روزنامه هفت صبح| پکن روز جمعه از یک طرح پیشنهادی ۱۲ مادهای برای حل و فصل مناقشه جاری در اوکراین رونمایی کرد. با وجود استقبال نسبی اوکراین و روسیه از این طرح، بلوک غرب به تندی علیه آن موضع گرفته است.
یک: در پیشنهاد چین چه مسائلی مطرح شده است؟در این طرح که ۱۲ محور دارد، چین خواستار آتشبس میان طرفین و احترام به تمامیت ارضی دو کشور شده است، از دو طرف مناقشه خواسته شده است که ضمن توقف درگیریها و پرهیز از هرگونه توسل به استفاده از سلاح هستهای، مذاکرات صلح را از سر گیرند. چین همچنین از هر دو کشور میخواهد «قوانین بینالمللی بشردوستانه را رعایت کنند و از حمله به غیرنظامیان یا ساختمانهای غیرنظامی بپرهیزند.»
در این طرح که توسط وزارت امور خارجه چین منتشر شده، آمده است: «همه طرفها باید منطقی رفتار کنند و خویشتندار باشند، از شعلهور کردن آتش و تشدید تنش اجتناب کنند و از وخامت بیشتر یا حتی خارج از کنترل شدن بحران جلوگیری به عمل آورند.» درخواست برای پایان فوری همه تحریمهایی که با توجه به حق وتوی روسیه به تایید توسط شورای امنیت سازمان ملل متحد نرسیده از جمله دیگر پیشنهادهای گنجانده شده در این سند است.
دو: در پیشنهاد چین چه مسائلی مطرح نشده است؟ در این پیشنهاد به این که روسیه باید از تمامی مناطق اشغال شده اوکراین عقبنشینی کند اشاره مستقیمی نشده و چین از محکوم کردن متحد خود یا از به کار بردن عنوان «تهاجم» برای مداخله مسکو در کشور همسایهاش خودداری کرده است.
سه: واکنش اوکراین چه بوده است؟ با اینکه در ابتدا یکی از مشاوران ارشد رئیس جمهوری گفت که «هر طرحی برای پایان دادن به این جنگ باید شامل عقب نشینی نیروهای روس به مرزهای زمان فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی در سال ۱۹۹۱ باشد» اما خود زلنسکی در کنفرانس خبری به مناسبت اولین سالگرد شروع جنگ، لحن پذیراتری نسبت به این طرح صلح از خود نشان داد.او گفته مایل است با همتای چینی خود دیدار کند تا با شی جینپینگ درباره طرح صلح پکن گفتوگو کند. زلنسکی از تمایل چین برای پایان دادن به جنگ در اوکراین استقبال کرده، همکاری با پکن برای حل و فصل مناقشه را «ضروری» دانسته و گفته است:
«این تصمیم برای امنیت جهانی مهم خواهد بود. چین به تمامیت ارضی ما احترام میگذارد و باید هر آنچه لازم است را انجام دهد تا اطمینان حاصل شود روسیه از خاک اوکراین خارج میشود.». او البته این را هم گفته که: «من واقعا مایلم که متقاعد شوم چین به دنبال دادن تسلیحات به روسیه نیست».یک دیپلمات ارشد اوکراینی هم به بلومبرگ گفته: «البته اوکراین دوست دارد چین را در کنار خود داشته باشد. در حال حاضر، میبینیم که چین از تلاشهای اوکراین حمایت نمیکند، اما امیدواریم که آنها از فدراسیون روسیه بخواهند که جنگ را متوقف کند و نیروهایش را از خاک اوکراین خارج کند.»
چهار: واکنش روسیه چه بوده است؟ روسیه از طرح صلح چین استقبال کرده و وزارت خارجه این کشور طی بیانیهای گفته: «ما با دیدگاههای پکن هم نظریم».در مورد روسیه، جان سیمپسون، خبرنگار ارشد اخبار بینالمللی بیبیسی میگوید طرح صلح پکن را میتوان تلاشی برای نجات آبرومندانه ولادیمیر پوتین از جنگ اوکراین هم تلقی کرد.
بلومبرگ هم در گزارشی این پیشنهاد را مداراجویانه برای روسیه قلمداد کرده و مدعی شده که برخی پیشنهادهای مطرح شده در قالب سندی که بیشتر بیانگر موضع چین است در صورت اجرا، مزایای آشکاری را برای ولادیمیر پوتین، به همراه خواهد داشت.این رسانه اقتصادی البته از این مواضع تعجب نکرده و در ادامه گزارش خود آورده است: پکن به رغم اصرار بر عدم حمایت از تهاجم نظامی، بارها از برخی توجیهات روسیه برای شروع جنگ که شاخصترین آنها مقاومت در برابر گسترش سازمان پیمان آتلانتیک شمالی است، دفاع کرده است.
پنج: واکنش آمریکا چه بوده است؟ ایالات متحده آمریکا در نخستین واکنش به پیشنهاد آتشبس چین خواهان خروج نیروهای روسیه از اوکراین برای تحقق صلح شد. جیک سالیوان، مشاور امنیت ملی ایالات متحده در مصاحبه با سی ان ان گفت که پیشنهاد چین باید پس از اولین فراز که در آن لزوم «احترام به حاکمیت همه کشورها» درخواست شده است متوقف میشد.
آقای سالیوان در ادامه تصریح کرد: «اگر روسیه حمله به اوکراین را متوقف کند و نیروهای خود را خارج کند، این جنگ میتواند همین فردا پایان یابد. وی افزود: «اوکراین به روسیه حمله نکرده؛ ناتو به روسیه حمله نکرده؛ ایالات متحده به روسیه حمله نکرده؛ این جنگ گزینهای بود که پوتین آن را انتخاب کرد و علیه اوکراین به راه انداخت.»جو بایدن، رئیسجمهوری آمریکا در واکنش به طرح صلح چین به خبرنگار ایبیسی گفت: «اگر پوتین از آن استقبال کرده پس نباید چیز خوبی در آن وجود داشته باشد.» بایدن روز جمعه به خبرنگاران گفت: «من در این طرح هیچ چیزی که بتوان آن را به نفع کسی به غیر از روسیه تعبیر کرد، ندیدم».
شش: واکنش اروپا چه بوده است؟ کمیسیون اروپا معتقد است که پیشنهاد ۱۲ مادهای پکن برای توقف درگیریها در اوکراین «ناکافی» است و مشکلی را حل نخواهد کرد. نهاد اجرایی اتحادیه اروپا تاکید دارد که این بسته پیشنهادی مبتنی بر تفسیری «انتخابی» و «ناکافی» از منشور سازمان ملل است که به درستی نقش متجاوز و قربانی را منعکس نمیکند.خورخه تولدو، سفیر اتحادیه اروپا در چین هم در واکنش به سند ۱۲ مادهای منتشر شده از سوی پکن گفت: «این یک پیشنهاد صلح نیست؛ بلکه برگه اعلام موضع است.»
با این حال بریتانیا معتقد است که چین به رغم آنکه روابط نزدیک با روسیه خواهان حل مناقشه جاری در اوکراین است.به گفته بن والاس، وزیر دفاع بریتانیا: «این تصور که چین ممکن است سلاح در اختیار روسیه قرار دهد کمکی به حل مناقشه جاری نمیکند»؛ در حالی که به باور این مقام بریتانیایی پکن در پی حل بحران جاری است.وی در عین حال در پاسخ به سوال خبرنگار اسکای نیوز مبنی بر امکان کمک تسلیحاتی چین به روسیه گفت: «اگر چین به طور موثر به کشوری که قوانین بینالمللی در خصوص حاکمیت اوکراین را نقض کرده و جنایات جنگی را مرتکب شده، کمک کند در جهت صلح حرکت نکرده است.» وزیر دفاع بریتانیا سپس افزود: «اما من همچنان مطمئن هستم که چین کاملا به وضوح خواهان متوقف شدن این جنگ است.»
هفت: سایر واکنشها به این طرح از سوی سازمان ملل هم مورد استقبال قرار گرفت اما ینس استولتنبرگ، دبیرکل ناتو گفته چین «اعتبار چندانی ندارد» چرا که به گفته او «هنوز نتوانسته اشغال غیرقانونی اوکراین را محکوم کند». استولتنبرگ سپس برای توجیه استدلال خود یادآور شد که چین چند روز قبل از تهاجم نظامی روسیه به اوکراین، توافقنامه مشارکت نامحدود با مسکو امضا کرده است.
لوئیز ایناسیو لولا دا سیلوا، رئیسجمهوری جدید برزیل هم بر ضرورت دستیابی به توافق صلح با میانجیگری خارجیها تاکید کرد. آقای داسیلوا در توئیتر خود نوشت: «ضروری است که گروهی از کشورهایی که درگیر این جنگ نیستند، مسئولیت رهبری مذاکرات برای برقراری مجدد صلح را برعهده بگیرند.» سخنگوی وزارت امور خارجه چین هم روز جمعه، در پاسخ به انتقادهای مطرح شده گفت این پیشنهاد نشان میدهد که «پکن به مذاکرات صلح متعهد است.» (برگرفته از چهار گزارش یورونیوز و بی.بی.سی)
