روزنامه هفت صبح، نگین باقری| چند فونت معروف word، قلم کتابهای مدارس، طرح کارت ملی و علامتهای مترو تنها چند نمونه از طراحیهای بزرگی است که با قلم مسعود سپهر خلق شده و پشت هرکدام از آنها داستانی شنیدنی بوده. همان مردی که یکشنبه این هفته بر اثر سقوط از پله در 66سالگی جان خود را از دست داد. با اینکه خبر مرگ سپهر با هنرمندی خاص او در طراحی لوگوهای مترو در همه وبسایتها اطلاعرسانی شد، جستوجوی بیشتر درباره نام او ما را به اطلاعات جالب دیگری هم رساند.
مسعود سپهر بهجز مترو، تا امروز طراحی ۱۸۰ علامت و نام برای مؤسسات، شرکتها و محصولات هم در کارنامه خود داشته. مثلا نشان رضوی، نشان بانک صادرات و یا فرهنگستان علوم از معروفترین لوگوهایی است که با طراحی او معروف شده. مهمترین کار او را باید طراحی کارت ملی بدانیم. هم کارتهای هوشمند امروزی هم همان مدل قدیمی که تقریبا سال 1380 اجباری شد. او ماجرای خود با کارت ملی را در یکی دو مصاحبه هم روایت کرده که نکات جالبی دارد.
قصه کارت ملی و اسلیمیهای ممیز
طراحی کارت ملی چند سال بعد از بازگشت او به ایران شروع میشود. در واقع سپهر که سال 1335 در تهران متولد شده بود، در جوانی برای تحصیل به غرب میرود. سال 1356 احتمالا کمتر کسی در ایران ایدهای از رشته طراحی گرافیک و تایپوگرافیک داشت ولی او درس خواندن در این رشته را از لندن شروع میکند و با دکترای دانشگاه پاریس به پایان میرساند.
سال 1372 به ایران برمیگردد و اواخر این دهه طراحی کارت ملی به او پیشنهاد میشود. سپهر هم چند مدل مختلف طراحی میکند و یکی از آنها انتخاب میشود تا روی کارتهای ما بنشیند. خبرگزاری فارس ماجرا را اینطور نقل کرده: «چند نفر از مسئولان اداره فرهنگ و ارشاد اسلامی، در یک جلسه گفتند که قرار است برای تمام ایرانیان یک کارت ملی صادر شود، دقیقا مانند تمام مردم جهان. آنها از من خواستند که طراحی کارت ملی را بهعهده بگیرم.»
او روایت کرده که برای طراحی کارت ملی چند روز فکر میکند و بعد با خودش میگوید که حیف است مرتضی ممیز نقشی در این پروژه کارت ملی نداشته باشد. او قبلا بهخاطر طراحی چند نشان ریاست جمهوری با ممیز آشنا شده بود برای همین جلسهای میگذارد و به دیدار او میرود و ممیز هم پیشنهاد میکند که کار را با همکاری مصطفی اسداللهی بهصورت سه نفره پیش ببرند. روی کارتهای قدیمی ما، دقیقا پایین آنها طرحی شبیه به فرشهای ایرانی دیده میشد که سپهر آنها را از قالیهای دوره شاهعباس گرفته.
البته طوری چاپ شده بود که با نور، رنگهای مختلفی به خودش بگیرد. رنگ اصلی این طرح، طلایی است اما شما رنگ مسی و سبز هم میدیدید. سپهر تعریف کرده که یکی از جالبترین ایدههایی که در این کارت استفاده شده، نوع پلاستیک برای پوشش مقوایی آن کارت بوده که در استرالیا و آلمان تولید میشد اما در ایران به هیچوجه چنین پلاستیکی وجود نداشت.
شکل خاص آن این بود که خیلی راحت با چشم دیده نمیشد و برای همین راحت قابل کپی کردن نبود. خلاصه اینکه این گروه سپهر، ممیز و اسداللهی کتابهای زیاد و تصاویر بسیاری میبینند تا به آن طرح معروف کارت ملی اولیه میرسند. او در مصاحبه معروفی روایت کرده است: «اگر به کارت ملی خود نگاه کنید یک ترنج آبی را میبینید که مربوط به قرن ششم هجری است. طرح این ترنج را از روی یک ظرف فلزی برداشتیم.
این ظرف فلزی این روزها در موزه برلین نگهداری میشود.» بهجز این مورد، زیر این ترنج هم یک لایه رنگ عنابی دیده میشود که در واقع پر از نقش و نگارهای اسلیمی لوزی و مربع است که در منبتکاریها استفاده میشود. کار اینجا تمام نمیشود و این سه نفر فونت دیگری هم خاص کارت ملی طراحی میکنند و همه اینها را وقتی انجام میدهند که کارت ملی و هویتی 50 کشور مختلف را بررسی کرده بودند. خلاصه اینکه همه این بررسیها دو ماه طول میکشد تا سپهر و ممیز با همکاری اسداللهی کارت ملی ایرانیها را طراحی کنند.
ماجرای صنام
این پروژه که سال 1381 تمام میشود، سپهر طراحی لوگو و نشان شرکتهای مهم را شروع میکند. مثلا وقتی از برند تلویزیون صنام حرف میزنیم، شما یک ایده کلی از فونت آن به ذهنتان میرسد که باز هم کار دست سپهر است. علائم راهآهن شهری، فونت و طراحی سایت Khamenei.ir ، سایت ریاست جمهوری و نشان باشگاه انقلاب از مجموعههای مهم دیگری هستند که نشان آنها هم از سوی او طراحی شده.
خلق فرمتهای جدید
همین قلم یا فونتهای «یکان»، «برکت» و «آموزه» که در ورد از آن استفاده میکنیم هم طراحی آقای سپهر است. قلم برکت، قلم اختصاصیاي بوده که برای ستاد فرمان اجرایی امام طراحی شده و قلم آموزه، قلمی بوده که سال 1373 برای کتابهای درسی ارائه کرده بود. در واقع آموزش و پرورش ما آن زمان متوجه میشود به قلمی نیاز دارد که کمی فشردهتر از قبل باشد، بشود برایش اعراب در نظر گرفت و علائم خاص ریاضی برایش طراحی کرد.
این شد که قلم قبلی کتابهای مدارس را تغییراتی داد و فرمت قلم «آموزه» خلق شد.قلم یکان یکی دیگر از قلمهای مهم او بوده که سال 1393 طراحی شده. همچنین قلم مبین را هم برای مبیننت در سال 2016 طراحی کرده.بیستوسوم دیماه سپهر از بالای پلههای خانه خود به پایین سقوط کرد و مدتی در بیمارستان بستری شد. او در نهایت نهم بهمنماه به علت مرگ مغزی در بیمارستان شهدای تجریش جان خود را از دست داد.
