اهالی روستای بلوچی کائوله تانزانیا بر ایرانی بودنشان تأکید دارند و خود را از نوادگان سربازان بلوچی می دانند که عمانی ها در قرن ۱۸ آنها را دراین منطقه مستقر کردند.
مرتضی رضوانفرعضو هیأت علمی پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری که برای مطالعات پژوهشی در تانزانیا به سر میبرد، مینویسد:
محوطه شهر تاریخی کائوله یکی از مهمترین سایتهای تاریخی تانزانیا است که در سال ۱۹۶۴میلادی در فهرست آثار تاریخی تانزانیا به ثبت رسیده و مورد حفاظتقرار گرفته است. کائوله امروزه به شکل یک روستا و ذیل شهر باگامایو در ۶۴ کیلومتری دارالسلام قرار دارد.
شهر بندری کائوله در قرن سیزدهم میلادی توسط گروهی از شیرازی های مهاجر و به عنوان یک حکومت محلی تاسیس شد و نزدیک به چهار قرن بندر مهمی برای صدور کالا به سراسر جهان بوده است.
آنچه از این دولت شهر باقی مانده تعداد معدودی ساختمان تخریب شده است که در میان این خرابه ها می توان به بقایای دو مسجد که محراب و چند دیوار از آن باقی مانده ، ۲۲ قبر که عمدتا به افراد دیوانی و یا روحانیون عالی رتبه تعلق دارد، پایه ها و دیوارهای کوتاهی از یک بنا که احتمالا مدرسه و بنای مسکونی بوده و یک چاه آب که اطاقکی در کنار آن ساخته شده اشاره کرد.
سالم ترین قسمت این محوطه مربوط به همین اطاقک است که در کنار چاه آب قرار دارد و احتمالا قداستی است که اهالی برای این چاه قائل بوده اند. اهالی منطقه آب این چاه را دارای خواص معجزه آسا می دانند و حتی هم اکنون نیز از نقاط مختلف تانزانیا برای استفاده از این آب به کائوله می آیند.
این چاه در فاصله حدودا ۵۰ متری دریا قرار دارد اما دارای آب شیرین و قابل آشامیدن است و همچنین در تمام ایام سال دارای حجم ثابتی است.
مردم معتقدند این آب شفابخش است و معجزات زیادی برای آن بیان می کنند.
بناهای این محوطه تماما از سنگ های مرجانی بنا شده و شبیه به معماری مابقی آثار شیرازی ها در سواحل شرق آفریقا است.
تمام قبرها دارای کتیبه های سنگی و یا گلی بوده است که نام، تاریخ فوت و منصب متوفی را مشخص می کند که، نمونه این کتیبه ها در روستای بلوچی کائوله تا سالها استفاده شده و به نظر می رسد ادامه سنت دیرین شیرازی ها است.
براساس گفته اهالی، کلمه کائوله به معنای "برو ببین" است که ظاهرا کنایه از نشان دادن عظمت شهر کائوله در گذشته بوده است.
شهر کائوله بعد از قرن شانزدهم به مرور متروک شد تا اینکه مجددا در قرن ۱۸ مورد توجه عمانی ها قرار گرفت. عمانی ها لشگری از سربازان بلوچ ایرانی را در این منطقه مستقر کردند که فرزندان آنها هنوز در این منطقه سکونت دارند.
رضوانفر در پایان می نویسد: در گفت و گویی که با اهالی روستای بلوچی در کائوله داشتم، مردم منطقه، خود را از نوادگان این سربازان بلوچی میدانند و به ایرانی بودن خود تاکید می کنند.
امروزه کائوله یکی از روستاهای شهر باگامایو محسوب می شود،بلوچها در نقاط بسیاری از منطقه باگامایو گسترش یافته و ادامه دهنده فرهنگ شیرازیها بوده اند، بلوچهای منطقه طی تاریخ، خدمات زیادی در حوزه فعالیتهای فرهنگی، مذهبی و تجاری انجام داده اند که از آن جمله می توان به ساخت اولین مدرسه تانزانیا در منطقه باگامایو و همچنین ساخت بیمارستان و یا مساجد و مراکز عام المنفعه اشاره کرد.


