روزنامه هفت صبح، نگین باقری | «فیلترینگ واتساپ و اینستاگرام چه زمانی برداشته میشود؟» این سوال مشترک افراد زیادی در روزهای گذشته بوده. سوالی که بعد از یک هفته، روز گذشته وزیر ارتباطات به آن جواب داد. با کنار هم گذاشتن جواب او، مصاحبه یکی از اعضای کارگروه تعیین مصادیق محتوای مجرمانه و همچنین خبر تشکیل کمپینی در خبرگزاری فارس میشود این احتمال را داد که فعلا خبری از رفع فیلتر این دو پلتفرم محبوب نیست.
یکی از اولین واکنشها به برداشته شدن فیلتر اینستاگرام را خبرگزاری فارس داشت که در کمپینی در این خبرگزاری تقاضا شده بود این پلتفرم برای همیشه بسته شود. این کمپین با عنوان «شکست محاصره مجازی دشمن» پنج روز پیش کار خودش را شروع کرده و در این مدت 22 هزار نفر آن را امضا کردهاند.
کمپین فارس اهمیت زیادی داشته اما دلایل دیگری هم وجود دارد که ما را به برداشته شدن فیلترینگ ناامید میکند. اوایل ظهر وزیر ارتباطات درباره این موضوع اظهار نظر کرد. او چه حرفهای مهمی داشت؟ اول اینکه گفت: «شورای عالی فضای مجازی در این مدت که از فیلترینگ برخی پلتفرمها گذشته جلسه جدیدی نداشته است تا درباره فیلتر شدن دائمی این بسترها نظیر اینستاگرام تصمیم بگیرد.»
این حرف او مهم بود اما از اینجا میتوانیم بگوییم که به صورت ضمنی او به دائمی بودن فیلترینگ اشاره کرد که در بخشی از اظهاراتش بر تاثیر این پلتفرمها بر «اغتشاشات» سخنرانی داشت. به گفته زارعپور «تا وقتی این پلتفرمها موجب آسیب به کشور شوند، محدودیت آنها ادامه پیدا میکند.»
نکته مهم دیگری که از حرفهای او میشد استنباط کرد، شرط و شروط وزیر برای این پلتفرمها بوده. او گفته بود: «هر اپراتور ارائه دهنده خدمات اینترنت ماهوارهای که قانون جمهوری اسلامی ایران را براساس قواعدی که اتحادیه بینالمللی مخابرات دارد و طی آن حقوق سرزمینی باید به رسمیت شناخته شود، فعالیت کند، ما دست او را میفشاریم.» او درباره چه شروطی حرف میزند؟مگر این همان طرح صیانت نبود؟
شرط و شروطی که وی چت نپذیرفت
این اولین باری نیست که یکی از مقامات وزارت ارتباطات از چنین شرطی حرف میزند. مثلا سال 1392 هم بعد از فیلتر شدن وی چت همین پیشنهاد را به مدیران این پلتفرم دادند که اعلام کردند به دلايلی از حضور در ایران معذورند. از سال 1396 به بعد، یعنی پس از اینکه تلگرام فیلتر شد این شرط و شروط از زبان نمایندگان مجلس، وزرای ارتباطات و اعضای مختلف کارگروه تعیین مصادیق محتوای مجرمانه بارها گفته شده بود. جزئیات این شرایط هم این است:
این پلتفرمها باید از مراجع ذیصلاح، یعنی وزارت ارتباطات، مجوز بگیرد.
تعهد دهد که اطلاعات ایرانیان را ذخیره و پردازش میکند ولی آن را در اختیار بیگانگان قرار نمیدهد.
قوانین داخلی جمهوری اسلامی ایران را قبول کند و یک نماینده تام الاختیار برای امور خود در کشور ما داشته باشد. به صورت کلی هم باید فعالیت آن در چارچوب قانون باشد تا اگر مراجع قضایی آن را فراخواند، پاسخگو باشد. یعنی اگر فردی از عکسهای یک بازیگر هالیوودی در اینستاگرام شکایت کرد، باید نمایندهای از اینستاگرام در ایران حضور داشته باشد تا درباره این تصویر پاسخگو باشد.
قبل از آذری جهرمی، حتی مدیرعامل تلگرام و محمود واعظی (وزیر ارتباطات وقت) با هم مذاکراتی داشتند و حتی این شایعه پیچیده شد که تلگرام قرار است یک دفتر در ایران بازگشایی کند اما این موضوع تکذیب شد. آن زمان به جز شرط و شروط بالا، حرف یک شرط دیگر هم در میان بود: آن هم اینکه تلگرام باید سرورهای کاربران ایرانی خود را به ایران بیاورد. تاثیر تلگرام در ماجرای سال 98 و جنجالهای آمد نیوز گره تلگرام را بالکل کور کرد!
شرط و شروط این بار برای اینستاگرام
حالا در حالی که گفته میشود براساس گزارش سال گذشته مرکز آمار، ۱۱ میلیون نفر از طریق شبکههای مجازی کسب درآمد میکنند و 48 میلیون ایرانی در اینستاگرام حضور دارند، این شرط و شروط برای فعالیت اینستاگرام و واتساپ در کشور گذاشته شده. این خبر را به جز وزیر ارتباطات، یک عضو کارگروه تعیین مصادیق محتوای مجرمانه رایانهای هم گفته که «چنانچه اینستاگرام و واتساپ قرارداد و تفاهم نامهای امضا کنند و شروط جمهوری اسلامی ایران را بپذیرند و متعهد به پذیرش مسئولیت شوند، منعی برای فعالیت آنها وجود نخواهد داشت.»
اظهار نظرهای مهدی باقری در این زمینه این بوده که «در خصوص اینستاگرام و واتساپ تمامی مسائل وابسته به این است که آیا با ایران همکاری میکنند یا نه؛ نمیشود که به پیامرسانی مثل واتساپ اجازه فعالیت داده شود اما قصد این پیامرسان ابزارسازی و بسترسازی برای آشوبها باشد.» هنوز مشخص نشده که هدف واتساپ در ایران بسترسازی برای آشوبها باشد اما آقای باقری و دوستانشان چنین عقیدهای را دارند.
بر اساس اطلاعات مرکز حدود ۹ میلیون نفر از طریق اینستاگرام در حال کسب درآمد هستند. در روزهای گذشته محدودیتهای اینترنت در کسب و کارهای مختلفی اخلال ایجاد کرد. برای مثال براساس آمارهای زرین پال، در پنج روز ابتدایی اختلال اینترنت در ایران، پذیرندگان پرداختیاری بهطور میانگین حجم و تعداد تراکنشهای کسبوکارهای مختلف ۴۰ درصد کاهش یافتهاند. همچنین نتبلاکس در گزارشی جدید اعلام کرد که هر ساعت قطعی اینترنت در ایران یک و نیم میلیون دلار (حدود ۴۵ میلیارد تومان) به مردم کشور ضرر اقتصادی میزند.
نکته مهمتر اینجاست که شاید بتوان براي واتساپ جانشین ایرانی در نظر گرفت(که در آزمون دو سال پیش مشخص شد هیچ پیام رسان ایرانی توانایی تحمل حجم زیادی از کاربران و انبوه پیام های رد وبدل شده را ندارند و از ارائه خدمات مشابه واتساپ و تلگرام ناتوان هستند) اما براي اینستاگرام هیچ جایگزین داخلی وجود ندارد و مشخص نیست این توصیه وزیر ارتباطات برای حضور ایرانی ها و کسب و کارشان در پیام رسان های داخلی بر چه مبنایی صورت گرفته است.
در واقع یک سنت تقریبا ده ساله که در اینستاگرام شکل گرفته در حال حاضر با ملاحظات شدید امنیتی در حال اضمحلال است. و کسب و کارهایی که باید به شکل دیگری به زندگی خود ادامه دهند اگر نگوییم که فروپاشیده شوند. از نهادهای امنیتی شاید نباید انتظار داشت اما همراهی وزیر ارتباطات به عنوان متولی اصلی این اتفاق و کسی که وزیر این مردم است با تعطیلی اینستاگرام کمی غیرقابل هضم است.
