روزنامه هفت صبح | الیزابت دوم، ملکه بریتانیا، غروب روز پنجشنبه در سن ۹۶ سالگی در کاخ بالمورال اسکاتلند درگذشت و بلافاصله، چارلز، پسرش پادشاه بریتانیا شد. حال ملکه از صبح روز پنجشنبه وخیم شد و تقریبا مشخص شده بود که او در بستر احتضار قرار گرفته است، لذا به فرزندان او اطلاع داده شد که به بالین او بیایند و آنها هم آمدند؛ اگرچه حواشی برای پرنس هری تمامی نداشت و گفته شد که او یک ساعت بعد از مرگ ملکه به کاخ رسیده است.
در شرایطی که بهنظر میرسد بخشی از موج رسانهای در خصوص درگذشت یک مقام (در عمل) تشریفاتی آنهم در ۹۶سالگی ناشی از پروپاگاندا و البته تکیه عجیب انگلیسیها روی سنن فرهنگی خود و نیز ناشی از استعماری باشد که سالها، خیلی از کشورهای جهان را در دوره سلطنت الیزابت دوم به بخشی از بریتانیا تبدیل کرده بود؛ باز هم جای این سوال وجود دارد که بدانیم او که بود؟ اختیارات و ثروتش چقدر بود؟ و حالا در بریتانیا چه خواهد شد؟
او که بود؟
نام کاملش الیزابت الکساندرا مری بود. در روز چهارشنبه ۳۱فروردین ۱۳۰۵ بهدنیا آمد. پدرش، شاه جورج ششم بود که از ۱۹۳۶ تا ۱۹۵۲ پادشاه بریتانیا بود. به او الیزابت دوم میگفتند چرا که یک الیزابت دیگر هم فرمانروای انگلستان بوده است. بین سالهای ۱۵۵۸ تا ۱۶۰۳٫ الیزابت از سال ۱۹۴۷ با شاهزاده فیلیپ (از خاندان سلطنتی یونان و دانمارک) ازدواج کرد و چهار فرزند داشت: چارلز که حالا پادشاه است، آن، اندرو و ادوارد.
در میان این فرزندان چارلز و اندرو، بیش از بقیه حاشیهساز بودند. همسر چارلز، دایانا نام داشت که اندکی بعد از طلاق از چارلز در یک تصادف مشکوک کشته شد و دو فرزندش ویلیام و هری با عروسهای سلطنتی خود یعنی کیت میدلتون و مگان مرکل، در معرض توجه افکار عمومی قرار دارند. شاهزاده اندرو نیز بهخاطر اتهامات جنسی مورد توجه قرار گرفته است. او در سن ۲۵سال و ۲۹۱ روز، ملکه بریتانیا شد و بعد از ۷۰سال و ۲۱۴ روز درگذشت تا طولانیترین دوره سلطنت در این کشور را داشته باشد.
آیا راست است که او نسبتی با پیامبر اسلام داشت؟
این شایعه که این روزها در شبکههای اجتماعی بهچشم میخورد، برای اولینبار ظاهرا توسط هارولد بروکس بیکر، بانکدار و روزنامهنگار آمریکایی-بریتانیایی که به تحقیقات خود درباره نسبشناسی معروف بود، در سال ۱۹۸۶ مطرح شد. او در آن سال در نامهای به نخستوزیر وقت بریتانیا، مارگارت تاچر، نوشته بود: «مردم بریتانیا کمتر میدانند که خون محمد در رگهای ملکه در جریان است.» چند سال پیش هم روزنامه «الاسبوع» مراکش مقالهای به قلم تاریخدانی بهنام عبدالحمید العونی منتشر کرد که شجرهنامه ملکه از پیامبر تا خودش در طی ۴۳ نسل نشان داده شده بود.
این مقاله مورد توجه گسترده رسانههای جهان قرار گرفت و حتی علی جمعه، مفتی اعظم سابق مصر، از این خبر استقبال کرد. روزنامههای عامهپسند بریتانیا همچون «دیلیمیل» و «دیلیاکسپرس» نیز وسیعا به آن توجه نشان دادند و رسانههای جدیتر همچون هفتهنامه «اکونومیست» و مجله «هیستوری» نیز مقالاتی در این مورد منتشر کردند. با این حال این ادعاها، قابل تایید نیست چرا که به شخصی در تاریخ (در اسپانیای کنونی) برمیگردد که وجود تاریخی خود او زیر سوال است و مشخص نیست که این فرد در صورتی که وجود هم داشته باشد، خود از نوادگان پیامبر باشد.
مراسم ویژه برای تدفین
رویدادهای بعد از فوت ملکه در بریتانیا، آیین ویژهای دارد. عصر پنجشنبه در اولین گام منشی خصوصی او این خبر را با رمز «پل لندن فرو ریخت» به نخست وزیر اطلاع داد. سپس تلفنها به کار افتادند. ابتدا به وزرا و معاونان آنها خبر داده شد. سپس خبر درگذشت ملکه به مطبوعات ارسال شد. در عرض ۱۰دقیقه، تمام پرچمهای ادارات و ساختمانهای عمومی به حالت نیمهافراشته درآمد. بنرهای سیاه رنگ در کانال رسانههای اجتماعی کاخ باکینگهام و دولت و یک آگهی ترحیم در پسزمینه سیاه منتشر شد و از حوالی ساعت ۱۰ شب پنجشنبه به وقت تهران، عملیاتی در بریتانیا آغاز شد بهنام «پل لندن».
طبق پروتکل، در روز جمعه، چارلز سوم، پادشاه بریتانیا برای سخنرانی برای مردم آماده میشد (این سخنرانی برای بعدازظهر جمعه برنامهریزی شده بود). پس از آن مراسم یادبودی در کلیسای جامع سنت پل لندن برگزار شد. تا ۱۰ روز آینده یعنی تا مراسم خاکسپاری ملکه همه کارهای دولتی تعطیل میشود. چارلز روز شنبه رسماً بهعنوان پادشاه جدید معرفی میشود. و بعد از آن هم اولین اجلاس با نخستوزیر و اعضای کابینه خواهد بود. روز یکشنبه تابوت الیزابت به کاخ باکینگهام برده میشود.
در این مراسم نخست وزیر و اعضای کابینه حضور دارند. از آنجایی که او در ملک سلطنتی خود در بالمورال اسکاتلند درگذشت، پیکر او توسط قطار سلطنتی با کلمه رمز یونیکورن (تکشاخ) به لندن آورده شد. صبح روز دوشنبه در مراسمی به پادشاه جدید در وست مینستر تسلیت گفته میشود. او بعدازظهر این روز در یک سفر بریتانیایی، ابتدا به اسکاتلند و سپس ایرلند میرود. در حالی که چارلز در سفر خود از ایرلند شمالی بازدید میکند، تمرین عملیات شیر در لندن در جریان خواهد بود که مراسم انتقال تابوت سلطنتی از کاخ باکینگهام به کاخ وست مینستر، مقر دولت است.
روز بعد انتقال تابوت او در یک راهپیمایی در لندن انجام میشود. پس از رسیدن تابوت به کاخ وست مینستر، مراسم دعا در این محل برگزار میشود. ملکه به مدت سه روز در آنجا نگه داشته میشود و هرکس که بخواهد میتواند با او وداع کند. در این روزها همچنین مراسم تشییع جنازه رسمی تمرین میشود و چارلز از ولز بازدید میکند. مراسم رسمی تشییع جنازه ملکه در کلیسای وست مینستر برگزار میشود. ظهر این روز دو دقیقه سکوت در سراسر کشور برقرار خواهد شد.
قرار است روز تشییع به یک مراسم ملی تبدیل شود. کارفرمایان آزادند به کارکنان خود مرخصی بدهند. پس از آن راهپیمایی دیگری به سمت کلیسای سنت جورج در قلعه ویندسور برگزار میشود، جاییکه برای آخرینبار مراسم خداحافظی با ملکه انجام میشود. ملکه الیزابت سپس در کلیسای یادبود پادشاه جورج ششم در این قلعه در کنار همسرش فیلیپ، که در آوریل ۲۰۲۱ درگذشت، به خاک سپرده خواهد شد. علاوه بر اینها مرگ ملکه باعث تغییراتی تشریفاتی نیز خواهد شد.
تغییراتی تشریفاتی
بعد از ملکه، همانطور که گفتیم چارلز ۷۳ساله پادشاه است و بعد از او نیز شاهزاده ویلیام و بعد از او، فرزندش شاهزاده جورج.
میگویند چارلز با پیروی از مادرش، پس از نشستن بر تخت، پرتره جدیدی میگیرد تا روی تمام سکهها، اسکناسها و تمبرهای جدید نقش ببندد. البته سکههای حاوی تصویر ملکه احتمالا در آینده نزدیک همچنان ضرب میشود و تمام ارزهایی که پرتره ملکه روی آنها نقش بسته است، همچنان معتبر خواهد بود. نکته جالب اینکه از دهه ۱۶۰۰، در دوران سلطنت چارلز دوم، به حکم سنت سلطنتی، [تصویر] پادشاهان باید در جهت خلاف سلفشان روی سکه نقش ببندد. این یعنی زمانی که چارلز پادشاه شود، پرتره او رو به سمت چپ خواهد بود، چون روی ملکه به سمت راست بود.
چارلز در مقام پادشاه به پرچم شخصی جدید نیاز دارد. ملکه در سال ۱۹۶۰ پرچمی شخصی برگزید- یک E طلایی با تاج سلطنتی که تاجی از گل رز در زمینه آبی آن را احاطه کرده است- و آن را روی هر ساختمان، کشتی، خودرو یا هواپیمایی که او مقیم یا سرنشین آن بود برمیافراشتند. نشان سلطنتی که در آغاز سلطنت ملکه ویکتوریا در سال ۱۸۳۷ به تصویب رسید، به همان شکل باقی خواهد ماند. اما احتمال میرود اثر هنری جدیدی هم منتشر شود.
آیا او واقعا کاری هم میکرد؟
از ملکه همیشه با عنوان مقام تشریفاتی یاد میکردند اما او قانونا قدرتمندترین فرد در کشور بود. ملکه یا شاه بریتانیا قانونا فرمانده کل نیروهای مسلح است، میتواند اعلام جنگ کند، به جنگ پایان دهد و پیمان صلح ببندد.ملکه یا شاه میتواند نخستوزیر را برکنار کند و ریاست دولت را به فرد دیگری واگذارد، میتواند مجلس را به حال تعلیق دربیاورد یا اصلا منحل کند. با این حال سیر تحولات تاریخی در بریتانیا فرمانروایان این کشور را به جایی رساند که دیگر از قدرت قانونی خود استفاده نکنند و تنها تشریفات آن را به جای بیاورند
یعنی مثلا اگر تصمیمی برای نیروهای مسلح گرفته شود که در جایگاه فرمانده نیروهای مسلح است، همچون عزل و نصب فرماندهان بلندپایه یا اعلام جنگ و صلح، نخست وزیر برای اخذ این تصمیمها از ملکه یا شاه اجازه میگیرد و ملکه هم همیشه موافقت میکند. یا وقتی مجلس تمایل خود را به نخست وزیری فردی ابراز کرد، ملکه یا شاه حکم نخست وزیری را برای او صادر میکند. البته او محدودیتهایی هم دارد. مثلا گرچه میتواند مجلس را منحل کند اما نمیتواند جلوی انتخابات برای تشکیل مجلس تازه را بگیرد. مصوبات مجلس با امضای ملکه یا شاه لازمالاجرا میشوند اما او نمیتواند از امضا سرباز بزند.
برخی از قوانین انگلستان در خصوص ملکه یا شاه هم جالب است. مثلا ملکه یا شاه الزامی به رعایت مقررات راهنمایی و رانندگی ندارد، میتواند خودرو شخصیاش را با هر سرعتی که دلش بخواهد براند و ملزم نیست روی خودرواش شمارهگذاری کند. استفاده از خدمات پستی نیز برای او رایگان است. همچنین ملکه یا شاه از برخی حقوق شهروندان عادی محروم است: حق رأی دادن ندارد، شهادت ملکه در دادگاه پذیرفته نیست و او حق اجاره کردن ملک از شهروندان کشورش را ندارد. ملکه یا شاه بریتانیا، جایگاه مذهبی نیز دارد. او پیشوای کلیسای انگلستان است، سراسقف و اسقفهای این کلیسا را عزل و نصب میکند و حق هر دخل و تصرفی در کلیساها را دارد. در نتیجه نمیتواند به دین مسیح و مذهب انگلیکن ابراز بیباوری کند.
چه بر سر ثروت او خواهد آمد؟
برای اینکه ببینیم مسئله ارث و میراث ملکه چطور حل خواهد شد باید ابتدا ببینیم که او چه ملک و اموالی داشت. بخشی از اموال ملکه و پادشاه در انگلستان، املاک سلطنتی هستند. مجموعهای از املاک و مستغلات با ارزش حدود ۱۰ میلیارد دلار که جزئی از داراییهای ملکه محسوب میشود اما اداره آن مستقل است. املاک این مجموعه شامل خیابان ریجنت در لندن و پیست اسبدوانی اسکات در استان برکشایر میشود. البته این مجموعه دارایی شخصی ملکه نبود و صرفا در دوره سلطنتش به او تعلق میگرفت.
در نتیجه او نه میتوانست این املاک را بفروشد و نه درآمد ناشی از آن را برای خودش نگه دارد. این املاک همین حالا به چارلز منتقل شده است و از این بعد او سود سالانه این املاک را خواهد گرفت. سال گذشته دولت بریتانیا حدود ۸۶ میلیون پوند از سود این اموال و املاک را به ملکه داد. ملکه و دیگر اعضای خانواده سلطنتی از این پول برای مخارج ناشی از مسئولیتها و وظایف رسمی خود هزینه میکردند. هزینه نگهداری اقامتگاههای سلطنتی نیز از همین محل تامین میشود: کاخ باکینگهام، کاخ سنت جیمز، کاخ کنزینگتون، اصطبل و پارکینگ سلطنتی در همپدون کورت و کاخ وینزور.
سال گذشته ۵۱.۵ میلیون پوند خرج وظایف رسمی- از جمله حقوق کارمندان و مسافرت- و نگهداری از املاک شد. ۳۴.۴میلیون باقیمانده نیز خرج تعمیرات جاری در کاخ باکینگهام شد. ملکه درآمدها شخصی نیز داشت از محل داراییهای اختصاص او که در واقع از حاکم قبلی به او به ارث رسیده است. این داراییهای شخصی ۱۸هزار هکتار زمین است که به دوکنشین لنکستر معروف است و شامل قسمتهایی از مرکز لندن نیز میشود. درآمد حاصل از این املاک در سال مالی ۲۰۲۰-۲۰۱۹ اندکی بیش از ۲۳ میلیون پوند بود. این ثروت نیز به جانشین او چارلز تعلق میگیرد.
ملکه در عین حال از محل املاک شخصی خود، نظیر کاخ ساندرینگهام و قلعه بالمورال، نیز درآمدهایی داشت.ارزش کل این داراییها ۸۸ میلیارد دلار است که از این میان فقط ۴۴۷میلیون دلار آن، شخصا به ملکه الیزابت دوم تعلق دارد و حالا باید در میان بازماندگانش تقسیم شود شامل املاک، مجموعههای هنری، جواهرات، تمبر و تابلوهای نقاشی. شاه چارلز اکنون تصمیم میگیرد که خاندان سلطنتی در کدامیک از املاک و کاخهای باشکوه بهجایمانده از ملکه ساکن شوند. بدیهی است که خود را در اولویت میگذارد، رتبه دوم هم به شاهزاده ویلیام و پسرش جورج خواهد رسید.
محل اقامت چارلز در لندن، کاخ باکینگهام خواهد بود، اگرچه انتظار میرود که او بخشهای بیشتری از این اقامتگاه را برای بازدید عمومی باز بگذارد. شاهزاده ویلیام و کاترین میدلتون احتمالا به قلعه افسانهای وینزر نقلمکان میکنند، جایی با هزار سال قدمت که ملکه اوایل امسال بهطور دائم در آنجا ساکن بود. این زوج همچنین یک آپارتمان خصوصی در قلب لندن خواهند داشت. قلعه بالمورال که زمانی محل اقامت خانواده سلطنتی بریتانیا در ارتفاعات اسکاتلند بود ممکن است به موزه تبدیل شود.
این را هم بگوییم که با وجود آنکه به گفته دولت، ملکه داوطلبانه روی درآمدهای شخصی خود و همچین درآمد حاصل از دوکنشین لنکستر مالیات پرداخت میکند اما بعضیها عقیده دارند که هزینه واقعی خانواده سلطنتی بسیار بیشتر است. دلیلش هم این است که هزینههای ناشی از تمهیدات امنیت از محل بودجه فعلی پرداخت نمیشود و معمولا بهعهده پلیس لندن است.
