روزنامه هفت صبح، نگین باقری| هنگامی که ابرهای گرد و سفید در روز دوشنبه بر فراز آسمان خلخال میچرخید و جابهجا میشد، ممکن بود اینطور به نظر برسد که یک، دو، سه و کم کم لشکر بشقاب پرندهها دارد در نزدیکی کوههای تالش فرود میآید. اما آنها فقط ابرهای عدسی شکلی بودند که به دلایل خاصی بالای آسمان این شهر در استان اردبیل شکل گرفتند؛ شبیه دستهای پنکیک یا کیک یزدی.
تصاویر اول در گروههای محلی چرخید و وقتی به رسانهها رسید خیلی از افراد را به یاد آسمان قرمز با ابرهای عدسگون شهری در ترکیه انداخت که 15 روز قبل از زلزله شکل گرفته بود. با این شایعهها آن زیبایی پر رمز و راز تبدیل به ترس مبهمی در شهر 80 هزار نفری خلخال شد. ماجرا چه بود؟
ابرهای خلخال در بورسا
یکشنبه دوم بهمن ماه بادی به جنوب ترکیه رسید که از ایتالیا منشا میگرفت. همین باد باعث و بانی شکل گرفتن ابرهایی شد که کمی قبل از طلوع آفتاب بورسا در 80 کیلومتری استانبول در افق دیده شدند. دو هفته بعد زمین در نقاطی دیگر ولی نزدیک به این شهر زیر پای مردم ترکیه و سوریه لرزید.
همزمانی این دو ماجرا باعث شد که بسیاری از مردم در فیسبوک، ردیت یا شبکههای اجتماعی دیگر به آن ابرهای دلربا مشکوک شوند. حتی یک صفحه 400 هزار فالوئری ترک ادعا کرد که مردم قربانی پروژه هارپ شدهاند. (یک پروژه علمی که با امواج رادیویی فرکانس بالا کار میکند اما در فضای غیرعلمی درباره قدرت آن و هدف این پروژه بزرگنماییهای غلوآمیزی میشود)
این جرقهای بود که به سرعت فضای مجازی را پر کرد و در تمام جهان از ژاپن تا آلمان پیچید. زمینشناسها با شنیدن این شایعات دست به کار شدند و در گفتوگو با رسانههای مهمی مانند رویترز، واشنگتن پست و آناتولی (رسانه ترکیه) توضیح دادند این دو ماجرا هیچ ربطی به همدیگر ندارند. چنانچه تا امروز عکسهای زیادی از این کیکهای سفید کوچک در آسمان شهرهای مختلفی از آمریکا مثل کالیفرنیا منتشر شده بود. پس چه دلیل علمی باعث شد که این تودههای ابر به این شکل عجیب درآیند؟ دو کارشناس زلزله و آبوهوا به این سوال جواب میدهند.
مهدی زارع، رئیس مرکز پیشبینی زلزله:
بعد از زلزله بم ادعای جالبی شد. آن موقع با چک کردن تصاویر ماهوارهای متوجه شدند که چند روز قبل از زلزله ابرهایی عجیب شکل گرفته بود. توضیح علمی آن ابرها این بود که به دلیل جریانهای گرما در مرکز زمین در محدوده گسلهایی که قرار است زلزله را رقم بزنند، ابرهایی شکل میگیرد که بالای این مناطق متمرکز میشود.
با این حال اولا ابرهای خلخال نقطه نقطه و موردی بودند که با آن مورد توده ابر بم خیلی فرق داشت. دوما آن ادعا درباره ابرهای بم هم هیچ وقت به صورت رسمی اثبات نشد. یعنی با گذشت 20سال از زلزله بم هنوز هیچ مدرک مستند علمی برای آن منتشر نشده است. درنتیجه ارتباط ابر و زلزله به صورت علمی رد میشود.
صادق ضیاییان، رئیس مرکز ملی پیشبینی و مدیریت بحران مخاطرات وضع هوا:
این ابرها زمانی شکل میگیرند که سرعت باد خیلی زیاد باشد. مثلا اطراف کوهستانها باد به این سرعت مورد نیاز میرسد. آن وقت وقتی توده ابر داخل تونل باد میشود، شکل عدسی به خود میگیرد. با توجه به میزان رطوبت شهر خلخال، نباید شکلگیری این ابرها آنقدر هم دور از انتظار باشد.
مقالاتی درباره ارتباط شکل ابر و زلزله وجود دارد اما این مقالات همگی غیر معتبر هستند. شما همبستگی خیلی از چیزها را میتوانید اثبات کنید اما لزوما این همبستگی به معنای ارتباط علت و معلولی نیست. مثلا اگر هر بار من وارد اتوبان همت میشود، خورشید در حال طلوع کردن باشد اثبات نمیکند که یکی عامل دیگری بوده.
ضمن اینکه حتی این همبستگی بین زلزله و ابر هم دیده نشده.ادعای دیگر این بود که پروژه هارپ منجر به شکلگیری این ابرها شده ولی نکته این است که تعابیر رایج از هارپ خیلی علمی نیستند. هارپ یک پروژه مخابراتی است و نظریات توطئه درباره آن اعتبار علمی ندارند.
