روزنامه هفت صبح| دوشنبه شب بود که یکی از قدرتمندترین اقتصاددانان روسیه با هدف شرکت در پنجاهویکمین اجلاس اتحادیه پایاپای آسیایی وارد تهران شد. الویرا نابیولینا، رئیس کل بانک مرکزی روسیه، کسی است که در سالهای سخت این کشور دست راست پوتین بوده و کشورش را از موانع بزرگ اقتصادی تا حد بسیار خوبی نجات داده است.
زنی که در بیست سال اخیر توانسته اصلاحاتی موثر در نظام بانکی این کشور اعمال کند و از شروع جنگ روسیه و اوکراین در برابر تحریمها و بازگرداندن ارزش روبل عملکرد قابل تحسینی داشته باشد. تیر سال گذشته هم یکی دیگر از دیپلماتهای روس به تهران سفر کرد؛ ماریا زاخارووا سخنگوی وزارت خارجه روسیه با شال، مانتو و پیراهنی تا حدود زانو در ساختمان وزارت خارجه ایران حضور پیدا کرد.
زنی با لقب ناجی اقتصاد روسیه
از اواخر سال گذشته زمزمههایی درباره آمدن الویرا نابیولینا به ایران شنیده میشد و حتی گفته شد بانک مرکزی ایران در بسته جدید ارزی از تجربه روسیه در بازگرداندن ارزش روبل استفاده کرده است. برخی هم میگفتند نابیولینا میتواند به دولت رئیسی مشورت داده و راهکارهای ارزشمندی ارائه کند.
دلیل آن هم این است که پس از جنگ روسیه و اوکراین، مسکو هدف تحریمهای سنگین آمریکا قرار گرفت، اما بانک مرکزی این کشور به سراغ ارز چندنرخی نرفت و در کمتر از 2 ماه بر بازار مسلط شد و نرخ روبل را به عدد زمان پیش از جنگ باز گرداند. حالا او به تهران آمده و در پنجاهویکمین اجلاس پایاپای آسیایی شرکت کرده است. این اتحادیه با هدف کاهش نیاز و وابستگی به ارزهای جهانروا بهویژه دلار در دهه ۷۰ میلادی تاسیس شده و دلارزدایی محور اصلی این اجلاس است. اما نابیولینا کیست و چگونه توانسته لقب ناجی اقتصاد روسیه را از آن خود کند؟
این چهره تاثیرگذار روسیه حالا 59 ساله است. در شهر اوفا، پایتخت جمهوری باشقیرستان در فدراسیون روسیه به دنیا آمده و خانوادهاش از قوم تاتارهای ولگا بودهاند. پدرش راننده و مادرش مدیر بخشی از یک کارخانه بود و خودش برای ادامه تحصیل به دانشگاه دولتی مسکو آمد. علاقه او به آمار و ریاضیات باعث شد در دانشگاه در رشته اقتصاد تحصیل کند. او چند سال بعد از فارغالتحصیلی و در سال 1991 راهی اتحادیه علم و صنعت اتحاد جماهیر شوروی شد و تا بعد از فروپاشی شوروی در آنجا ماند.
از آنجا به وزارت تجارت و توسعه اقتصادی راه پیدا کرد و در سال 1997 توانست به جایگاه معاون وزیر اقتصاد برسد. یکسال بیشتر در این سمت نماند و بهعنوان مدیر اجرایی بانک پسانداز فدراسیون روسیه فعالیت خود را شروع کرد. این بانک در واقع بزرگترین بانک روسیه و سومین بانک بزرگ اروپا به حساب میآید. در سال 2000 و همزمان با روی کار آمدن ولادیمیر پوتین، نابیولینا به وزارت تجارت و توسعه اقتصادی برگشت تا این بار سمت معاون اولی این وزارتخانه را در اختیار بگیرد.
در سال 2006 به ریاست کمیته مشاوران ریاستجمهوری در گروه کشورهای صنعتی G8 رسید. فعالیتهای موثر نابیولینا در بدنه دولت و به عنوان مشاور، توجه پوتین را جلب کرد تا جایی که رئیسجمهور روسیه در روز بیستوچهارم ماه سپتامبر سال 2007 او را برای سمت وزیر تجارت و توسعه اقتصادی معرفی کرد.
او تا سالها دستیار ویژه پوتین در امور اقتصادی بود و اتکای پوتین به او باعث شد تا او را دست راست پوتین بخوانند. در سال 2013 به دنبال کاهش شدید قیمت نفت، روسیه با کاهش ارزش روبل روبهرو شد و بخش قابل توجهی از ذخایر ارزی خود را از دست داد. در همین بحبوحه اقتصادی بود که نابیولینا به ریاست بانک مرکزی روسیه در آمد. او در میان کشورهای صنعتی بزرگ گروه G8، اولین زنی بود که سکاندار بانک مرکزی کشورش میشد.
نابیولینا چطور روسیه را سرپا نگه داشت؟
عملکرد نابیولینا در بانک مرکزی روسیه به نوعی بود که تحسین رقبای اروپایی این کشور را هم برانگیخت. او به عنوان سیاستگذار محبوب روسی در جهان شناخته شد و در سال ۲۰۱۵ از سوی مجله Euromoney به عنوان بهترین رئیس بانک مرکزی سال، در سال ۲۰۱۷ بانک مرکزی تحت هدایت او از سوی The Bankr به عنوان بانک مرکزی سال و در سال ۲۰۱۹ به عنوان پنجاه و سومین زن قدرتمند جهان در فهرست فوربس انتخاب شد.
نابیولینا در اولین اقدام خود، بانک مرکزی را تبدیل به رگولاتور کل اکوسیستم مالی روسیه کرد تا اختیارات لازم برای انجام اصلاحات موردنظر خود را داشته باشد. سپس او دو مجموعه اصلاحاتی را شروع کرد و به سرانجام رساند. ابتدا هر بانکی که سالم و سودده نبود را از نظام مالی حذف کرد و تعداد بانکهای روسیه را از 975 به 370 رساند. دومین اقدام اصلاحی بانک مرکزی روسیه استفاده از نرخ بهره هدف به عنوان ابزار سیاستی و همچنین حرکت به سوی نرخ ارز شناور بود.
این کار باعث شد تا در سال 2017 نرخ تورم به زیر پنج درصد برسد.
در سال 2022 آتش جنگ میان روسیه و اوکراین شعلهور شد و درست زمانی که تصور میشد نابیولینا در اعتراض به این جنگ از سمت خود استعفا میدهد، به پوتین وفادار ماند و در شرایطی که تحریمهای شدیدی علیه روسیه وضع شد، توانست اقتصاد کشور را مدیریت کند. در ماههای ابتدایی آغاز جنگ اوکراین، در روز یکم مه، ارزش روبل روسیه به پایینترین سطح خود نسبت به دلار رسید. در آن زمان هر دلار آمریکا برابر با ۱۳۴ روبل روسیه بود. ۲۳ مه سال ۲۰۲۳، هر دلار آمریکا در این کشور معادل ۸۰ روبل است.
سنجاقهای خانم الویرا
جالب است بدانید که یکی از خصوصیات دیگری که توجه رسانهها را به نابیولینا جلب میکند پوشش و زیورآلات اوست. جنجالیترین بخش پوشش او سنجاق سینههای متنوعی است که او استفاده میکند و گفته میشود در رویدادهای عمومی از سنجاقهای خاصی استفاده میکند تا نظرش را درباره وضعیت اقتصادی و برنامههای دولتی نشان دهد.
خودش درباره استفاده از سنجاقسینهها گفته است که در طول کنفرانسهای خبری بعد از جلسات تصمیمگیری درباره موارد مهمی از قبیل نرخ بهره، این سنجاقها را به لباسش میزند تا احساس و نظرش را درباره این تصمیمگیریها نشان بدهد. با این حال گاهی هم هیچ معنایی ندارد اما رسانهها گاهی انتخاب این سنجاقها را به شکلی افراطی تعبیر میکنند. روسیه و ایران اخیراً برای مقابله با تحریمهای غرب، شروع به تعمیق روابط اقتصادی و مبادلات انرژی خود کردهاند.
