روزنامه هفت صبح، نگین باقری| بررسی سیلابهای جاری شده در هفتاد سال گذشته تهران نشان میدهد که این شهر در روزهای سوم، چهارم، پنجم و ششم مردادماه سالهای ۱۳۳۳، ۱۳۶۰، ۱۳۶۶ و ۱۴۰۱ میزبان سیلابهای غارتگر تابستانه بوده است. مثل بارش توده آبوهوایی مونسون که از هفته گذشته در جنوب کشور شروع و روز چهارشنبه کمکم تا تهران هم کشیده شد.
این اولینبار نیست که شرایط اقلیمی تهران ما را با سیلهای تابستانی غافلگیر کرده. محققان حوزه علوم جوی میگویند که ما همیشه باید مردادماه خودمان را برای جریانهای سیلابهای مونسون آماده کنیم. از سال ۱۳۳۳ تابهحال سیلابهای استان تهران بیش از ۲۸۰۰ کشته و ۷۰۰ مجروح برجا گذاشته است. بیایید نگاهی به تاریخ بیاندازیم تا ببینیم خطر سیل در کدام منطقه از این استان باید جدی گرفته شود؟
دهه ۳۰
اولین سیل غارتگر در تاریخ معاصر تهران مربوط به ۶۸ سال پیش است که شهر را شست و برد. دهم تیرماه سال ۱۳۳۳ این سیل در غرب تهران بعد از یک بارندگی مداوم در محدوده فرحزاد، بسیاری از روستاهای آن را تخریب کرد و دو هزار نفر جان خود را از دست دادند. دوباره سیل دیگری یک سال بعد در محدوده کن سه نفر را کشت و به مزارع زیادی آسیب زد. هرچه برج و باروها در تهران از بین رفت و بیشتر شکل و شمایل شهر مدرن به خودش گرفت، شیببندیهای نادرست، خیابانبندیهای غیرکارشناسی بیشتر مانع شدند که آبهای بارندگی به داخل زمین فرو برده شوند.
یکی از روزهای مردادماه سال ۱۳۳۳ معروفترین سیلهای تهران از محدوده گلابدره و تجریش روان شد. همان بارندگیای که اوایل تیرماه در شمال غرب تهران شروع شد، در پنجم مرداد ماه، آبراههها را به طغیان واداشت و باعث شد سیل به روستای امامزاده داوود برسد. سیام دیماه آن سال دوباره باران شدیدی شهر را تا شش روز مختل کرد. بعدها تخمین زده شد در مجموع سیلهای تهران در تابستان آنسال بیش از ۲ هزار نفر کشته شدهاند. روایت خادم امامزاده داوود را بخوانید: «قبل از اینکه در روستای امامزاده داوود سیل بیاید در روستای فرحزاد سیل آمد.
بعد از سیل در فرحزاد حدود ۳۰ تا ۴۰ روز مداوم باران میبارید. در روز ۵ مردادماه آب از زمین و آسمان میجوشید. قیامتی بهپا شده بود. از کوهها و از رودها همه آب بود که موج میزد. این سیل در عرض یک ساعت کل روستا را شست و تعداد زیادی را آب برد. ما حدود ۶۰ روز دنبال جنازهها میگشتیم و آن زمان که پزشکی قانونی نبود هر جنازهای را که پیدا میکردیم در همان حاشیه رودخانه دفن میکردیم. آنقدر جنازهها زیاد بودند و زیر آوار سیل مدفون شده بودند که بوی بسیار بدی در روستا پیچیده بود. اما به قبر حضرت امامزاده داوود هیچ آسیبی ندیده بود». خرداد سال ۳۴ هم سیلاب دیگری در محدوده کن ۳ کشته برجای گذاشت و حدود ۴۵۰ هکتار از مزارع را تخریب کرد.
دهه ۴۰ و ۵۰
نخستین آبگرفتگی گسترده در محیط شهری به سال ۱۳۴۷ بازمیگردد. اینجا دیگر مسئله سیل و سیلبند نبود. مسئله این بود که باران زیادی در تهران بارید که در سطح شهر جمع شد و راهی برای خالی کردن آن نبود. این مشکل در دهه ۵۰ هم شهر را تعطیل میکرد و خسارتهای مالی برجای میگذاشت.
دهه ۶۰ سیلآسا
از سال ۱۳۶۰ تا ۱۳۶۵ چندین مورد آبگرفتگی بزرگ و سیل کوچک با حدود ده الی بیست کشته در پایتخت جاری شد. یک بار این سیل سوم مرداد سال ۶۰، بار دیگر آذر ماه سال ۱۳۶۳ بهترتیب در کن و حکیمیه کنونی خساراتی به خانهها وارد کرد. همچنین سال ۱۳۶۵ سیل دوباره شهر را به کما برد و مردم را گرفتار کرد. ۱۵ فروردین ۱۳۶۶ در بومهن و جاجرود به سمت تهران، سیلی جاری شد که ۳۰ نفر کشته داد. چهارم مرداد ماه سیل دیگری در شمال تهران ۳۰۰ کشته و ۶۵۰ مجروح به بار آورد. روایت شده که برای آن سیل آژیر قرمز کشیدند و برخی از مردم با تصور موشکهای صدام، به پناهگاه رفتند.
همین باعث شد که تعداد افرادی که در این سیل جان باختند، مرگ سهمگینی در زیرزمینها و پناهگاههای زیرزمینی داشته باشند. بهدنبال این حادثه محمد نبیحبیبی شهردار تهران استعفا داد. بارندگی از ساعت یک بعدازظهر شروع و تا دو روز قطع نشد. جالب اینکه سیلاب امسال هم ششم مرداد ماه رخ داد و حالا منجر به آبگرفتگی و سیلاب در شهرهای اطراف پایتخت شده. نکته دیگر این ماجرا این بود که در این حادثه هزاران تن سنگ و گلولای از رودخانه گلابدره و جعفرآباد به سمت شمیران جاری شد.
یعنی از جاده شمیران (خیابان شریعتی) حدود دو تن سنگ سرازیر شد که تا قلهک پایین آمد و خانه و مغازههای مردم را تخریب کرد. تکیه بزرگ تجریش نیز در این واقعه آسیب دید و بعدها دوباره بازسازی شد. آبگرفتگی ناشی از سیل تا مدتها ادامه داشت و میدان تجریش حدود دو ماه برای پاکسازی و بازسازی بسته بود. این سیلاب محدوده دره دربند و گلابدره را گرفت.
اما آنچه خسارات سیل را تشدید کرد شکسته شدن سد دیگری بود که روی رودخانه گلابدره ساخته شد. ناگهان حجم عظیمی از آب روانه میدان تجریش و خیابان شریعتی و مناطق اطراف شد. شدت رگبار باران بهگونهای بود که در مدت ۱۰۷ دقیقه ۲۸ میلیمتر بارش ثبت شد. دیروز یک پژوهشگر تاریخ توضیحات جالبی با اشاره با آن واقعه برای سایت خبرآنلاین داده بود. حمید ناصری گفته بود که سیلابهای مرگبار در تهران، بیشتر در فصل تابستان اتفاق افتاده و دلیل اصلی آنهم ساختوساز در روددرههای اصلی تهران است.
دهه ۷۰ و ۸۰
در دهه ۷۰ و ۸۰ باز تهران شاهد چندین مورد آبگرفتگی شدید بود که یک نمونه آن چهارم فروردین سال ۱۳۷۴ رخ داد. سال ۱۳۸۹ هم بارندگی بیسابقه در تهران رخ داد که دوباره منجر به آبگرفتگی در شهر شد.
دهه ۹۰
۲۷ فروردین سال ۹۱ بارش شدیدی در تهران رخ داد که چند روز ادامه داشت. بارندگیهای آن زمان بیشتر به این خاطر اهمیت زیادی داشت که بخشی از دیواره کانال میانرود (مسیل تهران-کرج) به دلیل فشار ناشی از عبور حجم زیاد آب شکست و آب به داخل تونل خط ۴ مترو تهران راه یافت که آنموقع در محدوده ایستگاه ارم در حال ساخت بود. خوبی این حادثه این بود که آب بهجای سرریز شدن در محیط شهری در کانال مترو مجاور جاری شد وگرنه خسارات سنگین مالی و جانی برای شهروندان پدید میآمد.
در آن حادثه آب به دلیل شیب زمین به سمت ایستگاههای آزادی و استاد معین و دکتر حبیبالله جاری شد؛ مردم بهصورت اضطراری از متروها خارج و برق ایستگاهها قطع شد. خوبی دیگر این حادثه این بود که کسی صدمه ندید و تلفاتی در پی نداشت. نکته اینکه معلوم شد وجود زباله و انواع پلاستیک و نخاله در مسیر کانال میانرود دلیل تنگی مجرای عبور و فشار زیاد آب بر دیوارهها بوده است. بعد از این در سال ۱۳۹۴ هم باز در تابستان (شهریور) سیلی در محدوده قیامدشت آمد که شش نفر در آن کشته شدند.
اگر برایتان سوال شده که چرا از دهه ۴۰ بهبعد بهجای سیل، اغلب آبگرفتگی وجود داشته، باید به کانالهای آبی، حوضچههای آبریز، لولهگذاریها و چاههایی اشاره کنیم که در برابر سیلاب تهران را ایمنتر کرده اما هنوز توانایی جذب آبگرفتگیها را از سطح شهر ندارد. با اتفاقی که ششم مرداد ماه در امامزاده داوود و دیگر شهرهای اطراف تهران رخ داده، باید بگوییم که غرب تهران همیشه حامل خطرات بیشتری برای تجربه سیلاب بوده.
امامزاده داوود که در منطقه کن قرار گرفته در غرب تهران قرار دارد. این منطقه تا امروز سه بار با سیلابهای شدید در این ۷۰ سال روبهرو شده است. منطقههای بعدی کرج و فرحزاد بودهاند که در این مدت ساکنان آن خطرات مالی و جانی سیل را تجربه کردهاند. خطرناکترین سیلهای تهران اما از تجریش شروع شده و مانند سال ۱۳۳۳ یا ۱۳۶۶ به محلههای دیگر هم رسیده است.
