روزنامه هفت صبح | اوکراین اعلام کرد که موشکهای روسیه روز شنبه ۲۳ ژوئیه (یک مرداد) بندر اودسا در دریای سیاه را هدف قرار دادند. کییف، مسکو را متهم کرد که این اقدام اجرای توافقنامه امضا شده برای از سرگیری صادرات غلات اوکراین را بهخطر میاندازد. اودسا بزرگترین شهر و مهمترین بندر در کل سواحل دریای سیاه است و به این دلیل برای از سرگیری انتقال غلات اوکراین بسیار مهم ارزیابی میشود.
سرگئی براچوک، سخنگوی اداره منطقه اودسا در بیانیهای که در شبکههای اجتماعی منتشر شد گفت: «دشمن با موشکهای کروز از نوع کالیبر به بندر اودسا حمله کرد. دو موشک از سوی پدافند ضدهوایی منهدم شد.» این بمباران یک روز پس از امضای توافقنامهای در استانبول صورت گرفت که بهطور جداگانه از سوی دو کشور با میانجیگری ترکیه مورد تایید قرار گرفت. طبق این توافق اجازه صادرات بین ۲۰ تا ۲۵ میلیون تن غلات بلاتکلیف در بنادر اوکراین داده شد.
ولگ نیکولنکو، سخنگوی وزارت خارجه اوکراین گفت: «کمتر از ۲۴ ساعت طول کشید تا فدراسیون روسیه با حملات موشکی به قلمرو بندر اودسا، توافقات و قولهایی را که به سازمان ملل و ترکیه در سند امضا شده دیروز در استانبول داده بود، زیرسوال برد.» وی افزود: «رئیسجمهوری روسیه با شلیک موشک به اودسا بهصورت آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل و رجب طیب اردوغان، رئیسجمهوری ترکیه که تلاشهای زیادی برای رسیدن به این توافق انجام دادهاند، تف انداخت.»
وی از مسکو خواست تا «مسئولیت کامل» شکست این توافق را برعهده بگیرد. وی هشدار داد: «اگر توافق حاصل شده رعایت نشود، روسیه مسئولیت کامل تشدید بحران غذایی جهان را بر عهده خواهد داشت.»آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل در بیانیه گفت که «بیتردید» این حملات را محکوم میکند و تاکید کرد که «اجرای کامل توافق از سوی روسیه، اوکراین و ترکیه ضروری است.»
جوزپ بورل، رئیس دستگاه دیپلماسی اتحادیه اروپا در توئیتر خود این حمله را محکوم کرد و گفت: «بمباران مکانی حیاتی برای صادرات غلات یک روز پس از امضای قراردادهای استانبول بسیار مذموم است و بار دیگر نشان داد که روسیه به قوانین و تعهدات بینالمللی کاملا بیتوجه است.»
قبل از حمله به اودسا، اتحادیه آفریقا از توافقنامه صادرات غلات استقبال کرده بود چراکه این قاره با خطر افزایش قحطی روبهرو است. تهاجم روسیه به اوکراین- دو کشوری که بهطور مشخص ۳۰درصد صادرات گندم جهان را تامین میکنند- به افزایش قیمت غلات و نفت منجر شده و به قاره آفریقا که به صادرات این دو کشور وابسته است ضربه سختی میزند. افزایش قیمتها وضعیت کشورهایی را که در حال حاضر با بحران غذایی روبهرو هستند بهویژه در شاخ آفریقا بدتر کرده است.
از توافق غلات چه میدانیم؟
سرانجام پس از ۲ ماه مذاکره، عصر جمعه قراردادی میان روسیه و اوکراین امضا شد که علیالاصول و در صورت اجرا باید امکان صادرات جهانی غلات بلاتکلیف در بنادر دریای سیاه را فراهم کند.رجب طیب اردوغان، رئیس جمهوری ترکیه و آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل متحد بهعنوان میانجیان میان مسکو و کییف، در مراسم امضای این توافق حضور داشتند. وزیر دفاع روسیه و وزیر توسعه اوکراین نیز به نمایندگی از دو دولت درگیر در جنگ، این توافق را امضا کردند.
در چارچوب این قرارداد، کریدورهای دریایی امنی بهوجود میآید تا امکان تردد کشتیهای تجاری در دریای سیاه فراهم شود؛ مسکو و کییف نیز متعهد میشوند که به بیطرفی کشتیهای در حال تردد در این کریدور احترام بگذارند. کییف امیدوار بود پس از امضای این توافقنامه، صادرات غلات از سه بندر اودسا، پیودنی و چورنومورسک آغاز شود.
قرار است از کشتیهای حامل غلات نیز بازرسیهای کاملی انجام شود. این خواسته مسکو است که میخواهد اطمینان یابد کییف از این مسیر برای تامین سلاح خود استفاده نمیکند. این بازرسیها در دریا انجام نمیشوند، بلکه در ترکیه و بهطور مشخص در شهر استانبول که دارای دو بندر تجاری بزرگ (یکی در ورودی بسفر و دیگری در دریای مرمره) است و توسط نمایندگان چهار طرف امضاکننده این توافق، و در زمان ورود و خروج کشتیها انجام میشوند.
دوره اجرای این قرارداد برای چهار ماه است و بهطور خودکار تمدید خواهد شد. چنانچه برآوردها مبنی بر وجود حدود ۲۰ تا ۲۵ میلیون تن غلات در سیلوهای بنادر اوکراین درست باشد و بتوان ماهانه ۸ میلیون تن از این غلات را به کمک کشتیها صادر کرد، آنگاه میتوان انتظار داشت در همین مدت چهار ماه پیشبینی شده در قرارداد، کل غلات دپو شده در انبارهای دریای سیاه تخلیه شوند.
در کنار توافقی که روز جمعه امضا شد، سند دیگری نیز به امضای سازمان ملل و روسیه رسید که تضمین میکند تحریمهای غرب علیه مسکو چه بهطور مستقیم و چه غیرمستقیم، بر محمولههای کود و غلات انتقالی از این مسیر، اعمال نخواهند شد. داشتن چنین سندی، یکی از شرطهای روسیه برای امضای توافقنامه بوده است. علاوه بر این، به گفته یک دیپلمات در نیویورک، ایالات متحده نیز تضمینهایی داده تا بتوان کشتیهایی با تناژ بالا را برای صادرات غلات و کودهای روسیه، در اختیار این کشور گذاشت.
دو کشور متخاصم در جنگ اوکراین، در مجموع حدود ۳۰درصد از تجارت جهانی گندم را در اختیار دارند و برآوردها حاکی از آن است که هماکنون دستکم ۲۰ میلیون تن گندم، معادل ۱درصد مصرف جهانی در انبار بنادر دریای سیاه بلوکه شده باشند؛ انسدادی که جهان و بهویژه آفریقا را با یک تهدید جدی در موضوع کمبود مواد غذایی روبهرو کرده است.
