روزنامه هفت صبح| شامگاه پنجشنبه ابتدا شبکه سی.ان.ان. و سپس به فاصله چند دقیقه روزنامه نیویورک تایمز در خبرهایی از مبادله ایران و آمریکا بر سر زندانیان دو تابعیتی ایرانی - آمریکایی در ایران با 5زندانی ایرانی و 6میلیارد دلار از اموال بلوکه شده ایران در کره خبر دادند.
این مبادله که ظاهرا حتی در بازار شبانه و در تعطیلات جمعه نیز باعث کاهش قیمت ارز شده جزئیاتی دارد که دو روایت آمریکایی و ایرانی از آن را به همراه حاشیهنگاریهایی از سوی خودمان در صفحه 2 پوشش دادیم. اما در شرایطی که فعلا مشخص نیست چه زندانیان ایرانی در این مبادله قرار است مبادله شوند نگاهی کنیم به 5 زندانی آمریکایی که قرار است در این مبادله به آمریکا تحویل داده شوند. زندانیان گفته شده فعلا ظاهرا به هتلی در شمال تهران منتقل شده و آنجا تحت نظر هستند و یک تا یک ماه و نیم دیگر مبادله آنان صورت خواهد گرفت.
یک: سیامک نمازی: 51ساله است. در سال ۱۳۹۴ بازداشت و به دلیل همکاری با دول متخاصم به 10سال حبس محکوم شد. پدر او، محمدباقر نمازی، هم وقتی برای ملاقات با او وارد ایران شد بازداشت شد و در نهایت در مهر 1401 با وساطت عمان آزاد شد. باقر نمازی پیش از انقلاب ایران استاندار خوزستان و معاون وزیر کشور بود و بعدها به عنوان نماینده یونیسف در کشورهایی چون سومالی، کنیا و مصر خدمت کرد. خود نمازی هم در دوران ریاستجمهوری حسن روحانی به عنوان یکی از چهرههای جوان مجمع جهانی اقتصاد از طرف «بنیاد نخبگان» به ایران دعوت شد.
دو: عماد شرقی: ۵۸ساله است. در سال ۱۳۹۷ بازداشت و پس از مدتی آزاد شد، اما گذرنامهاش توقیف و دوباره در سال ۱۳۹۹ بازداشت شد. او متولد ایران است اما از کودکی در آمریکا بزرگ شده و از دانشگاه مریلند لیسانس اقتصاد و از دانشگاه جورج واشنگتن در واشنگتن دیسی، مدرک فوقلیسانس دارد. شرقی پیش از سفر به ایران سالها در امارات متحده عربی و در دوبی در یک شرکت فروش هواپیماهای جت خصوصی کار و همکاری میکرده است.
از دو نفر دیگر این را میدانیم که یکی از آنها خانم است.
سه: مراد طاهباز: ۶۷ساله است که شهروندی بریتانیا را هم دارد. او در زمستان۱۳۹۶ به همراه هشت فرد دیگر از همکاران مؤسسه حیات وحش میراث پارسیان دستگیر شد و برای «همکاری با دولت متخاصم آمریکا» به 10سال حبس محکوم شد. پرونده او در قالب همان پرونده محیطزیستیهای مشهور رسیدگی شد. همچنین گفته شده که به قول آمریکاییها یکی دانشمند و دیگری تاجر است. اما این افراد چه کسانی هستند؟
چهار: چند روز پیش روزنامه خراسان از بازداشت یک زن ایرانی-آمریکایی خبر داده و گفته مقامهای آمریکایی در مذاکرات جاری برای تبادل زندانی بین ایالات متحده و ایران خواستار آزادی وی هستند و به نوشته این روزنامه این درخواست موجب توقف توافق تبادل شده است. این روزنامه به هویت زن ایرانی-آمریکایی بازداشت شده اشاره نکرده اما گفته که او سابقه حضور در سازمانهای غیردولتی افغانستان را داشته و آمریکا اجرای تبادل زندانی با ایران را تا «زمان آزادی او، متوقف کرده» است. روزنامه خراسان البته میگوید این زن بازداشت شده پنجمین زندانی ایالات متحده در ایران است.
پنج: قبل از آن خبرگزاری مهر گفته بود که فردی که به لیست زندانیان در حال مبادله اضافه شده «شهاب دلیلی» نام دارد که کاپیتان بازنشسته کشتیرانی است و سال ۱۳۹۵ به دنبال بازگشت به ایران برای حضور در مراسم خاکسپاری پدرش، هنگام بازگشت به امریکا بازداشت شد. او بعدها به اتهام «اخلال در امنیت کشور از طریق ارتباط با کشور متخاصم» به ۱۰ سال زندان محکوم شد. با این حال خانواده دلیلی دیروز در گفتوگو با یک سایت اپوزیسیون گفتند که نام او در این لیست مبادله نیست.
جزئیات توافق به نقل از گزارش اولیه نیویورک تایمز
میانجیگری توسط قطر، عمان و سوئیس صورت گرفته است.فرآیند مبادله تا ۶ هفته آینده تکمیل میشود.ایران به هیچ وجه دسترسی مستقیم به منابع مالی ندارد. کره جنوبی پول ایران را به حساب بانک مرکزی قطر واگذار میکند و ایران صرفا میتواند از این پول برای سفارشات غذا و دارو و تعداد محدودی تجهیزات پزشکی که کاربرد نظامی دوگانه ندارند استفاده کند به این شکل که این اجناس را از شرکتهای قطری میخرد و شرکتهای قطری جنس را به ایران تحویل میدهند و این شرکتها پول خود را از بانک مرکزی قطر تحویل میگیرند.
تلاش دولت برای بازگرداندن روایت توافق مبادله زندانی و پول به سمت خود
به نظر میرسد دولت به دلیل انتشار خبر مبادله در شامگاه پنجشنبه (وقت تعطیلی رسانههای ایرانی) از روایت رسانههای آمریکایی عقب مانده و با انتشار دو گزارش و مجموعهای از توییتها و البته بیانیه رسمی وزارت خارجه و اظهارنظر معاون وزیر خارجه و مشاور تیم مذاکره هستهای تلاش کرده روایت موجود را به سمت خود بازسازی کند. خبرگزاری ایرنا در شامگاه پنجشنبه به نقل از یک منبع آگاه چند جزء این توافق را به نفع خود تغییر داده است:
یک: در این مبادله پنج نفر از زندانیان ایرانی در آمریکا نیز آزاد میشوند.
دو: علاوه بر این تبادل متقابل، ۶ میلیارد دلار از پولهای بلوکه شده ایران در کره جنوبی، بههمراه مقدار قابل توجهی (بیش از 4 میلیارد دلار) از وجوه ایران در بانک TBI عراق آزاد خواهد شد.
سه: فرآیند آزادسازی مبلغ دیگری از وجوه ایران در یکی از بانکهای اروپایی نیز آغاز شده است.
چهار: زندانیان به محلی غیر از زندان منتقل شدهاند اما تا زمانیکه پولهای آزاد شده به حسابهای مد نظر ایران واریز نشود، تبادل صورت نخواهد گرفت. تبادل زندانیان پس از حصول اطمینان ایران از در دسترس بودن منابع مالی آزاد شده، در قطر صورت خواهد گرفت.
پنج: فشار ایجاد شده به کره جنوبی از طریق شکایت صورت گرفته توسط دولت، موجب افزایش فشار این کشور به آمریکا شده و اقدام دولت سیزدهم کارساز بوده است.علی باقری، معاون وزارت خارجه هم گفته:
شش: ایران تضمین لازم برای پایبندی آمریکا به تعهدات خود را دریافت کرده است.سید محمد مرندی، مشاور رسانهای تیم مذاکره کننده هستهای هم گفته:
هفت: تمام داراییهایی آزادشده خودش دسترسی کامل و مستقیم دارد و هیچ شرکت قطری در این میان دخیل نیست و میتواند کالا و خدمات را بدون هیچ محدودیتی خریداری کنند.
هشت: وزارت امور خارجه نیز در بیانیه خود گفته: نحوه بهرهبرداری از منابع و داراییهای مالی رفع توقیف شده در اختیار جمهوری اسلامی ایران بوده و این منابع برای نیازهای مختلف کشور حسب تشخیص مراجع ذیصلاح هزینه خواهد شد.
احسان صالحی، دبیر شورای عالی اطلاع رسانی دولت هم گفته:
9 : نهایی شدن این فرآیند کمتر از یک ماه به سالگرد اغتشاشات نشان میدهد آمریکاییها هم از جان گرفتن دوباره پروژه آشوب ناامید هستند.
10: همچنین در توییتر توسط برخی کاربران انقلابی گفته شده: حتی اگر این پول صرفا برای دارو و غذا هم خرج شود باعث صرفهجویی در سایر منابع ارزشی میشود چرا که میلیاردها دلار در سال، صرف واردات کالاهای اساسی و همین غذا و دارو میشود.
نکاتی در مورد این ماجرا:
11: آزادسازی منابع موجود در بانک تجارت عراق ظاهرا ارتباطی به این پرونده ندارد. با توجه به فشارهای واردآمده از سوی ایران به عراق با کم کردن صادرات گاز و نیز توافق صورت گرفته برای مبادله نفت بین دو کشور آمریکا مجوز انتقال بخشی از منابع بلوکه شده ایران در عراق به عمان را صادر کرده است.
12: به عقیده برخی حقوقدانان احتمال به ثمر رسیدن شکایت ایران از کره تقریبا صفر بود چرا که اولا کره به دلایلی خارج از دست خود یا اصطلاحا فورس ماژور پول ایران را واریز نمیکرد و ثانیا مشخص نبود که پرونده ایران در دیوان داوری بررسی شود چرا که این دیوان و داوران آن نیز در صورت ورود به پروندهای که یک طرف آن ایران است با خطر تحریم روبهرو هستند. بنابراین با توجه به اینکه توافق از مدتها قبل برنامهریزی شده، میتوان حدس زد که دولت با شکایت از کره، عملا در حال به نام خود زدن موفقیت در این پرونده بوده است.
13: در مورد سخنان مرندی هم باید در نظر داشت که حتی در بیانیه وزارت خارجه هم به این صراحت گفته نشده که ایران هر کالا و خدماتی را میتواند بخرد. با این حال صحت این ادعا یا ادعای نیویورک تایمز در خصوص عدم دسترسی مستقیم ایران به پول خود را گذر زمان مشخص خواهد کرد.
