روزنامه هفت صبح| سازمانی در سوئد به دانشآموزانی از سراسر جهان که بهترین سوالها را بپرسند مدال و جایزه میدهد. آذر ماه امسال رامتین قاسمپور 15ساله از طرف این سازمان که داورانش از برندگان نوبل هستند، به عنوان یکی از 10 دانشآموز برتر برگزیده شد و روز گذشته جایزهاش به دست او رسید. بگذارید داستان را بگوییم:
سازمانی در سوئد به نام Molecular Frontiers یا «مرزهای مولکولی» وجود دارد که هر ساله در سطح جهانی، رقابتی را برگزار میکند و برخلاف تمام مسابقات، به دنبال بهترین سوال است نه بهترین جواب. این رقابت با اسم prize inquiryشناخته میشود و 15 سال است که با هیات علمی و داوران آغاز به کار کرده. با توجه به توضیحات خود این سازمان، 14 نفر از داوران و دانشمندان آنها، برندگان جایزه نوبل هستند. برخلاف آنچه برخی خبرگزاریها اعلام کردند، رامتین قاسمپور جایزه نوبل دریافت نکرده، بلکه از طرف داورانی که دارای نوبل هستند انتخاب شده است.
این رقابت از افراد زیر 18سال درخواست میکند تا اگر سوالی بزرگ یا کوچک دارند بپرسند؛ شاید جواب سوالشان ساده نباشد و شاید برخی از مهمترین سوالها هنوز جوابی نداشته باشند. هر سال پنج دختر و پنج پسر از سراسر جهان برنده این مسابقه شناخته میشوند. جایزه هر کدام یک مدال، یک مدرک و یک کادو مثل آیپد است. مدرکی هم که به برندگان داده میشود، توسط یکی از دانشمندان سازمان طراحی و با دست نقاشی میشود. این مدرک روی کاغذهای سنگین ارائه میشود که بسیار شبیه مدارکی است که نوبل اهدا میکند.
رامتین قاسمپور هم حالا این جوایز را دریافت کرده و با مدال و مدرکش در مکان تاریخی سرای سعدالسلطنه قزوین از خود عکسی گرفته و به این سازمان فرستاده است. سوالی که رامتین برای شرکت در این مسابقه مطرح کرد این بود که « اساس مولکولی توجه کردن چیست؟ چرا زمانی که به صدای ساعت فکر میکنیم صدای آن بیشتر از زمانی است که به آن فکر نمیکنیم؟»
رامتین در مصاحبه با بنیاد نخبگان استان قزوین درباره اینکه چطور این سوال به ذهنش رسیده میگوید: «چند ماهی بود که با این مسابقه آشنا شده بودم، حتی حین قدم زدن در خیابان از نحوه قرارگیری برگ درختان و رنگ آنها سوال میکردم تا به یک سوال خوب برسم، تقریبا دو سه ماهی مشغول بودم و چند سوال نوشتم اما بعد از چند ماه به این نتیجه رسیدم که چرا باید به مباحث سخت بپردازم، بهتر است از مبانی و مطالب سادهای که در اطرافمان هست آغاز کنم.
بالغ بر ۴۰ سوال به ذهنم خطور کرد که با جستوجو پاسخ آنها را در سایت پیدا کردم تا اینکه به سوال موردنظرم رسیدم. روزی در منزل صدای ساعت به ذهنم رسید و گفتم چرا وقتی به صدای ساعت فکر میکنیم صدای آن بلند است اما زمانیکه به آن بیتوجهیم صدایش کمتر میشود، به عبارت دیگر اساس مولکولی توجه کردن به چه صورت است؟»
قاسمپور دانشآموز پایه دهم تجربی است و تمایل دارد در شاخه پزشکی تحصیل کند و به دنبال کارهای پژوهشی پزشکی و فناوری نانو باشد. او در مسابقات متعددی در سطح استانی و کشوری مقام اول را کسب کرده و تحقیقاتی هم در زمینه فناوری نانو انجام داده است. یکی از این تحقیقات مربوط به دو سال پیش است که بر روی ساخت ژل ضدعفونیکننده بهبود یافته با نانو ذرات نقره و بررسی عملکرد آن بر ویروس کرونا انجام گرفته بود.
این تحقیق در جشنواره نوجوان خوارزمی ارائه شد. قاسمپور در مصاحبه با خبرگزاری برنا گفته است تحقیقات دیگری هم داشته که به نتیجه رسیده و محصولاتی هم تولید کرده است: « یک دستگاه تصفیه آب ساختهام، برای ماندگاری محصولات کشاورزی مانند گوجه و خیار هم تحقیقاتی داشتهام و موادی اختراع کردهام که خمیردندان گیاهی است و صابون گیاهی هم به صورت پژوهشی تولید کردهام که همه آنها بر اساس اسناد معتبر علمی خارجی و ایرانی تهیه شده است که این نانو ذرات ماندگاری را بالا میبرد.»
پرسشهای برنده
همانطور که پیشتر گفته شد این رقابت 10 برنده دارد و رامتین یکی از آنها بوده است. باقی برندگان این مسابقه برای سال 2022، اهل کشورهای انگلستان، اندونزی، استرالیا، یونان، هند، ویتنام، ترکیه، بنگلادش و قطر هستند. برخی سوالهایی که این دانشآموزان پرسیدهاند بسیار جالب هستند و ممکن است ما در طول زندگی خود با آنها مواجه شده باشیم.
برای مثال «یوکتا» 17 ساله از کشور هند پرسیده است «چرا طبیعت فقط 20 عدد آمینو اسید را -نه بیشتر نه کمتر- انتخاب کرد؟» «جلال نسا» 17 ساله از ترکیه هم سوالی پرسیده است که بسیار ساده به نظر میآید: « وقتی یک بو را برای اولین بار استشمام میکنیم، مغز چگونه تعیین میکند که بدبو است یا خوشبو؟»
در سال 2020 اندرس 16ساله از مکزیک پرسیده است «اساس مولکولی خودآگاهی چیست؟» همان سال اسحاق 12 ساله از یونان این سوال را مطرح کرده است که «چرا برخی افراد کنجکاوی بیشتری برای یادگیری دارند و برخی نه؟»
کایلا 16ساله از آمریکا در سال 2019 پرسیده است «چرا آکوردهای مختلف موسیقی در ذهن ما حالات روحی مختلفی را تداعی میکنند؟ مثلا چرا آکوردهای ماژور نسبت به مینور «شادتر» به نظر میرسند؟ آیا ذهن ما صداها را با احساسات مرتبط میکند؟»
دیانا 17ساله از سنگاپور در سال 2017 پرسیده است «چرا یادآوری بوها سختتر از یادآوری حسهای دیگر مانند شنوایی و بینایی است؟» و در آخر در سال 2015 «لو» 13 ساله از سنگاپور سوالی را مطرح کرده است که شاید بارها از خودمان پرسیده باشیم: «چرا انسانها با وجود سطح هوش بالا، تصمیمهای غیرعقلانی میگیرند؟»
