روزنامه هفت صبح، مصطفی آرانی| زلزله ترکیه که حتی هنوز هم آمار دقیق تلفات آن مشخص نیست، دل بسیاری را در سطح جهان بهدرد آورده و ترکیه را در بحرانی عمیق فرو برده است. در میان کشورهای همسایه ما شاید هیچ کشوری نباشد که مردم و مسئولان تا این میزان در دوستی با اين كشور همدل باشند. راز این همدلی را باید در شباهتهایی دید که ایران و ترکیه بههم دارند. از خلقیات و روحیات مردمان گرفته تا اقتصاد و سیاست، دستکم در صد سال اخیر.
تبادلات انسانی و فرهنگی نیز به این شباهتها عمق بخشیده است. بعد از دو بار بررسی ریشههای مشترک ایران و ترکیه در آبان 1399 و آبان 1400 در همین صفحه که میتوانید مطالب آن را با کیوآرکدهای زیر بخوانید (البته بعد از ثبتنام در وبسایت)؛ این هفته تصمیم گرفتیم به خود ترکیه بپردازیم و این کشور را از زوایای مختلف آن بررسی کنیم. از جغرافیا و ارتش گرفته تا سلبریتیها و فرهنگ و هنرش. خواندنش، در این روزها که همه دارند از ترکیه صحبت میکنند به شما کمک خواهد کرد تا فرداشب در مهمانی جمعه، حرفی برای گفتن داشته باشید!
جغرافیا / فقط بهخاطر آن سه درصد!
یک: ترکیه یکی از کشورهای بینقارهای جهان است. سه کشور دیگری که از نظر جغرافیدانها چنین وضعیتی را دارند عبارتند از روسیه، مصر و قزاقستان.
دو: 97درصد از کل خاک ترکیه در آسیاست و ترکیه اروپایی صرفا 3درصد از سرزمین این کشور را تشکیل میدهد.
سه: ترکیه از نظر مساحت نصف ایران است و 783 هزار کیلومتر مربع وسعت دارد ولی عرض ترکیه از ایران بیشتر است. بیشترین میزان عرض ایران از شرق تا غرب حدود 1430 کیلومتر است و در ترکیه این میزان به 1575 کیلومتر رسیده است.
چهار: ترکیه در ساحل چهار دریای مهم قرار گرفته است: دریای اژه از غرب، دریای سیاه از شمال و دریای مدیترانه از جنوب. این کشور همچنین در کنار دریای مرمره در شمال غربی است.
پنج: بلندترین نقطه ترکیه در شرق این کشور قرار دارد و کوه آرارات نام دارد که با ارتفاع 5 هزار و 137 متر از سطح زمین، حدود پانصد متر از قله دماوند، کمارتفاعتر است.
شش: بزرگترین دریاچه ترکیه هم که دریاچه وان باشد در کنار مرزهای ایران قرار گرفته است. اگر مساحت تهران را 1250 کیلومتر مربع در نظر بگیریم (با طول 50 کیلومتر و عرض 25 کیلومتر)، دریاچه وان، دقیقا سهبرابر کل شهر تهران است.
هفت: برخلاف تصور ما، تمام ترکیه، آبوهوایی بارانی ندارد و سرسبز نیست. در واقع مناطق جنوب این کشور جزو مناطقی با تابستانهای خشک و گرم دستهبندی میشود اما به هر ترتیب هوا در سواحل، تقریبا معتدل است ولی میزان بارندگی در مناطق دریای سیاه بیشتر است و بخش شرقی سواحل این دریا بهطور متوسط سالانه 2200 میلیمتر بارندگی دارد که تقریبا هزار میلیمتر از انزلی، پربارانترین شهر ایران نیز بیشتر است.
هشت: طبیعتا در این روزها هم متوجه شدید که بیشتر کشور ترکیه در برابر زلزله آسیبپذیر است. بیشتر خشکی این کشور در صفحه آناتولی و تحتتاثیر دو صفحه اوراسیا و عربستان است و دو گسل مهم آناتولی شمالی و شرقی را باعث شده که زلزله اخیر به دلیل فشار صفحه عربستان به گسل شرقی بوده است.
ارتش / دومین ارتش بزرگ ناتو
ترکیه ارتشی قدرتمند دارد. این قدرتمندی از چند لحاظ باید محاسبه شود:
نخست اینکه ترکیه پس از ایالات متحده، دومین نیروی نظامی دائمی بزرگ در ناتو را دارد و تا فوریه 2022 تخمین زده شده که دارای 890 هزار و 700 نفر پرسنل نظامی است.از سوی دیگر ترکیه یکی از پنج کشور عضو ناتو است که به همراه بلژیک، آلمان، ایتالیا و هلند، بخشی از سیاست اشتراک هستهای این اتحاد هستند.
در مجموع 90 بمب هستهای B61 در پایگاه هوایی اینجرلیک میزبانی میشود که 40 مورد از آنها برای استفاده توسط نیروی هوایی ترکیه در صورت درگیری هستهای اختصاص داده شده است، اما استفاده از آنها مستلزم تایید ناتو است.نکته بعدی میزان دخالت ارتش این کشور در سیاست است. در صد سال اخیر، 7 مورد کودتا یا اقدام به کودتا توسط این ارتش ثبت شده است که سه مورد از آن در سالهای 1960، 1971 و 1980 به سرانجام رسیده و آخرین مورد هم کودتای نافرجام در جولای سال 2016 بوده و تبعات آن هنوز هم دامنگیر ترکیه است.
از سوی دیگر باید به تجهیزات این ارتش اشاره کرد؛ ترکیه یکی از کشورهایی است که اف 16 تحت لیسانس آمریکا در آن تولید میشود و جالب است بدانید که این کشور مجموعا 270 اف 16 و 48 اف 4 در اختیار دارد. از سوی دیگر نیروی دریایی این کشور نیز 16 ناوچه و 12 زیردریایی در اختیار دارد.
این کشور همچنین قرار بود که جنگندههای اف 35 را هم بهدست بیاورد ولی بعد از خرید اس 400 از روسیه، آمریکا تحویل این جنگنده را به این کشور متوقف کرد و ترکیه نیز احتمال در اختیار گرفتن جنگنده سوخو 57 از روسیه را مطرح کرد. ذکر این نکته هم در مورد ارتش ترکیه ضروری است که خدمت سربازی در ترکیه اجباری است و هر شهروند مرد این کشور بسته به تحصیلات و شغل خود موظف به خدمت سربازی از سه هفته تا یک سال است.
گردشگری/ 44 میلیون گردشگر در یکسال
ترکیه یکی از 10کشور برتر جهان در جذب توریست است و ایرانیان زیادی هم همه ساله وقت خود را در این کشور میگذرانند. پس این شما و این هم 10 نکته درباره صنعت گردشگری در این کشور:
یک: بیشترین درصد بازدیدکنندگان خارجی از این کشور از اروپا هستند به ویژه آلمان و روسیه در سالهای اخیر. دو کشور همسایه یعنی ایران و عراق نیز در فهرست بیشترین میزان گردشگری ورودی به ترکیه قرار دارند.
دو: در سال 2019 یعنی سال پیش از کرونا 2/51 میلیون گردشگر خارجی وارد این کشور شدند که ترکیه را پس از ایتالیا در رتبه ششم جهان قرار داد.
سه: آمارهای سال 2022 نشان میدهد که:
44 میلیون و 564 هزار و 395 گردشگر خارجی از ترکیه بازدید کردهاند که این میزان در مقایسه با یکسال پیش از آن 33/80 درصد افزایش را نشان میدهد.
این رقم با احتساب شهروندان ترک که از خارج از کشور به ترکیه سفر کردهاند، به 51 میلیون و 387 هزار و 513 گردشگر میرسد که این رقم نیز در قالب خود 07/71 درصد افزایش پیدا کرده است.
در این دوره شمار گردشگران آلمانی با 5 میلیون و 679 هزار و 194 نفر بیشترین سهم از کل این آمار را داشته است. میزان گردشگران آلمانی به ترکیه در مقایسه با سال 2021 نزدیک به 13درصد رشد کرده است.
روسیه با 5 میلیون و 232 هزار و 611 گردشگر و انگلستان با 3 میلیون و 370 هزار و 739گردشگر در ردههای سوم و چهارم ایستادند.
طبق این دادهها در دوره ژانویه و دسامبر سال گذشته 2 میلیون و 331 هزار و 76 گردشگر ایرانی به ترکیه سفر کردهاند. این رقم در مقایسه با یکسال گذشته 23/5 درصد افزایش داشته است.
گردشگران ایرانی سال گذشته از لحاظ شمار پس از بلغارستان در جایگاه ششم گردشگران خارجی در ترکیه قرار گرفتند.
چهار: ترکیه 19 مکان دارد که در میراث جهانی یونسکو ثبت شده و از آن سو، سومین کشور جهان در زمینه سواحل امن (سواحل با پرچم آبی) است.در کنار این موضوع، استانبول به تنهایی نیز بازدیدکنندگان زیادی را به خود جلب میکند. (در ستون مربوط به استانبول به طور مفصل به این شهر پرداختهایم). در سالهای اخیر آنتالیا نیز توانسته در کنار استانبول به دومین مقصد مورد توجه در ترکیه تبدیل شود.
تعداد گردشگران خارجی بین سال 2000 تا 2005 یعنی در ابتدای دولت اردوغان سه برابر شد.
اما در صورتی که سه ماهه اول سال 1990 را با سه ماهه سال 2022 مقایسه کنیم میزان رشد ترکیه در توریسم بهتر نمایان میشود. در ابتدای سال 1990 میزان درآمد سه ماهه ترکیه از گردشگری 294 میلیون دلار بود اما در سه ماهه سوم سال 2022، به 17 میلیارد و 835 میلیون دلار رسیده است.با این حال در این سالها برخی نگرانیهای امنیتی و نیز کمپینهای گردشگری حلال که دولت این کشور به راه انداخته باعث شده که در برخی سالها مثل 2015 و 2016 میزان گردشگران ورودی به این کشور افت چشمگیری داشته باشد.
استانبول / خانه امید
گفتیم که ترکیه 19 اثر ثبتی در میراث جهانی یونسکو دارد. شاخصترین این آثار که همه ایرانیان با آن آشنا هستند منطقه تاریخی استانبول است. در مورد این شهر چه میدانیم:
یک: استانبول بزرگترین شهر ترکیه است. تقریبا دو برابر تهران (و بنا به آمار رسمی سه برابر تهران). جمعیت این شهر نیز حدود 15میلیون نفر است که یعنی 19درصد از کل جمعیت ترکیه. به این ترتیب این شهر پرجمعیتترین شهر در اروپا و پانزدهمین شهر بزرگ جهان است.
دو: این شهر همان نقطه اتصال آسیا و اروپا است. تنگه بسفر در این شهر بین اروپا و آسیا فاصله انداخته است.
سه: استانبول یکی از قدیمیترین شهرهای جهان هم هست. قدمت آن را به قرن هفت قبل از میلاد برمیگردانند و میگویند مهاجران یونانی آن را ساختند.
چهار: این شهر البته در سال 330 پس از میلاد وقتی کنستانتین کبیر، امپراتور روم، آن را پایتخت امپراطوری خود قرار داد به شهرتی جهانی رسید. در همین جا بود که شهر ابتدا به روم جدید و سپس به کلمه مورد علاقه معلمان املا یعنی قسطنطنیه تبدیل شد.
پنج: جالب است بدانید که این شهر از همان زمان تا سال 1922 پایتخت چهار امپراطوری مختلف بود.
استانبول به جز بافت تاریخی نقش قابل توجهی در اقتصاد ترکیه هم دارد و گفته شده 30درصد از اقتصاد این کشور مربوط به این شهر است.
شش: طبق اطلاعات سایت نامبئو، هزینه یک خانواده چهار نفره در این شهر بدون اجاره خانه 1869 دلار است و یک آپارتمان سه خوابه در بیرون از شهر نیز 694 دلار قیمت دارد و به این ترتیب میتوان گفت خرج این خانواده 2500 دلار در ماه است ولی متوسط حقوق ماهانه در این کشور حدود 550 دلار است و با فرض اینکه دو نفر در این خانواده کارمند باشند هم نمیتوانند کفاف هزینه را بدهند.
سریال و موسیقی / از ابراهیم تاتلیس تا خرم سلطان
یکی از خط وصلهای ارتباطی مهم بین ایرانیان با فرهنگ ترکی، موسیقی این کشور است. نواهایی که به نواهای مردمان ترک در شمال غربی و غرب ایران نزدیک است، در سالهای قبل از انقلاب با حضور برخی از خوانندگان ترک در ایران تبلیغ و ترویج شد و در سالهای دهه شصت توانست بخشی از بار فراغت و تفریح در ایرانی که در آن زمان صنعت موسیقی مردهای داشت؛ را به عهده بگيرد.
نواهای این موسیقی که میتوان خوانندگان شاخصی مثل ابراهیم تاتلیس، سیبل جان و ابرو گوندش (البته در میانه عامه پسندها) برای آن پیدا کرد تا حوالی دهه 30 میلادی تقریبا بومی و محلی و بعضا برگرفته از موسیقی عربی و ایرانی بود ولی موسیقی عامه پسند و مدرن این کشور در دهه 1930 با الهام از موسیقی غربی متولد شد و در دهه 1990 و در نتیجه باز شدن اقتصاد و جامعه در میان مردم محبوب شد.
از سوی دیگر باید به سریالهای ترکی اشاره کنیم که در سالهای اخیر به نقطه اتصال ایران و این کشور تبدیل شده است. ترکیه این روزها یکی از موفقترین صنعتهای فیلمسازی دنیا را دارد و در سالهای گذشته پس از آمریکا بیشترین درآمد را از فروش سریال کسب کرده است. گفته شده در سال گذشته، سریالهای ترکیه در 150 کشور دیده شده و 600 میلیون دلار برای این کشور درآمد به ارمغان آورده است.
پوشاک / بازار 65 میلیارد دلاری
هنوز هم بسیاری هستند که منتظر میشوند تا در فصل خرید به استانبول بروند و لباس بخرند و هنوز هم پارچه ترک در بازار لباس ایران مرغوبیت خاص خود را دارد. این پنج نکته را در مورد صنعت پوشاک در این کشور داشته باشید:
* ترکیه چهارمین صادرکننده بزرگ منسوجات در سراسر جهان است.
* تقریباً 3/3 درصد از کل صادرات این کشور مربوط به صنعت پوشاک است و ارزش منسوجات و پوشاک صادراتی از سال 2000 بیش از دو برابر شده است. گفته میشود که میزان درآمد این کشور از پوشاک و پارچه در سال حدود 65 میلیارد دلار است.
* آلمان، بریتانیا و اسپانیا در سال 2020، مجموعا بیش از 5/8 میلیارد دلار واردات از ترکیه داشتند.
* مهمترین بازیگر بازار پارچه در این کشور هلدینگ گلشن با حدود 9/4 میلیارد لیر فروش در سال 2021 و مهمترین بازیگر پوشاک در این کشور آلمکستکس تکستیل با 4/2 میلیارد لیر فروش در این سال است.
* ترکیه یک بازار قوی در زمینه پوشاک دارد و هر خانواده 68/4 میلیون لیر پوشاک از حدود 29 هزار و 500 فروشگاه پوشاک در این کشور با حدود 53 هزار و 250 شاغل خریداری میکند.
ادبیات / ملت عشق رو خوندی؟
اگرچه میتوان مدعی شد که «ملت عشق» همان کتابی بود که ادبیات ترکی را در میان عامه مردم ایران محبوب کرد ولی سالها قبل از این کتاب نیز، نخبگان ایرانی با شعرا و ادبای این کشور آشنا بودند.
* قدیمیترین شخصیت مشهوری که از ترکیه در ادبیات معاصر به یاد داریم، ناظم حکمت است. از برجستهترین شاعران و نمایشنامهنویسان کمونیست ترکیه البته با تباری لهستانی-گرجی-فرانسوی که سال 1902 متولد شد، از چهارده سالگی شعر گفت، از سی و پنج سالگی به دلیل آثار هنریاش علیه حکومت وقت، عمر خود را به مدت 13 سال در زندان گذراند و 13 سال پایانی عمر را نیز در تبعیدی خودخواسته در مسکو گذراند و دست آخر در 61 سالگی در این کشور درگذشت.
* شخصیت بعدی، عزیز نسین است. نویسنده و مترجم متولد 1915 که بیشتر به قوه و کارهای طنز خود شناخته میشود. کتاب پخمه او از آن دسته داستانهایی است که به اشتباه میتوانید تصور کنید این کتاب را یک نویسنده ایرانی نوشته است! دلیلش هم همان اشتراکات فرهنگی میان ایران و ترکیه است. عزیز نسین در کتاب خود با زبان طنز به باورها و اعتقادات پوسیدهای میتازد که دلیل بسیاری از عقبماندگیهای یک ملت هستند. او در قالب داستان به مخاطب نشان میدهد که چطور برخی باورها میتوانند زندگی افراد را به نابودی و فساد بکشانند.
* نفر بعدی یاشار کمال است. او که متولد 1923 و متوفی در سال 2015 بود؛ در تمامی آثار خود دغدغه کودکان بالاخص کودکان کار را داشت و به طور مثال در کتاب سربازان خدا که شامل هشت داستان بر اساس واقعیت است؛ به زندگی کودکانی پرداخته که به دلیل شرایط اقتصادی ناچار به ترک خانواده شده و جایی دور از خانه و کاشانه بنای زندگی گذاشته است. این کودکان هر یک دنیایی عجیب دارند که یاشار کمال طی مصاحبههای حضوری و گپ زدنهای متوالی با آنها توانسته به دنیا و قصههایشان راه یابد.
* پس از آن به اورهان پاموک میرسیم. پاموک که متولد 1952 است؛ به واسطه رمان نام من سرخ، که هفتمین اثر اوست در سال ۲۰۰۶ جایزه نوبل ادبیات را از آن خود کرد. این نویسنده مشهور ترک از سالهای کودکی تا اوایل جوانی دل در گرو نقاشی داشت و از همین جهت است که شخصیتهای اصلی داستانش نقاشان هستند. ماجرای رمان که تحت تاثیر رمان ایتالیایی به نام گل سرخ نوشته شده از این قرار است که پادشاه عثمانی دستور داده نقاشان معروف دور هم جمع شوند و دستاوردهای جنگی و لشگرکشیهای او را در قالب نقاشی ماندگار کنند. این نقاشان در میانه راه و به دلایلی که در متن کتاب به خوبی به آنها پرداخته شده است، با هم به اختلاف نظر میخورند. در همین گیر و دار یکی از نقاشان ناپدید میشود. در خلال داستان چندین قتل رخ میدهد و گویی تنها راه پیدا کردن قاتل غور کردن در نقاشیها و پیدا کردن سرنخ است. جالب است بدانید رد پای آثار کلاسیک ادبیات ایران همچون شاهنامه فردوسی در این کتاب وجود دارد.
* و در پایان به الیف شافاک برسیم که تنها خانم این فهرست ماست. او که متولد 1971 است، با کتاب ملت عشق توانست در ایران، مخاطبان زیادی به دست آورد. ملت عشق ترکیبی از دو خط داستانی است. یک داستان در قرن هفتم هجری و در قونیه پیش میرود و حول رابطه میان شمس و مولانا میچرخد. خط داستانی دوم در قرن ۲۱ و در آمریکا روایت میشود.
