بررسی نطق روسای جمهوری در مراسم تحلیف کاملا سمتگیریها و انتظارات آنان را در طول دوران حکومتشان نشان میدهد.
بنیصدر ترجیح میداد مراسم زودتر تمام شود چرا که بالای سر او هاشمی رفسنجانی نشسته و کنار او بهشتی ایستاده بود و با هیچ یک میانهای نداشت و نطقی نکرد.
محمدعلی رجایی سخنی گفت که از او انتظار میرفت: «پاسداری از ارزشها در سراسر زندگی ما بوده و انگیزه ما هم همین است. جامعه روحانیت نیز در این وظیفه یاری میکند. دغدغه ما امروز این است که در دنیای پر از فساد امروز، جمهوری اسلامی چه اقداماتی برای حفاظت از اسلام دارد.»
سخنان آیتالله خامنهای اما در دو دوره کاملا متفاوت است. دورۀ اول با هیجان؛ چندان که خود نیز تعبیر «هیجان انگیز» را به کار برد و دوره دوم با نوعی نارضایتی چون قصد داشت نخستوزیر دیگری را معرفی کند و با حمایت صریح امام از مهندس موسوی منتفی شد. به همین سبب در ۲۱ مهر ۱۳۶۰ و در مراسم تحلیف گفتند: «امروز این مراسم برای برادر مخلص شما از این جهت هیجانانگیز است که در حقیقت بر زبان آوردن و تصریح کردن به چیزی است که بهطور طبیعی با کاندیدا شدن برای ریاستجمهوری و با قبول این مسئولیت بر دوش او وجود داشته و سنگینی میکرده است. حفظ خطوط اصلی این انقلاب به عهده رئیسجمهور است. مسئولیت مجلس نسبت به دولت، ارشاد و هدایت است. دورهای بر این جمهوری گذشته که رئیسجمهور تصور میکرده ریاست جمهوری یعنی سلطنت و اگر مجلس به دولت کمک نکند، رئیسجمهور در انجام وظایفی که سوگند میخورد، ناتوان خواهد بود.»
حال آن که چهار سال بعد - ۱۸ مهر ۱۳۶۴ - در مراسم تحلیف گفتند: «قانون اساسی ابزارهای لازم برای عمل به این سوگند را مشخص کردهاست. در صورتی که رئیسجمهور این ابزارها را در اختیار داشته باشد، خواهد توانست به این سوگند عمل کند، وگرنه این سوگند، حکم فقهیاش برای فقها روشن است.»
هاشمی رفسنجانی هم سخنی گفت که از او انتظار می رفت: «مهمترین و آسانترین کار برای من راهانداختن کارخانههاست و مرز فعالیت دولت حفظ آرمان های انقلاب است. استقلال اقتصادی جزء آرمانهای همه ماست.»
جنس کلمات سید محمد خاتمی اما متفاوت بود: «استقلال و آزادی دوپایه استوار نظام جمهوری اسلامی ایران است. حق آحاد مردم است که بگویند، بدانند و سخن خود را بیان کنند و پرسش و اعتراض خویش را مطرح کنند و در جهان پیچیده امروز، علاوه بر اجرای اصل امر به معروف و نهی از منکر و حق همگانی به خاطر پیچیدگیهای موجود، این حق از جمله از طریق نهادهای مدنی، تشکلهای قانونی، وسایل ارتباط جمعی و تأمین آزادیهای فردی و جمعی تحقق پیدا کند. این مسئولیت بزرگ که متوجه رئیسجمهور است، نشانهٔ حساسیت و اهمیت جایگاه و پایگاه ریاست جمهوری است.»
با توجه به مواضع سالهای اخیر محمود احمدینژاد خالی از لطف نیست نگاهی هم بیندازیم به آنچه ۱۵ مرداد ۱۳۸۴ گفت: «بهترین ژست دیپلماتیک، پایبندی به قوانین است. در کشور ما دموکراسی واقعی وجود دارد و قوا مستقل از یکدیگر هستند و اگر بپذیریم که قوه مجریه در کار مقننه دخالت کند، مفهومش دیکتاتوری است؛ لذا من حامی اجرای قانون هستم و از تمام ظرفیت قانون برای استیفای حق مردم استفاده خواهم کرد. اعتدال، مشی دولت است و هر نوع افراط و تفریط جایی در این دولت ندارد و به همه فرصتها، توانها و شایستگیها اتکا خواهد شد و پیشرفت و منافع ملی و عزت همگانی در این دولت مد نظر خواهد بود».
حسن روحانی بهعنوان هفتمین رییس جمهوری ایران در مراسم تحلیف خود گفت: «اعتدالگرایی بر اخلاق و مدارا اصرار میورزد و از طریق گفتگو، تفاهم و تدوین برنامههای کوتاهمدت و میانمدت سعی خواهد نمود شکافهای اجتماعی و اقتصادی را به حداقل ممکن برساند.» او سپس در مراسم تحلیف دوازدهمین دوره ریاست جمهوری که در ۱۴ مرداد ۱۳۹۶ برگزار شد، سوگند خورد: «سوگند یاد می کنم پاسدار مذهب رسمی و نظام جمهوری اسلامی و قانون اساسی کشور باشم، همهٔ استعدادها و صلاحیت خویش را در راه ایفای مسئولیتهایی که برعهده گرفتهام به کار گیرم، خود را وقف خدمت به مردم و اعتلای کشور، ترویج دین و اخلاق، پشتیبانی از حق و گسترش عدالت سازم، از هرگونه خودکامگی بپرهیزم و از آزادی و حرمت اشخاص و حقوقی که قانون اساسی برای ملت شناخته حمایت کنم. در حراست از مرزها و استقلال سیاسی، اقتصادی و فرهنگی کشور از هیچ اقدامی دریغ نورزم و با استعانت از خداوند و پیروی از پیامبر اسلام و ائمه اطهارعلیهم السّلام، قدرتی را که ملت به عنوان امانتی مقدس به من سپرده همچون امینی پارسا و فداکار نگاه دار باشم و آن را به منتخب ملت، پس از خود بسپارم.»
مهمترین تفاوت مراسم تحلیف امروز با آنچه در ۴۱ سال گذشته رخ داده این است که سید ابراهیم رییسی در مقام رییس قوۀ قضاییه کنار هیچ رییس جمهوری نایستاد تا او سوگند یاد کند اما خود در مقام رییس جمهوری حاضر میشود.
منبع: عصر ایران
