روزنامه هفت صبح، سارا سبزی| آخرین ارقامی که درباره تعداد نوزادان تازه متولد شده در 9 ماه گذشته منتشر شده، نشان میدهند آمارهای جمعیتی ایران تصمیمی برای تغییر ندارند و در روی همان پاشنه چند سال گذشته میچرخد. ایران در چهار دهه گذشته سه بار سناریوهای جمعیتی خود را تغییر داده و فعلا به دلیل کاهش فرزندآوری، سیاستهای تشویقی برای افزایش جمعیت در نظر گرفته شده.
میگوید این وضعیت بحرانی نیست. دهه شصتیها یکی از پرجمعیتترین نسلهای ایرانند؛ سیاست جمعیتی که در 55 تا 65 به کار گرفته شد، منجر به رشد بیسابقه جمعیت آنها شد که تبعات خاص خود را داشت و تا امروز هم ادامه دارد. اما یک دهه بعد از آن یعنی اواسط 70 شمسی، تصمیمها تغییر پیدا کرد و قرار شد میزان فرزندآوری در کشور کنترل شود؛ نتیجه این سیاست هم رسیدن نرخ رشد جمعیت ایران به 1.61 بود؛ عددی که این روزها هرچقدر بالاتر باشد، برای کشوری مثل ایران خوشایندتر است.
از اول فروردین تا پایان آذر امسال، 33 هزار نوزاد کمتر از همین مدت مشابه در سال گذشته در ایران به دنیا آمدهاند. همین کاهش محسوس در آمارهای ولادت سالهای قبل به همین ترتیب دیده میشود و هرسال تعداد کمتری نوزاد نسبت به سال قبل به دنیا آمدهاند. سال 99 که تعداد تولدهای همین بازه زمانی 854 هزار و 124 مورد بود که نسبت به سال 98، حدود 59 هزار نفر کمتر بود. این اختلاف برای سال 97 و 96، چیزی حدود 94 هزار تولد بود؛ یعنی سال 97 تعداد نوزاد کمتری نسبت به 96 به دنیا آمدهاند.
این عددها در حالی منتشر میشود که طرح جوانی جمعیت مدتهاست تصویب شده و دولت همه سازمانها را برای افزایش جمعیت به خط کرده است. یکی از دلایلی که طرح جوانی جمعیت در حدود ۱۰ سال معطل شد، بار مالی زیاد آن بود و دولتهای قبلی چندان دنبال تصویب آن در مجلس نبودند. یکی از طرحهای قدیمی حمایت از فرزندآوری واریز کردن یک میلیون تومان به حساب خانوادهها بود که قرار بود به صورت سپرده برای آینده آن کودک جمع شود، اما تقریبا پنج ماه واریز شد و دیگر تداوم نداشت.
قول وام و خودرو جواب نداد
چرا دیگر کسی تمایلی به فرزندآوری ندارد و قول خودرو، وام 200 میلیون تومانی و تسهیلات مالی به ازای هر فرزند نتوانست مردم را به سمت پدرومادر شدن سوق دهد؟ شاید پاسخ آن را بتوان بین آمار رشد اقتصادی چند سال اخیر جستوجو کرد. علاوه بر اینکه به طور کلی در یک دهه گذشته توانایی مردم برای خرید انواع کالاها کمتر شده، رشد اقتصادی هم در پنج سال از این 10 سال منفی بوده.
بهطور کلی این شاخص یعنی رشد اقتصادی در دهه 90 بین 14.2 تا منفی 8.5 درصد بالا و پایین میشد. این عددها که نشان میدهند اوضاع اقتصادی آنقدر هم با ثبات نیست، تعداد فرزندآوری را تحت تاثیر قرار داده است. وقتی از کسی پرسیده میشود چرا تعداد فرزندتان کم است؟ اوضاع اقتصادی را دلیل اصلی آن مطرح میکنند و به این نتیجه میرسند که باید برای فرزند هزینه کنند.
دولت هم تصمیم گرفته است سیاستهایی مانند وام ازدواج و حمایتهای مالیاتی و… را مطرح کند. تجربه جهانی به خصوص در کشورهای اروپایی نشان داده که این سیاستها تا حدودی اثرگذار بوده است، اما نه به اندازهای که ایران در حال حاضر به آن نیاز دارد. شهلا کاظمی پور،جمعیتشناس، میگوید که «الان هزینه پرورش فرزند اینقدر زیاد شده که میگویند بهدلیل وضعیت اقتصادی فرزندآوری کم شده است، اما این ذهن والدین است که میخواهد برای بچهاش زندگی باکیفیتتری فراهم کند و این، موضوعی فرهنگی است.»
طرح یک میلیون تومانی هم نیمهکاره ماند
سال 99 پژوهشی منتشر شد که نتایج جالبی را درباره تاثیر اقتصاد بر نرخ زاد و ولد نشان داد. در سالهای 1378 تا 1398 شاخص بهای کالاها و خدمات مصرفی روند افزایشی داشته که باعث شده هزینه خانوادهها هم به میزان چشمگیری افزایش داشته باشد. این پژوهش مشخص کرد که میانگین درآمد خانوادهها نزدیک به 82 درصد روی تصمیم آنها بر صاحب فرزند شدن تاثیر داشته است.
این موضوع باعث شده خانوادهها برای حفظ تعادل بودجه، از تعداد فرزندان کم کنند که در نهایت، اتفاق امروز به وجود آمد و نگرانی درباره افزایش جمعیت بالا گرفت. چشمانداز نامعلوم اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی خلاصه آن چیزی است که خانوادهها را برای فرزندآوری نامطمئن میکند.
این تنها پژوهشی نبود که به این رابطه پرداخته؛ سال 96 هم بررسی دیگری در این زمینه در ابعاد ملی انجام شد و به نتیجهای تقریبا مشابه رسید: مهمترین دلایل تمایل نداشتن فرزندآوری نگرانی در مورد تامین آینده فرزندان جدید با 76.1 درصد و نگرانی در مورد افزایش مشکلات اقتصادی با آوردن فرزند دیگر با 71 درصد گزارش شد.
