روزنامه هفت صبح، مصطفی آرانی| رجب طیب اردوغان را تا 5 سال دیگر، فقط ملکالموت میتواند شکست دهد. این نتیجه انتخابات ترکیه است. انتخاباتی که با وجود یک دوقطبی کم سابقه به سود او به پایان رسید. از این انتخابات چه میتوان فهمید؟
یک: اوایل اردیبهشت امسال یک پژوهش با عنوان «ایمان و دینداری در ترکیه در آینه اعداد و ارقام» توسط سه استاد دانشگاه ترک منتشر شد. در این نظرسنجی 80 درصد مردم خود را مسلمان و 55 درصد خود را «ناسیونالیست» تعریف کرده بودند و اردوغان تلاقی هر دوی این مسایل برای آنها بود. قلیچدار اوغلو، اگرچه خود را علوی معرفی کرد ولی آنقدر مذهبی نبود که مثل اردوغان، نخستین عکسی که از او بعد از پیروزی در انتخابات منتشر میشود سجده شکر باشد و آنقدر هم ناسیونالیست نبود که با وجود عضویت در ناتو و رفاقت خانوادگی با خانواده بایدن، آنطور که اردوغان گفته بود، خود را مستقل نشان بدهد و در هفتههای منتهی به انتخابات مدام به مردم ترکیه هشدار بدهد که آمریکا نمیخواهد شما دوباره مرا انتخاب کنید.
دو: همه چیز هم البته مسائل دینی و ناسیونالیستی نیست. در ماجرای اقتصادی کارنامه اردوغان به جز ماجرای کاهش ارزش لیر و تورم فعلی (که البته آن هم مدافعانی دارد) ستایشآمیز است. نگاه کنید به تولید ناخالص داخلی این کشور در سال 2003 که 314 میلیارد دلار بود و سال 2021 رسیده به 819 میلیارد دلار. قابل توجه شما که در همین دوره زمانی میزان تولید ناخالص داخلی در ایران از 150 میلیارد دلار به 359 میلیارد دلار رسیده است.
در مورد توریسم، موضوعی که ایرانیان ترکیه را عموما با آن میشناسند؛ جالب است بدانید که در سال 2003، که سال آغاز حکومت اردوغان بوده، 3 میلیون و 151 هزار توریست وارد استانبول شدند ولی پارسال این آمار به 16 میلیون نفر رسیده است. اردوغان در این شهر 4 میلیون و 768 هزار و 657 رای آورده است. یعنی حدود 20 درصد از کل رایش را.
سه: با این حال در همان استانبول، اردوغان با وجود آن رای برتر، انتخابات را باخته است. چرا؟ به همان پژوهش برگردیم. 10 درصد از کل خداناباورهای ترکیه در استانبول زندگی میکنند. ماجرا فقط هم جغرافیایی نیست و سنی هم هست. در همان پژوهش مذهبی مشخص شده که 11 درصد از افراد 18 تا 24 ساله به خدا اعتقاد ندارند و بنابراین میتوان نتیجه گرفت که اردوغان خیلی در جامعه جوان هم رای نداشته است.
از سوی دیگر خداباوری، به معنای مذهبی بودن تمام جامعه نیست. اگرچه 62 درصد هم خود را مذهبی میدانند، 53 درصد از روسری استفاده میکنند و 75 درصد روزه میگیرند ولی 38 درصد مردم ترکیه خود را مذهبی نمیدانند، یک چهارم مردم روزه نمیگیرند و 47 درصد زنان به ندرت از روسری استفاده میکنند یا هرگز چنین کاری نمیکنند.
در همین زمینه باید بگوییم، 73 درصد از پاسخ دهندگان گفتند: «فکر میکنم در یک کشور سکولار میتوان به راحتی با دین زندگی کرد» و 33 درصد با گزاره «هیچ مادهای در قانون اساسی نباید با قرآن مغایرت داشته باشد» مخالف بودند. حتی در میان زنان مذهبی هم محبوبیت اردوغان نسبت به قبل کم شده است. یک نظرسنجی نشان میدهد که تنها ۶۸ درصد زنانی که در سال ۲۰۱۸ به حزب عدالت و توسعه رای دادند، این بار هم به این حزب رای میدهند.
چرا؟ چون آن طور که یک پژوهشگر روابط بینالملل ایرانی در یک نشست تحلیلی پیش از انتخابات گفته بود؛ نسل جدید زنان محجبه، در عین اعتقاد به حجاب، حاضر به پذیرش خیلی از سیاستهای اردوغان نیستند چون با وجود تلاشهای زیاد در زمان کمپینهای انتخاباتی، در نهایت در ردههای پایین حزبی و غالباً سمتهای اجتماعی و خیریه باقی میمانند، ناراضی هستند. بله. به هر حال این روی سکه هم ترکیه است. فراموش نکنید که نزدیک به اگرچه بیش از 52 درصد مردم ترکیه به او رای دادند ولی نزدیک به 50 درصد هم او را قبول ندارند. یعنی حدودا 28 میلیون نفر!
چهار: ولی با این همه اردوغان با ترکیبی از ناسیونالیسم، دین و اقتصاد، با 2 درصد بیش از پنجاه درصدی که نیاز داشت رئیسجمهور شد ولی شاید خودش هم میداند که این بار دیگر بار آخر است. با تغییراتی که از جامعه ترکیه نام بردیم و البته شرایط اقتصادی که دارد رو به دشواری میرود؛ اگر ملکالموت هم نیاید؛ خیلی سخت است که اردوغان و حزبش بتوانند مردم را در 2028 هم در مورد رای دادن به خودشان قانع کنند.
