روزنامه هفت صبح، نگین باقری| تیمملی هاکی زنان از بیستوچهارم دی به تاتارستان سفر کرده. آنجا چهخبر بوده؟ این روزها رقابتهای هاکی زنان کشورهای اسلامی در این کشور در حال برگزاری است. دیروز تیم ما در ضربات پنالتی توانست عربستان را شکست بدهد و با این نتیجه چهار بار طعم پیروزی را در رقابتهای اخیر بچشد. ملیپوشان ما فقط مقابل تاتارستان که اولین مسابقه بود، شکست خوردند. تاتارستان کجاست؟
این همان نکتهاي بود که از این مسابقات برای ما مورد سوال قرار گرفت. برای همین ذرهبینمان را گرفتیم روی نقشه، کمی از سواحل خزر خودمان بالا رفتیم و به روسیه رسیدیم. کمی پایینتر از مسکو، یک سرزمین کوچک حدودا اندازه هرمزگان وجود دارد که به آن تاتارستان میگویند. از این تاتارستان چه میدانیم؟
اگر کلمه قوم تاتار به گوشتان خورده باشد، یک ذهنیتی از تاتارستان هم باید داشته باشید. عمر جمهوری تاتارستان به 32 سال قبل میرسد. قبل از این، سرزمین تاتارستان زیرمجموعه روسیه محسوب میشد ولی وقتی مردم در همهپرسی رای دادند که از روسیه جدا شوند، جمهوری تاتارستان شکل گرفت. طبیعتا روسیه آنوقت هم مانند امروز راضی نمیشد مفتمفت بخشی از خاکش را از دست بدهد. برای همین کرملین آنقدر فشار آورد که در نهایت تاتارستان تبدیل شد به یک دولت در زیرمجموعه فدراسیون روسیه شبیه به یک استان مستقل که زبان رسمیاش روسی است و واحد پولیاش هم همان روبل.
قهرمانها و مراسم تاتارها
یکبار که روسیه فهرست صد مسلمان تاثیرگذار خودش را منتشر کرده بود، آقای شایمییف که اولین رئیسجمهور تاتار بوده در رده دوم قرار گرفت. (آنموقع سردار آزمون ساکن روسیه بود و در این ردهبندی به جایگاه هشتادودوم رسید.) جایگاه اول هم به یک مفتی که رهبر مسلمانان تاتاری بوده رسید. بهخاطر اینکه این سرزمین مدتهای زیادی محل جنگ و تنش بین ادیان مختلف بوده و این آقای عینالدین نامهای به رهبران مسیحی داد که بیایید با هم صلح کنیم و به این تنشها پایان دهیم.
تا اینجا پس مشخص شد که اغلب تاتارها مسلمان و پیرو مذهب حنفی هستند. اتفاقا سه سال پیش یک کنفرانسی با موضوع قرآن و سنت برگزار کرده بودند که از ایران مولوی عبدالحمید در آن شرکت کرده بود. ولی دولت مسلط سکولار است برای همین در کنار این مراسم، آنها مثلا مراسم دیگری هم بهنام کنکور زیبایی ملکه تاتارستان دارند که بهعنوان مثال سال 2018 در شهر قازان برگزار شده بود.
ماجرای تحصیل ایرانیها در قازان
حالا که اسم قازان آمد باید اشاره کرد که مهمترین شهر آنها همین قازان است که گاهی به شکل کازان و گاهی به شکل غازان هم نوشته میشود. حالا یک نکته جالبتر اینکه تبریز هم محلهای به اسم شنبغازان (یا شامغازان) دارد. محلهای که خیلی خوش آب و هوا بوده و اقبال این را داشته که در مسیر جاده ابریشم قرار بگیرد و آنقدر توسعه پیدا کند که از خود تبریز هم جلو بزند.
اگر بخواهیم دوباره به کازان تاتارستان برگردیم باید اشاره کنیم که قازانیها همیشه یکی از مدعیان رشته کشتی و رقیب ایران بودهاند. کازان دانشگاه معروفی هم دارد که اتفاقا اگر نام آن را جستوجو کنید صفحات زیادی به زبان فارسی میبینید که شرایط اپلای کردن و ادامه تحصیل در دانشگاه فدرال کازان را توضیح دادهاند. از قضا پذیرش دانشجوی ایرانی آنجا طرفدار هم دارد. چرا که نه؟ رتبه دانشگاه شریف در رتبهبندی معتبر کیو اس 380 است و رتبه دانشگاه فدرال کازان که روی رود ولگا ساخته شده 347.
تاتارها ترک هستند. اتفاقا همین مهر ماه رئیسجمهور سرزمین تاتارستان که رستم نام دارد، وارد تهران شد. یک سر به ایرانخودرو زد و یک سر به دفتر تیم تراکتور و اتفاقا یک پیراهن قرمز هم هدیه گرفت.با اینکه تاتارستان برای خودش مرز و جمعیت جدای خودش را دارد اما گروههای زیادی از تاتارها در اوکراین، روسیه (خصوصا مسکو)، منطقه کریمه، ترکیه (شهر اسکیشهر) و قزاقستان سکونت دارند.
ماجرای اینکه چرا تاتارهای اینقدر پراکنده هستند قصهاي طولانی دارد. در طول تاریخ تاتارها بارها مستقل شدند و بارها به دست یک حکومت مرکزی به تصرف درآمدند. ممکن است بگویید خب اینکه در تاریخ اتفاق عجیبی نیست. بله ولی هربار تاتارها قیام کردند تا از حکومت مرکزی (که میتوانست روسیه تزار باشد یا استالین و یا همین پوتین) جدا شوند
مدتی بعد سرکوب شدند و در این فرایند مسلمانان این سرزمین را از آنجا بیرون میکردند و به جایش چند طایفه صنعتگر مسیحی به آن منطقه میفرستادند تا شاید با ترکیب کردن آنها، هوای استقلالطلبی هم از سرشان بیفتد. نهتنها استقلالخواهی تاتارها تمام نمیشود بلکه تنشهای مسیحی مسلمانی کمکم در اینجا پا میگیرد و تا مدتها ادامه مییابد.
تاتار و مغول فرقی دارند؟
چرا ذهنیتی که ما در فارسی به تاتارها داریم، بهمعنای قوم وحشی و به مغولها نزدیک است؟ تاتار تقریبا بهمعنای صحراگرد است. این تاتارها پیوندهای مشترکی با مغولها داشتند. در دایرهالمعارف بزرگ اسلامی گفته شده که این مغولها و تاتارها بهعنوان ویرانگران فرهنگ شناخته میشدند.
داریم درباره چه قرنی حرف میزنیم؟ قرن 12 میلادی که ارتش مغول به محدوده روسیه کنونی حمله میکند و دولت مستقر را تصرف میکنند. تاتارها بخشی از این ارتش بودند که بخش غربی روسیه را میگیرند و میخ خودشان را همانجا میکوبند.
از چنین تاریخچه طولانیاي است که حالا یکی از تیمهای لیگ برتر فوتبال روسیه (بهنام روبین) در همین سرزمین شکل گرفته. اتفاقا از سردار آزمون تا علیرضا حقیقی هم تجربه بازی در آن را دارند. ورزشگاههای مهمی هم در قازان ساخته شده که بخشی از مسابقات المپیک 1980 در آنها برگزار شده است.
حالا دختران ایرانی بعد از آن شکست چهار بر یک مقابل کازانیها، دوباره امروز مقابل تیم تاتارستان به میدان یخ میروند. رقابتی که دیدار نهایی رقابتهای هاکی روی یخ کشورهای اسلامی است. آنها سال پیش در اولین تورنمنت بینالمللی خود شرکت کرده بودند و نایبقهرمان شدند. این سفر در واقع دومین تجربه تیم هاکی ما خارج از مرزهای کشور است. خیلی ناامید نباشید؛ ما یک بار یکی از تیمهای برتر هاکی زنان روس را در همان مسابقات شکست دادیم، شکست دادن کازانها هم میتواند خیلی آرزوی دور و درازی نباشد.
