روزنامه هفت صبح، مهلا جوادپور| روز گذشته محمد درویش، فعال حوزه محیط زیست در یک توئیت ادعا کرد که جریانی قدرتمند در حال استخراج لیتیم و پتاسیم از تالاب گاوخونی هستند و دلیل خشک شدن این تالاب هم همین است. همین ماجرا مدتی پیش درباره دریاچه ارومیه هم مطرح شده بود اما مدتی نگذشت که یکی از نمایندگان مردم ارومیه در مجلس آن را کذب دانست و توضیحات دیگری هم درباره علت عدم صحت این ادعا داده شد. شواهد نشان میدهد که شاید استخراج لیتیم صرفه اقتصادی نداشته باشد اما پرونده استخراج سدیم و پتاسیم در سازمان محیط زیست اصفهان وجود دارد.
مدیرکل محیطزیست اصفهان: به میدان بیاییم وگرنه فاتحه تالاب خوانده است
محمد درویش در توئیتر خود، ویدئویی از ورود جریان زایندهرود به تالاب گاوخونی منتشر کرد و نوشت: «بهرغم آنکه جریانی قدرتمند تالاب گاوخونی را خشک میخواهد، تا بتواند ارزانتر و بیدردسرتر به استخراج لیتیم و پتاسیم بپردازد؛ اما خوشبختانه امروز- ۲۹ بهمن ۱۴۰۱- و سرانجام پس از عبور از موانع متعدد، ازجمله سد تنظیمی رودشتین، زایندهرود بر لبان تشنه گاوخونی بوسه میزند.»
هنوز مستنداتی درباره این ادعا که عدهای بهدنبال خشک نگه داشتن گاوخونی هستند تا راحتتر به استخراج لیتیم بپردازند ارائه نشده است اما مدتی پیش مدیرکل محیطزیست استان اصفهان، احمدرضا لاهیجانزاده در مراسم روز جهانی تالاب در شهر ورزنه از پروژهای پرده برداشت که قصد دارد از تالاب گاوخونی فلزاتی ارزشمند استخراج کند.
او مشخصا به لیتیم اشاره نمیکند اما میگوید: «یک پروژه جدیدی به دست ما رسیده که اینبار میخواهد از همین مختصر آب و آنچه در زیر این تالاب (گاوخونی) هست برداشت کند و آن را به فلزات ارزشمندی مانند سدیم و پتاسیم و امثالهم تبدیل کند. اگر این اتفاق بیفتد فاتحه تالاب خوانده است.»
در ادامه این ویدئو فردی در مقابل لاهیجانزاده و جمعی از فعالان با خواندن یک بیانیه، خواهان «عدم تمدید پروانه بهرهبرداری برداشت نمک در جنوب گاوخونی از سطح تالاب و جلوگیری از هرگونه فعالیت معدنی در کوه سیاه گاوخونی» میشود. درویش در کانال تلگرامی خود این ویدئو را به اشتراک میگذارد و در نقلقول از لاهیجانزاده به دو فلز لیتیم و پتاسیم اشاره میکند؛ این درحالی است که لاهیجانزاده از سدیم و پتاسیم بهعنوان مثالی از این فلزات استفاده کرده است.
در ادامه درویش مینویسد: «باید توجه داشت که در صورت اجرا شدن این پروژه و لابیهای قوی که دست محیط زیست را کوتاه میکند به گفته مدیر کل جناب دکتر لاهیجانزاده باید برای همیشه فاتحه گاوخونی را خوانده دانست. در صورت برداشت و حمل شورآبهها تراز آب گاوخونی کاهش یافته و با کاهش رطوبت سطح سونامی، نمک و ریزگرد بهراه میافتد و رطوبتی که تپههای ماسهای را تثبیت کرده کاهش یافته و ماسهها به سمت شهر پیشروی میکنند
و تغییرات بیشتر اقلیمی به سمت خشک شدن پیش میرود و چون رطوبت اندک گاوخونی در تعدیل آب و هوای اطراف مانند ورزنه و جرقویه موثر است باید منتظر گرما و ریزگردهای سمی بیشتری در تابستان و مواقع تغییر فصل باشیم.» برخی کنشگران دیگر محیطزیست هم تمایل برخی سرمایهگذاران به استخراج سدیم و پتاسیم از تالاب گاوخونی را تایید میکنند و معتقدند استخراج این دو فلز صرفه اقتصادی بیشتری نسبت به لیتیم دارد.
علی ارواحی، مدیر ملی طرح حفاظت از تالابهای ایران، در گفتوگو با هفتصبح و در جواب به این سوال که آیا ممکن است استخراج لیتیم از این تالاب صحت داشته باشد یا نه میگوید: «من چنین مستندی را تا بهحال ندیدم. نمیتوانم این مسئله را تایید یا تکذیب کنم. ضمن اینکه شخصا این اتفاق را به دلیل چارچوبهای سازمان محیطزیست بعید میدانم.»
او در ادامه در اینباره بیشتر توضیح میدهد: «در چارچوب قوانین سازمان محیطزیست، در محدوده مناطق حفاظتشده و مناطق چهارگانه، هر نوع بهرهبرداری مستلزم دریافت مجوز از سازمان محیطزیست است. هرچقدر ضرایب حفاظتی بالاتر باشد، مجوز گرفتن هم سختتر میشود. اگر بخواهد لیتیم و پتاسیم از بستر تالاب گاوخونی برداشت شود، مستلزم مجوز سازمان محیطزیست است.
باید دید اگر سازمان محیطزیست این مجوز را نداده است چگونه ادعا میشود این برداشتها در حال انجام است؟ آیا ممکن است غیرقانونی در حال جلو رفتن باشد؟» بررسیهای هفتصبح به جوابی در اینباره نرسیده است اما صحبتهای لاهیجانزاده، مدیرکل محیط زیست اصفهان، و درخواست او از مردم برای حضور در صحنه و جلوگیری از این بهرهبرداریها نشان میدهد سازمان محیط زیست قدرت جلوگیری از این اتفاق را ندارد.
ماجرای دریاچه ارومیه
درباره دریاچه ارومیه هم چنین شبهاتی بهوجود آمده بود. مدتی پیش در یکی از رسانههای رسمی کشور گزارشی درباره امکان برداشت لیتیم از کف تالابهای خشکشده کشور و دریاچه ارومیه منتشر شد و این گمانهزنی را ایجاد کرد که شاید عدهای در کشور با نگاه به منافع اقتصادی بهعمد بهدنبال خشک کردن دریاچه ارومیه بودهاند.
بهدنبال انتشار این خبر یکی از نمایندگان ارومیه این موضوع را دروغ محض خواند و عنوان کرد آسیب زیست محیطی خشک شدن دریاچه ارومیه بسیار سنگینتر از منافع اقتصادی آن است. مدتی بعد بهروز ساری صراف، رئیس دانشکده برنامهریزی و علوم محیطی دانشگاه تبریز هم در یک مصاحبه با ارائه دلایلی این ادعا را غیرمنطقی خواند. او توضیح داد: «زمانیکه میتوان از عمق ۲۰۰ تا دو هزار متری، صنایع نفت و گاز را از دل زمین، اقیانوس و دریاها استخراج کرد، قطعاً استخراج لیتیم از سواحل و عمق پنج یا هشت متری، موضوعی غیرعقلایی و غیراقتصادی برای خشکاندن دریاچه ارومیه محسوب میشود.»
او در ادامه اشاره کرد: «با اینکه لیتیم موادی نایاب یا پربهاست، ولی آنقدر هم ارزشمند نیست که بخواهند دریاچه ارومیه را به دلیل استخراج آن، از بین ببرند. برداشت این مواد حتی توجیه اقتصادی ندارد به طوریکه قیمت یک کیلو میگو و زعفران در مقایسه با قیمت لیتیم بسیار گرانتر است، زمانیکه تمامی صنایع برقی و خودروي ما به کشوری مانند چین وابسته است از نظر عقلی چه لزومی دارد بهخاطر هر کیلو لیتیم با ارزش حداکثر ۱۵۰دلار حتی کمتر از قیمت یک کیلو زعفران که ۱۵۰۰۰دلار است، دریاچه را بخشکانیم و رسوای جهان شویم حتی مافیا هم به این اندازه بیعقل نیست که دست به چنین اقدامی که توجیه اقتصادی ندارد، بزند.»
ارزش لیتیم برای ساخت باتری: هر تن 20هزار دلار
لیتیم یک فلز قلیایی نقرهای-سفید و نرم است كه در شرایط استاندارد دما و فشار سبکترین فلز و کمچگالیترین عنصر جامد است. به دلیل واکنشپذیری بالای لیتیم، هرگز نمیتوان آن را بهصورت عنصر آزاد در طبیعت پیدا کرد و همیشه در بخشی از یک ترکیب شیمیایی که بیشتر یونی است، پیدا میشود.
از آنجایی که لیتیم در آب حل میشود، بهصورت یون در آب اقیانوسها و بهصورت نمک در آبها و خاک رس هم دیده میشود. لیتیم و ترکیبهای آن کاربردهای فراوانی دارند. ازجمله در شیشه و سرامیک پایدار در برابر گرما، آلیاژهای با مقاومت بالا نسبت به وزن که در فضاپیماها کاربرد دارد، باتریهای لیتیم خودروهای برقی و در مصارف پزشکی بهعنوان دارو برای بهبود بیماران اختلال دوقطبی است.
بزرگترین معادن لیتیم ایران هم در شرق کشور و در استان خراسان جنوبی در شهر نهبندان و اطراف بیرجند قرار دارد. بعد از آن دریاچه نمک قم، چهارمحال و بختیاری و اصفهان هم دارای این معدن هستند. این ماده یک نوع خاک معدنی است که حتی از آب شور هم بهدست میآید. دریاچه نمک قم، تالاب حوض سلطان، دریاچه ارومیه و… ازجمله مهمترین منابع غنی «لیتیم» هستند. لیتیم در بازارهای جهانی بهصورت فلز، بهطور تقریبی ۱۶۰ دلار بهازای هر کیلوگرم به فروش میرسد، همچنین کنسانتره آن با کیفیتهای «درجه کیفیت ساخت باتری»، «کربنات لیتیم» و «کنسانتره» بهترتیب در حدود ۲۰ هزار دلار، هفت دلار و پنج دلار در هر تن به فروش میرسد.
