روزنامه هفت صبح، نگین باقری| ۱۶ روز قبل یک کانال تلگرامی نظامی که معمولا اخبار سوریه و مقاومت در این مناطق را پوشش میدهد با یک تصویر شفاف نشان داده بود که به زودی یک سامانه بارشی، سرکش و قدرتمند از جنوب و جنوب شرق وارد کشور میشود. آن زمان هنوز کسی نمیدانست چه اتفاقی در حال رخ دادن است.
آخر هفته گذشته در حالی که کسی انتظار بارش سیلآسا را نداشت، این توده آب و هوایی به شکل بیسابقهای کم کم همه جنوب کشور را فراگرفت. ابر ضخیم مونسون بالای هر شهری رسید، بارندگی، تگرگ، گرد و خاک و توفان را طوری شروع کرد که انگار قرار نیست هیچ وقت متوقف شود. حالا مسئله چیست؟ اینکه چرا با وجود هشدارهای هواشناسی پنج روز است که همچنان مونسون دارد به ما خسارت جانی و مالی وارد میکند؟
حادثه اول در استان فارس، منطقه استهبان باعث غافلگیری مردم شد. بعد از گذشت چهار روز از اخبار کشته و مفقودیان این منطقه، به نظر میرسید که دیگر جایی برای غافلگیری نمانده اما اشتباه نکنید تا وقتی سیستم هشدار شهری اطلاعات را از هواشناسی در اختیار مردم نگذارد، ما همیشه میتوانیم از تغییرات آب و هوایی شوکه شویم.
این بار هم تصور میشد که هشدار سازمان هواشناسی نسبت به فعالیت غیرنرمال این توده، مدیریت شهری را برای واقعه آماده کرده اما مونسون آنقدر سنگین به ما شبیخون زده که کسی تصور نمیکرد یک توده بتواند چنین سیلابی در سیستان و بلوچستان به راه بیاندازد. یکی از ساکنان زاهدان به روزنامه هفت صبح میگوید به جز اخبار شبکه هامون (شبکه ۵) مردم از راه دیگری با خبر نشده و هیچ سیستم هشدار پیامکی برای آنها ارسال نشده بود.
عباس شیبک میگوید: «مردم میدانستند قرار است باران شدیدی در راه باشد اما باز هم کسی حدس نمیزد این بارندگی قرار است خودروهایمان را هم در خیابان مدفون کند. به خاطر همین اگرچه خوشبختانه هنوز آسیب جانی به کسی وارد نشده ولی آتشنشانی در خیابانهای زاهدان مشغول بیرون کشیدن خودروها از آبگرفتگیهاست.» او میگوید خسارات به خصوص در مناطق حاشیه شهری و بافت فرسوده از مرکز شهر بیشتر بوده و زاهدانیها را که ۱۵ سال دچار خشکسالی بودند شوکه کرده است.
چه خطراتی ما را تهدید میکند؟
از تصاویر و ویدئوهای ارسالی جنوب کشور اینطور به نظر میرسد که هنوز با وجود هشدارها افراد لب روانآبها میایستند، ویدئو میگیرند و حتی آنطور که در فیلمی نمایش داده میشود، داخل آن شیرجه میزنند. کارشناسان میگویند که جریان شدید آب در مسیر رودخانه فصلی هنگامی که شدت دارد بیآنکه از بالای سطح جریان آب چیزی مشخص باشد همراه خود کنارههای رودخانه را نیز خالی میکند و ناگهان بخشی از خاک را میکند که میتواند به از دست رفتن جان افراد منجر شود.
همچنین پلها یکی دیگر از نقاط ناامنی هستند که با جریان شدید سیل و خالی شدن زیرسازه آن فرومیریزند؛ درست مشابه اتفاقی که در محور سرباز به مهرستان روز سوم مرداد اتفاق افتاده. همچنین مسیر بین روستاهای زیادی مسدود شده و طغیان رودخانه چندین محور مواصلاتی بین ایرانشهر با شهرهای دیگر را بسته است.
از امروز یزد به وضعیت قرمز درآمده و پنجشنبه نوبت کل استان فارس است که تندباد موقتی با گرد و خاک همراه میشود. حتی ممکن است در برخی از مناطق تگرگ ببارد و همه اینها با مخاطراتی مانند آبگرفتی معابر، جاری شدن روان آب، بالا آمدن ناگهانی سطح آب رودخانههای فصلی، جاری شدن سیل، احتمال شکستن درختان کهنسال و نهالها همراه شود. این یعنی باید علاوه بر حاشیه مسیلها، پلها و ارتفاعات از پارک کردن خودرو اطراف درختان هم خودداری کرد.
خطر دیگری که هنوز هشدارهای کافی درباره آن داده نشده برخورد صاعقه با زمین است. اگرچه اداره کل هواشناسی فارس با صدور اطلاعیهای و اعلام سطح نارنجی سعی کرده تا مردم را آماده این رویدادها بکند اما این اخبار به جز کانالهای محلی در تلگرام و واتساپ، جای دیگری هم منتقل شدند؟در شماره روز یکشنبه نوشته بودیم که کشورهایی مانند استرالیا یا مالزی که سالانه حوادث مشابهی را تجربه میکنند با استفاده از هشدار پیامکی، شهروندان را پیش از حادثه مطلع کرده یا در اسپانیا این پیامکها تا زمانی که خوانده شوند به صدای آلارم خود ادامه میدهند.
این سیلاب کجا تمام میشود؟
از دو روز پیش شدت بارشهای مونسونی در استانهای سیستان و بلوچستان، کرمان و فارس و هرمزگان باعث جاری شدن سیلاب در برخی مناطق شد. برآوردها حکایت از آن دارد که این بارشها تا پایان هفته ادامه دارد و براساس نقشههای هواشناسی از مرکز کشور تا شمال غرب ایران کشیده میشود و حتی سواحل خزر را نیز درگیر میکند.
این قصه قرار است که تا دومین هفته از مردادماه ادامه داشته باشد. دیروز خبرگزاری تسنیم نوشته بود که تا آن زمان ورود این سامانه بارشی نزدیک به ۴۰ درصد کشورمان را تحت تأثیر قرار میدهد. فعلا تا سه روز آینده جو ناپایدار و بارشهای فراتر از نرمال در بسیاری از نقاط کشور و استانها بهجز غرب و شمالغربی تجربه خواهد شد.
کدام شهرها منتظر باشند؟
همین اتفاق روند افزایش رگبار و رعدوبرق را در استانهای گیلان، مازندران، گلستان، سیستان و بلوچستان، کرمان، هرمزگان، فارس، بوشهر، اصفهان، کهگیلویه و بویراحمد، چهارمحال و بختیاری و غرب یزد شدت میدهد و حجم عمده اصلی بارشهای این چند روز خواهند بود؛ به خصوص اینکه شدت این بارندگی در ارتفاعات میتواند شدیدتر باشد. یعنی شهرهایی مانند شهرکرد، اوضاع خطرناک تر از ایرانشهر در سیستان و بلوچستان خواهد بود. علاوه بر جنوب ایران، کشورهای عمان و یمن هم این روزها گرفتار بارانهای موسمی هستند.
آیا این سیلابها ما را از خشکسالی امسال نجات میدهد؟
در سیستان و بلوچستان نسبت به سال گذشته شاهد رشد نزدیک به ۳۷۰درصدی بارشها بودهایم و بهعنوان مثال در اولین روز مرداد ۱۴۰۱ بزمان از توابع شهرستان ایرانشهر با ۵۰ میلیمتر بارندگی پربارشترین نقطه استان شناخته شد. با این حال کارشناسان هوایی بدبینانه میگویند که سیلاب های تابستانی ، میتواند با سرریز شدن در رودخانهها و بنادر آنها را درگیر آبگرفتگی کند. به خصوص اینکه خشکی بیش از حد زمین و همچنین نبود پوشش گیاهی مناسب و از همه مهمتر کمبود زیرساختهای مناسب مدیریت روانآبها خسارات را در همه استان افزایش میدهد. امیدواریم این پیش بینی آنها درست ازآب درنیاید.
مونسون چیست؟
حالا اصلا این توده آب و هوایی مونسون که مهمان ناخوانده ما شده چیست؟ همیشه از اواسط خرداد ماه، وقتی هوا در نیمکره شمالی گرمتر میشد بارانهای شدیدی در شبه قاره هند شکل میگرفت. تضاد و تقابل فصلها در دو نیمکره شمالی و جنوبی، موجب حرکت آرام هوا از نیمکره زمستانی به سوی نیمکره تابستانی میشود و این بارندگیهایی را به دنبال میآورد.
قبلا این آب و هوا نعمتی بود که نهایتا استان سیستان و بلوچستان را در بر میگرفت ولی حالا نه تنها دامنه آن گستردهتر شده بلکه قدرت آن هم ویرانگرتر شده است. هواشناسان قبلا تذکر داده بودند که هرچه تاثیر مونسون روی کشورمان کمتر باشد، بارشهای پائیزی در زمان مقرر در کشور انجام شده و بارش در پائیز به تاخیر نمیافتد. این یعنی با توجه به رکوردزنی مونسون در تابستان امسال، احتمالا پاییز پیش رو باید خیلی زود منتظر باران نباشیم.
