روزنامه هفت صبح، اکرم احمدی | در یک 24 ساعت عجیب منحصربهفردترین دیوارنگاره تاریخ معاصر ایران رفت سینهکش میدان ولیعصر و با اوجگیری اعتراضات شبانه پایین کشیده شد. دیوارنگارهای که به محصولات موسسه اوج اختصاص دارد. موسسه فرهنگی وابسته به سپاه پاسداران. این دیوارنگارهها در سال 1397 خبرساز شدند؛ وقتی که به مناسبت صعود ایران به جامجهانی یک شادمانی ملی بدون حضور زنان را طراحی کردند و چنان مورد هجمه قرار گرفتند که آن را بلافاصله عوض کردند.
از آن پس سعی کردند که با ظرافت بیشتری این تصاویر را طراحی کنند و چندگانگی قومی و جنسیتی را توامان رعایت کنند. حالا در روزهای شلوغ و ملتهب تهران آنها دیوارنگارهای با عنوان زنان سرزمین من را روی ديوار ولیعصر برپا کردند. در روزهایی که بخشی از زنان شهر تهران در کانون اخبار و اتفاقات هستند، این دیوارنگاره نوعی حرکت آشتیجویانه محسوب میشد اما محاسبات طراحان این دیوارنگاره اشتباه از آب درآمد و از هردو سو مورد هجوم قرار گرفتند.
فاطمه معتمدآریا، مرضیه برومند و پروین کاظمی چهرههایی بودند که نخواستند تصویرشان در این دیوارنگاره باشد و آن را فرصتطلبانه دانستند. از سویی حضور چهرههایی مثل فروغ فرخزاد و یا خانم معتمدآریا در این تصویر اعتراض طبقات مذهبی را هم به همراه داشت. بههرحال در شرایطی که تصویر متوفیان خانم از روی سنگهای قبر با رنگ پوشیده میشود قراردادن چهره فروغ فرخزاد در بین زنان سرزمین من اعتراضاتی را به همراه داشت.
بهخصوص اینکه قرار بود جمعه در همین میدان و پای همین تصویر غولآسا مراسم جشن میلاد پیامبر برگزار شود و در نتیجه شاهد پایین آوردن این دیوارنگاره عظیم بودیم. اما بیایید به چهرههای حاضر در این دیوارنگاره نگاه کنیم که اتفاقا ترکیب منحصر بهفرد و چندجانبه از زنان موفق ایرانی را عرضه کرده است اما در بدترین زمان ممکن این اتفاق رخ داده است.
در تصویر دیوارنگاره عکس چند زن شاعر دیده میشود که پربحثترین عکس مربوط به فروغ فرخزاد است. فروغ فرخزاد شاعر و مستندساز معاصر و خالق آثاری مثل تولدی دیگر و ایمان بیاوریم به آغاز فصل سرد و فیلم مستند این خانه سیاه است. فروغ فرخزاد در ۳۲ سالگی بر اثر واژگونی خودرو درگذشت.
شاعر دیگری که در این دیوارنگاره حضور دارد پروین اعتصامی است. پروین اعتصامی یکی از معروفترین شاعران ایرانی بود که بیشتر به دلیل به کار بردن سبک شعری مناظره در شعرهایش معروف است. تصویر طاهره صفّارزاده شاعر، پژوهشگر و مترجم ایرانی قرآن نیز در این دیوارنگاره دیده میشود. صفارزاده نخستین کسی است که ترجمهای دوزبانه از قرآن به انگلیسی و فارسی را انجام داد. او همچنین در سال ۲۰۰۵، از طرف انجمن نویسندگان آفریقایی و آسیایی در مصر، به عنوان برترین زن مسلمان برگزیده شد.
تصویر بدرالزمان قریب از چهرههای ماندگار ادبیات ایران هم در این دیوارنگاره دیده میشود. او تنها زن از اعضای پیوسته فرهنگستان زبان و ادب فارسی، چهره ماندگار و مشاور رئیس این فرهنگستان بود. بدرالزمان قریب، در ۹۰ سالگی و بر اثر ابتلا به بیماری کرونا درگذشت. تصویر سیمین دانشور هم در بالای این دیوارنگاره دیده میشود. سیمین دانشور نخستین زن ایرانی بود که به شکل حرفهای داستاننویسی را شروع کرد. مهمترین اثر او رمان سووشون است که به ۱۷ زبان ترجمه شدهاست.
تصویر توران میرهادی استاد ادبیات کودک، نویسنده و کارشناس آموزش و پرورش و پایهگذار مجتمع آموزشی تجربی فرهاد، از بنیانگذاران شورای کتاب کودک و بنیانگذار فرهنگنامه کودکان و نوجوانان هم در این دیوارنگاره دیده میشود. تصویر سیدهزهرا حسینی نیز در این دیوارنگاره دیده میشود. سیدهزهرا راوی کتاب دا است. کتاب دا برپایه خاطرات او از مقاومت خرمشهر توسط سیدهاعظم حسینی نوشته شده است.
تصویر قمر آریان پژوهشگر و نویسنده ایرانی، از نخستین فارغالتحصیلان زن از دانشکده ادبیات دانشگاه تهران و از نخستین استادان دانشگاه زن در ایران و و همسر دکتر عبدالحسین زرینکوب هم در این دیوارنگاره دیده میشود. سیدهنصرت بیگمامین معروف به بانو امین، صاحب تفسیر مخزن العرفان، فقیه، عارف و مفسر شیعی هم در این دیوارنگاره حضور دارد. یکی دیگر از شاعران زنی که تصویرشان در این دیوارنگاره دیده میشود سپیده کاشانی است. سپیده کاشانی شاعر، ترانهسرا بود که به او لقب مادر شعر انقلاب دادهاند.به نظر میرسد ترکیب جذابی از زنان ادیب در این دیوارنگاره حاضر هستند. هرچند میشد به سیمین بهبهانی و گلی ترقی هم اشاره کرد.
بازیگران و مجریهای تلویزیون
عکس فاطمه معتمدآریا بالای دیوارنگاره دیده میشود. او با چهار سیمرغ بلورین بازیگری در میان زنان بازیگر رکورددار است.نرگس آبیار نویسنده، کارگردان و فیلمنامهنویس هم یکی از زنانی است که عکسش در این دیوارنگاره دیده میشود. آبیار فیلمهای شیار ۱۴۳، نفس، اشیا از آنچه در آینه میبینید به شما نزدیکترند، شبی که ماه کامل شد و ابلق را کارگردانی کرده است.
تصویر هما روستا هم در این دیوارنگاره دیده میشود. روستا بازیگر تئاتر، سینما و همسر زندهیاد حمید سمندریان، کارگردان مشهور تئاتر ایران بود که در سال ۱۳۲۳ خورشیدی در تهران به دنیا آمد. مسافران، از کرخه تا راین و پرنده کوچک خوشبختی معروفترین فيلمهای این بازیگر هستند. هما روستا در ۴ مهر ۱۳۹۴ خورشیدی مصادف با روز تولدش بر اثر بیماری سرطان سینه در بیمارستانی در شهر لسآنجلس آمریکا درگذشت.
در پایین این دیوارنگاره تصویر مادر و دختر سینمای ایران هم دیده میشود. حمیده خیرآبادی و ثریا قاسمی. حمیده خیرآبادی معروف به نادره و ملقب به مادر سینمای ایران در سال ۱۳۰۳ به دنیا آمد. در کارنامه او همکاری با کارگردانان مطرحی مثل داریوش مهرجویی، مسعود کیمیایی و علی حاتمی دیده میشود. سریال پدرسالار و خانه سبز با بازی این بازیگر طرفداران زیادی در زمان پخش داشت. خیرآبادی ۳۱ فروردین ۱۳۸۹ در سن ۸۵ سالگی و به علت کهولت سن درگذشت.
ثریا قاسمی (مولود ملاقاسم) متولد ۱۳۱۹ و یکی از پرکارترین زنان بازیگر است. او برای بازی در فیلم مارال و ویلاییها سیمرغ بلورین بهترین بازیگر زن جشنواره فیلم فجر را به دست آورده است. تصویر مرضیه برومند نویسنده، کارگردان و بازیگر ایرانی نیز در این دیوارنگاره دیده میشود. از آثار معروف این کارگردان و بازیگر میتوان به سریالهای آرایشگاه زیبا، مدرسه موشها، قصههای تا بهتا، الوالو من جوجوام، هتل، کارآگاه شمسی و دستیارش مادام، تهران ۱۱ و شهرک کلیله و دمنه اشاره کرد.
مریلا زارعی هم هست. زارعی با فیلم سلام سینما ساخته محسن مخملباف وارد سینما شد و با فیلم دو زن تهمینه میلانی شناخته شد. زارعی برای بازی در فیلم سربازهای جمعه مسعود کیمیایی و شیار ۱۴۳ نرگس موفق به دریافت سیمرغ بلورین بهترین بازیگر شد. پروانه معصومی یکی دیگر از بازیگران این دیوارنگاره است. او در فیلمهای ناخدا خورشید، چمدان، تحفهها، طوبی، ناصرالدینشاه آکتور سینما و… بازی کرده و برای بازی در فیلمهای گلهای داوودی و جهیزیه برای رباب دو سیمرغ بلورین جشنواره فجر به دست آورده است.
گیتی خامنه و المیرا شریفیمقدم مجریان تلویزیون هم در این دیوارنگاره حضور دارند. گیتی خامنه مجری برنامه کودک در دهه ۶۰ بود و در حال حاضر در شبکههای نسیم و جام جم به اجرای برنامه میپردازد. المیرا شریفیمقدم هم گوینده خبر است. البته از نام مریم نشیبا گوینده رادیو و تلویزیون ایرانی که خیلیها صدای او را در برنامه رادیویی شببخیر کوچولو شنیدهاند، نمیتوان گذشت.
مشاهیر
تصویر مرحوم مریم میرزاخانی در سمت چپ این دیوارنگاره دیده میشود. مریم میرزاخانی ریاضیدان و استاد دانشگاه استنفورد، اولین زن و ایرانی برنده مدال فیلدز است. فاطمه رهبر هم یکی از مشاهیر این تصویر است. فاطمه رهبر نماینده مجلس و سیاستمدار ایرانی بود. او نماینده مردم تهران در دوره هفتم، هشتم، نهم و همچنین نماینده منتخب دوره یازدهم مجلس شورای اسلامی بود. او در اسفند ۹۸ و به دلیل بیماری کروناویروس در سن ۵۵ سالگی درگذشت.
تصویر بیبی مریم بختیاری هم در بین زنان سرزمین ایران این دیوارنگاره و بدون حجاب دیده میشود. بیبی مریم بختیاری مشهور به سردار مریم، نویسنده و از زنان فعال در انقلاب مشروطه بود. بیبیمریم از پیشگامان مطالبات حقوق زنان و از مدافعان ملّی سرزمین ایران در خلال جنگ جهانی اول بهشمار میآمد. مهلقا ملاح هم در این دیوارنگاره رو به مردم لبخند میزند. او به مادر محیط زیست ایران مشهور بود. او سازمان غیردولتی زیستمحیطی جمعیت زنان مبارزه با آلودگی محیط زیست را تاسیس کرد.
ملاح هفدهم آبان ۱۴۰۰ در سن ۱۰۴ سالگی و براثر کهولت سن درگذشت. ایران درودی دیگر زن مشهور این دیوارنگاره است. درودی نقاش سرشناس ایرانی و از پیشگامان نقاشی معاصر و استاد دانشگاه شریف در رشته تاریخ هنر بود. درودی ۷ آبان ۱۴۰۰ در سن ۸۵ سالگی پس از یک دوره بیماری چندماهه درگذشت . گوشه سمت راست این دیوارنگاره به مینو محرز اختصاص دارد. محرز پزشک و رئیس پیشین مرکز تحقیقات ایدز ایران استاد دانشگاه علوم پزشکی تهران و عضو فرهنگستان علوم پزشکی ایران است.
نام او در دو سال گذشته و به دلیل تولید واکسن کرونا خیلی زیاد شنیده میشد. تصویر فرنگیس حیدرپور از قهرمانان غیرنظامی جنگ ایران و عراق هم دیده میشود. او در حمله نظامیان عراقی به روستای محل سکونتش آوازین با یک تبر از خود در برابر سربازان ارتش بعث عراق دفاع کرد. دکتر مریم مقدممتین، دانشمند و عضو هیات علمی دانشگاه فردوسی مشهد هم در این دیوارنگاره حضور دارد. او یکی از صاحبنظران برجسته دنیای سلولهای بنیادی ایران محسوب میشود و گامهای بلندی در پیشگیری از سرطان و حمایت از بیماران مبتلا به آن نیز برداشته است.
تصویر دکتر سهیلا سامی جراح جوان هم در این دیواره نگاره در اندازه بزرگ کار شده است. دکتر سامی متولد سال ۱۳۶۸ و شاگرد پروفسور مجید سمیعی جراح مشهور مغز و اعصاب است. تصویر رضوانه میرزادباغ هم در این دیوارنگاره میدان ولیعصر کار شده است. از او بهعنوان اولین و تنها زن فرمانده سپاه نام برده میشود.
در این دیوارنگاره تصاویر زنان دیگری مثل مریم کاتبی رزمنده و امدادگر دوران دفاع مقدس و یکی از راویان خاطرات دفاع مقدس، بهناز حیدرچی پزشک و محقق، مریم کوچکی نژاد پژوهشگر و استادیار دانشگاه، فریده مهدوی دامغانی نویسنده و مترجم، نیلوفر شادمهری استاد دانشگاه و نویسنده کتاب خاطرات یک سفیر و پروانه وثوق موسس و رئیس هیات امنای بیمارستان محک و عضو فرهنگستان علوم پزشکی ایران هم دیده میشود.
قهرمانان ورزشی
از زنان روی این دیوارنگاره، 10 عکس به ورزشکاران اختصاص پیدا کرده بود. پایینترین و یکی از بزرگترین قطعه عکس آنها پروانه کاظمی است که چندین قله هشت هزار متری جهان را در کنار اورست فتح کرده؛ رکورد او به زمانی برمیگردد که توانست دو هفتهای اورست و یک قله دیگر را فتح کند. او از نوابغ ورزش کوهنوردی است.
عکس ناهید کیانی هم در همان ابعاد، از زنان موفق ایرانی در این پوستر وجود داشت. او تکواندوکار 24 سالهای است که سال 2020 با قرار گرفتن روبهروی کیمیا علیزاده بازیکن سابق تیم ایران، لحظات دراماتیکی در تاریخ ورزش ایران خلق کرد. عکسی که برای او انتخاب شده، تصویر مدال نقره ناهید در مسابقات آسیایی سال 2018 است. فرزانه فصیحی، سومین تصویری است که از این قاب در بین ورزشکاران به چشم میآید. این دونده 29 ساله به دختر باد شناخته میشود.
فرشته کریمی سمت چپ تصویر قرار گرفته؛ درست در کنار فروغ فرخزاد. چند سالی میشود که اسم او بعد از سفر به کویت و بازی در لیگ این کشور کمتر در اخبار آمده اما نباید فراموش کنیم که این زن 33 ساله در مسابقات قهرمانی سال 2015 و 2018 بهعنوان بهترین بازیکن فوتسال آسیا انتخاب شد.
بعد از آن زهره کودایی در گوشه سمت چپ به چشم میآید. سیوهای درخشان این بازیکن 33 ساله در بازیهای آسیایی مقابل هند با ستایش بسیاری از ورزشکاران و ورزشینویسها روبهرو شد. گلاره ناظمی و زری فتحی، هر دو از داوران فوتسال ایرانی هستند که در سطح آسیایی و جهانی شهرت دارند. زهرا نعمتی در وسط تصویر ورزشکار دیگری است که ما را به یاد پرچمداری او به عنوان عضو ملی تیراندازی با کمان در المپیک سال 2016 میاندازد.
آخرین نفر از این گروه هم افسانه حسامیفرد است که در همین صفحه از روزنامه تا امروز دو بار با او گفتوگو داشتیم و شنونده تجربههای این پزشک از فتح اورست و قلههای دیگر بودیم و البته، فرخنده صادق کوهنورد، مربی یخ و برف و سنگنوردی و گرافیست ایرانی.
