روزنامه هفت صبح، نگین باقری| اتفاقات مهمی این روزها نام شهرک اکباتان را بر سر زبان ها انداخته است .در حالیکه بسیاری از مناطق شهری دوران پس از اعتراضات را از سر میگذرانند اکباتان هنوز آبستن حوادث متعددی است. از ماجرای شهید آرمان علی وردی، تا تهدیدهای ماموران بلندگو به دست که برای کنترل شهرک و اعتراضات تلاش میکنند و بالاخره شایعه تغییر نام شهرک اکباتان. شهرک بسیار بزرگ غرب تهران که در این سال ها با اخباری مثل جنایت پدربابک خرم دین و یا اتفاق جالب شعرخوانی و همبستگی ساکنانش در دوران کرونا بر سرزبان ها افتاده بود.
ماجرا چه بود؟
تغییر نام اکباتان پیشنهادی بوده که گویا هزاران نفر به شورای شهر تهران در تماس تلفنی اعلام کرده بودند. با وجود اینکه سخنگوی شورا گفت که به لحاظ قانونی نمیتوانند نام اکباتان را تغییر دهند، کسی خیلی به بخش دوم حرفهای او توجه نکرد و همین موضوع در راس اخبار بالا ماند. حالا پیشنهاد چه نام دیگری بود؟ آنها درخواست داشتند که اکباتان به نام شهید آرمان علیوردی تغییر کند؛یک جوان اصولگرای دهه هشتادی بسیجی.
برای آنهایی که اینجا زندگی نمیکنند، فرقی بین اکباتان، آتیساز یا شهرکهای دیگر نیست اما خود اکباتاننشینان طوری درباره محل زندگیشان واکنش نشان میدهند که یک ناسیونالیست دوآتشه به وطنش. این خرده فرهنگ اکباتانی چیست و از کجا شکل گرفته؟اگر سریال قورباغه را دیده باشید، احتمالا تصویری از معماری اکباتان و البته فرهنگ شهریاش در ذهن دارید. اولین اقشاری که برای خریداری واحدهای شهرک اکباتان پا پیش گذاشتند، کارکنان مجلس، وزارت فرهنگ، ارتش و کارمندان هواپیمایی بودند.
دستچین شدن طبقه اجتماعی نسل اول ساکنین این شهرک، روی سبک زندگی جوانان نسلهای بعد هم موثر بود. به طوری که بعضی خرده فرهنگهای مورد علاقه طبقه متوسط جدید ایران برای اولین بار در بین ساکنان این شهرک نمود پیدا کرد. حتی تا سالهای اخیر هم این روند ادامه داشت و گرافیتی و پارکور و اسکیت بردینگ و … بین جوانان ساکن اکباتان رواج چشمگیری دارد.
معماری در خدمت فرهنگ
شهرک اکباتان سه فاز دارد؛ فاز دو در جهت غربی این شهرک قرار گرفته و فازهای دیگر در جهت شرق. فاز دو از 19 بلوک درست شده و به خاطر اینکه بیشتر خانههای یک خوابه اکباتان اینجا قرار دارد، نسبت به فازهای دیگر جوان پسندتر است. از بین همه بلوکها در فاز یک و فاز دو یک محوطه سبز عبور کرده. چرا محوطههای سبز اکباتان اهمیت دارد؟ به خاطر اینکه شهر را به خدمت مردم درآورده و باعث افزایش مشارکت اجتماعی آنها در محله شده.
برای مثال این محوطههای سبز در زمین صاف و مسطح ساخته شده و بخشی از افراد را برای پیادهروی و یا ورزش به سمت این فضای عمومی جذب میکند. افزایش رفت و آمد مردم در این منطقه باعث شد که نوازندههای دورهگرد، دست فروشان، غذاخوریهای کوچک خیابانی (STREET FOOD) جذب این محوطهها بشوند. حضور همه اینها محیط را برای زنان و رفت و آمد کودکان هم امن کرد. به دنبال همه آنها پاتوقهای جوان پسندانهای هم در نقطه نقطه برخی از بلوکها درست شده که باعث بازتولید و تضمین فرهنگ اکباتاننشینی بین نسلهای مختلف میشود.
همه این جزئیات اتفاقی در شهرک به دست نیامده. مشهور است که اتفاقا معمار معروف شهرک اکباتان زمان ساخت خواسته شهرکی بسازد که اگر زنی برای خرید از خانه خارج شد نیاز نباشد از عرض خیابان عبور کند و احیانا تصادفی رخ بدهد. به خاطر همین است که بعد از این همه سال هنوز هم میشود بدون گذشتن از عرض خیابان همه نیازهای روزمره، بهداشتی، فرهنگی، پوشاکی، سلامت و … را تامین کرد. این ویژگی هم برآمده از معماری شهرک بوده به خاطر اینکه در همه این فازها محوطههای دیگری با نام بازارچه شکل گرفته که در امتداد ساختمانهای هر فاز ساخته شدهاند و هر نوع نیازی که آدمها یا حتی حیوان خانگیشان دارد تامین میکنند.
حالا معمار این ساختمانها که امروز نزدیک به 45 هزار نفر در آن زندگی میکنند کیست؟ رحمان گلزار. مردی که روزگاری مجله تایم در مورد او نوشته بود در هر ساعت یک خانه میسازد. آن زمان نشریات غربی ساخت پروژه اکباتان تهران را رصد و تحسین میکردند. شهرکی که با استقبال متقاضیان تعداد خانههای آن به بیش از 15 هزار واحد رسید. بعضی منابع شروع ساخت این شهرک را 1345 ذکر کردند اما خود رحمان گلزار در خاطراتش میگوید از تابستان 1353 و همزمان با برگزاری بازیهای آسیایی تهران ساخت اکباتان شروع میشود.
رحمان گلزار که زمستان همین سال گذشته درگذشت اگرچه به درستی سرمایهگذار و به نوعی بنیانگذار اکباتان معرفی میشود اما در واقع مجری این پروژه یک شرکت آمریکایی بود و طراحی آن را «جردن گروزن» معمار مشهور انجام داد. همین گروه آمریکایی تا قبل از این پروژه مشغول ساخت ساختمانهای شهرک غرب بودند که هنوز هم در میدان صنعت سرپاست.
پس گلزار چه کاره بود؟ این گروه آمریکایی به دعوت رحمان گلزار وارد پروژه اکباتان شدند. رحمان گلزار که یک آرشیتکت فارغالتحصیل دانشگاه تهران بود که با فروش خانهاش تصمیم میگیرد شهرکی در اطراف تهران بسازد. برای پیدا کردن سرمایه خرید این زمین سراغ یکی از بازاریان مسفروش میرود و با پرداخت 5 میلیون تومان در زمینهای اکباتان شریک میشود.
مظنه بالای اکباتان نشینی
قيمت آپارتمان در اكباتان به فاكتورهاي مختلفي بستگي دارد. مثلا فاز يك هميشه گرانتر از فاز دو است. به خاطر اينكه اين فاز به بازارچههاي اكباتان دسترسي بيشتري دارد و محيط فضاي سبز آن بيشتر است. از طرف ديگر فاز دوم آن بسته به اينكه رو به خيابان صنايع هوايي باشد يا فضاي سبز، طبقه چندم باشد، دوبلكس باشد يا فلت، بازسازي شده باشد يا نه، قيمتهاي متفاوتي دارد.
اکباتان با اینکه از نظر جغرافیایی بالاشهر تهران محسوب نمیشود و همچنین قدمت آن به 50 سال قبل برمیگردد اما قیمت خانه در آن مشابه محلات منطقه دو و نوساز تهران است. چند نکته درمورد نرخ اکباتان نشینی وجود دارد: اولا قیمت خانه در اینجا تقریبا ثابت است. خانه یک خوابه در فاز دو 4 میلیارد و 500 میلیون تومان و در فاز یک با دو نرخ 4 میلیارد و 800 و 5 میلیارد و 300 فروخته میشود. البته استثناهایی هم هست؛ معمولا خانههایی خیلی گرانتر آنهایی هستند که بازسازی جدی در آن انجام شده.
یک خوابههای گرانتر در فاز یک به تیپ E شهرت دارند و به خاطر معماری متفاوت با این قیمت به فروش میرسند. مثل هرجای دیگر هرچه متراژ خانهها بالاتر رفته، تقاضای آن کاهش پیدا کرده برای همین قیمت هر متراژ آن کمتر از یک خوابههاست. نکته دیگر این است که فقط باید اکباتانی باشید که بدانید بلوک پنج فاز دو عملا اکباتان محسوب نمیشود. نرخ خرید و اجاره خانه در آن ارزانتر، معماری و رنگ دیوارهای آن متفاوت و جنس آن تازهتر است.
البته اینطور که شایعات میگویند سبک زندگی مردم آن هم در آن کمی متفاوت است. یک دلیل ارزان بودن آن هم به این برمیگردد که این بلوک بعد از انقلاب تکمیل شده مانند بقیه بلوکها ضد زلزله نیست. در عین حال اکباتان هنوز هم ویژگیهای خاص خودش را دارد که با تبدیل شدن زمین در تهران به یک کالای سرمایهای کمتر شهرکی با این الگو درست میشود. ویژگیهای خاصی مثل برابر بودن دقیق فضای سبز با فضای ساختمانی، امکاناتی مثل شوتینگ و نورگیر کافی و پلههای فرار بزرگ و مقاومت بالا در برابر زلزله که گویا تا 9 ریشتر هم جوابگوست.
