریه نیازمند کمک روسیه و ایران برای رفع تهدید است.
۱.۳.۲ به دلیل سیاست ترکیه در همپیمانی هم زمان با شرق و غرب نیازمند تقویت رابطه خود با ایران (در برابر عربستان و اسراییل) و روسیه (در برابر آمریکا) است.
۱.۳.۳ با توجه به ادعاهای اسراییل علیه ایران در ترکیه نیازمند مذاکره با ایران است.
۱.۳.۴ با توجه به همسایگی با ایران و تهدیدهای مهاجرتی نیازمند تقویت اقتصادی ایران است تا از سیل مهاجرت به ترکیه جلوگیری شود.
