روزنامه هفت صبح، سارا سبزی| مركز پژوهشهاي مجلس در گزارش اخير خود وضعيت مديريت صنعت پالايش نفت را بررسي كرده و در بررسيهاي خود به اين نتيجه رسيده است كه دولت و نهادهاي عمومي غيردولتي 99درصد مديريت اين بازار را در دست دارند و ميتوانيم آنها را بازيگران اصلي آن بدانيم.
بخصوص که در این سال های اخیر تاثیر پتروشیمی و بالاپایین رفتن قیمت محصولات و خوراک پتروشیمی را در وضعیت اقتصاد و قیمت دلار و معیشت مردم دیده ایم. این گزارش نشان می دهد که در مورد پتروشیمی همه چیز در دست دولت است . و مصوبات رنگ و وارنگ در واقع حاصل فشار بخش هایی از دولت به بخش های دیگر است.
همین طور در مجلس. در واقع صنعت پتروشیمی در ایران غولی است که سیاست های اقتصادی دولت را در دستان خود دارد. حتی مهم تر از بانک ها و خودرو سازها و قطعه سازها و اپراتورهای موبایل . زندگی ما در واقع در دست تلاطمات این نهادهای اقتصادی داخلی است. برگردیم به گزارشمان.
سهم اين نهادها از مديريت صنعت پالايش نفت كشور به اين ترتيب مشخص شده است: سازمان تامين اجتماعي 45درصد، دولت 35درصد، سهام عدالت 11درصد و سازمان تامين اجتماعي نيروهاي مسلح هشت درصد از حق كنترل و مديريت صنعت پالايش نفت كشور را در اختيار دارند و سهم بخش خصوصي از مديريت اين صنعت فقط حدود يك درصد است؛ اين يعني 99درصد كنترل و مديريت صنعت پالايشي كشور در اختيار دولت و نهادهاي عمومي غيردولتي قرار دارد.
صنعت پتروشیمی ۳۰درصد از بازار سرمایه را به خود اختصاص داده و سال گذشته سود خالص پالايشگاهها به 195هزار ميليارد تومان رسيد. از ۱۰ شرکت پالایشی فعال در کشور هم چهار شرکت غیربورسی هستند و طبق صورتهاي مالي شش ماهه اول سال 1401، شش شرکت بورسی پالایش نفت همگی سودده بودهاند.
قبل از اينكه ببينيم دولت و نهادهاي عمومي چطور در اين فضا حضور پيدا ميكنند و به واسطه كدام شركتهاي سرمايهگذاري مالكيت پالايشگاهها را برعهده دارند، وضعيت سهامداران عمده پالايشي را بررسي ميكنيم:
از بين 10 پالايشگاهي كه مركز پژوهشها مالكيت آنها را بررسي كرده، فقط پالايش نفت كرمانشاه است كه بيشترين سهم آن در دست بخش خصوصي قرار دارد و سهامدار اصلي 9 شركت ديگر دولت و نهادهاي عمومي غيردولتي و دولت است.
شرکت پالایشی نفت آبادان با ظرفیت اسمی پالایش ۳۹۰ هزار بشکه نفت خام در روز در جایگاه اول قرار دارد و پالایش نفت کرمانشاه هم با پالایش روزانه 22 هزار بشکه نفت خام در جايگاه آخر قرار ميگيرد. ما سهامداران اصلي 10 شركت اول پالايش نفت كشور را به تفكيك سهم هركدام بررسي كردهايم:
پالايش نفت آبادان: 100درصد سهام پالايش نفت آبادان در دست دولت است.
شركت پالايش نفت اصفهان: 67درصد سهام آن متعلق به شركت گروه پتروشيمي تابان فردا، يكي از زيرمجموعههاي شركت تاپيكو است كه متعلق به سازمان تامين اجتماعي است. 17درصد سهام اين شركت هم در دست شركت سهامي عام پالايش نفت اصفهان به عنوان يكي از زيرمجموعههاي شركت پخش فرآوردههاي نفتي است. سهام عدالت هم حدود 12درصد در اين شركت سهم دارد.
شركت پالايش ميعانات گازي خليج فارس: اين شركت غير بورسي است و تامين اجتماعي از طريق شركت تاپيكو 49درصد سهام آن را در اختيار دارد. 18درصد آن هم متعلق به شركت ملي پخش و پالايش فرآوردههاي نفتي و 33درصد هم در دست صندوق بازنشستگي كاركنان صنعت نفت است.
پالايش نفت بندرعباس: بانك رفاه كارگران سهامدار عمده اين شركت است و 15درصد از سهام آن هم متعلق به گروه گسترش نفت و گاز پارسيان - سهامي عام- است. بانك صادرات با پنج درصد و بانك تجارت هم با چهار درصد هم در اين پالايشگاه سهم دارند. سهام عدالت هم سهمي 20 درصدي از اين پالايشگاه دارد.
پالايش نفت تهران: سهام عدالت مالک مستقیم ۶۹درصد سهام پالایشگاه نفت تهران است و از طریق بانکها هم بهصورت غیرمستقیم در اين پالایشگاه سهم دارد. بانکهای تجارت با پنج درصد، صادرات با پنج درصد و ملت هم با سه درصد در اين شرکت سهام دارند. از طرفی ۴۰درصد سهام بانکهای تجارت و صادرات و ۳۰درصد سهام بانک ملت هم در اختیار سهام عدالت است و به این ترتیب مجموع سهامداری مستقیم و غیرمستقیم سهام عدالت در پالایش نفت تهران به حدود ۷۴درصد میرسد.
پالايش نفت شازند: اين شركت هم به عنوان يكي از زيرمجموعههاي شركت ملي پخش و پالايش فرآوردههاي نفتي فعاليت ميكند.
پالايش نفت تبريز: اين شركت هم بورسي است و 49درصد آن متعلق به گروه گسترش نفت و گاز پارسيان به عنوان شركت سهامي عام است. 20درصد سهام پالايش نفت تبريز متعلق به سهام عدالت و 20 هم شركت پخش و پالايش فرآوردههاي نفتي ايران است.
پالايش نفت شيراز: گروه گسترش نفت و گاز پارسيان 54درصد و صندوق بازنشستگی بانکهای ملی هم 19درصد سهام آن را در دست دارد. سهام عدالت هم سهامدار 12درصد از اين پالايشگاه است.
پالايش نفت لاوان: 51درصد سهام اين شركت در دست تامين اجتماعي و 18درصد آن هم متعلق به صندوق بازنشستگی بانکهای ملی است. علاوه بر اين 20درصد از سهام اين شركت هم متعلق به سهام عدالت است.
پالايش نفت كرمانشاه: 80 درصد سهام اين پالايشگاه متعلق به بخش خصوصي است.
مالكيت شركتها و صندوقهاي صنعت پالايشي در دست چه كسي است؟
دولت و نهادهاي عمومي غيردولتي به كمك اين شركتهاي سرمايهگذاري و زيرمجموعه خود در اين فضا نقش پررنگي برعهده گرفتهاند:
دولت از طریق شرکت پالایش و پخش فرآوردههای نفتی بخش زيادي از مديريت بخش پالايش نفت را در دست دارد.
سازمان تامین اجتماعی هم از طریق شرکت سرمایهگذاری تاپیکو به اين عرصه وارد شده است.
سازمان تامین اجتماعی نیروهای مسلح هم به واسطه شرکتهای سرمایهگذاری تجاری شستان و غدیر مديريت بخشي از اين بازار را برعهده دارد.
صندوق بازنشستگی و از کارافتادگی بانکهای ملی و بانکهای ادغام شده هم به واسطه شرکت سرمایهگذاری غدیر سهامداري شركتهاي پالايشي را انجام ميدهد.
صندوق بازنشستگی کارکنان صنعت نفت از طریق شرکت سرمایهگذاری اهداف و هیات امنای صرفهجویی ارزی هم به كمك شرکت آوای پردیس سلامت از بازیگران اصلی بازار پالایش نفت هستند. البته به اين بازيگران بايد سهام عدالت را هم اضافه كرد كه از سال 96 وارد اين عرصه شد.
