موافقت حاکمان فعلی افغانستان برای بازدید متخصصان ایرانی از سد کجکی نشان داد که دیپلماسی ایران موفق عمل کرده است. درواقع طالبان به خوبی میداند ایران بازیگر موثری در منطقه است و با توجه به این که هنوز آنان به رسمیت شناخته نشدهاند، هر اقدامی برای چالش در منطقه به ضرر خودشان خواهد بود.
به گزارش ایسنا، بیش از یک ماه از چالش و تنش آبی میان ایران و افغانستان بر سر حقآبه هیرمند میگذرد، در این مدت گفتوگوهای زیادی میان مقامات دو کشور انجام شده و بعضا نیز طرفین به صورت رسانهای درخواستهای خود را مطرح کردهاند.
حاکمان فعلی افغانستان با اینکه بارها در اظهارات خود تاکید کردند که پایبند به معاهده هیرمند طبق توافق سال ۱۳۵۱ هستند اما این لفاظیها در ظاهر بود و هیچگاه حاضر به اجرای تعهدات نبودند، گرچه به نظر میرسد این مقوله نه فقط مربوط به دوره فعلی حاکمان در افغانستان بوده بلکه در دورههای گذشته نیز چنین بوده است.
حجت الاسلام سید ابراهیم رئیسی، رئیسجمهور کشورمان در سفر به سیستان و بلوچستان با اشاره به سابقه تاریخی و توافقات و معاهدات ایران و افغانستان درباره حقابه هیرمند تاکید کرد: میخواهم به حاکمان افغانستان عرض کنم که این سخن بنده را مطلب عادی تلقی نکنند، بسیار جدی بگیرند؛ به مسئولان و حاکمان افغانستان اخطار میکنم که حق مردم و منطقه سیستان و بلوچستان را سریعا بدهند.
وی با اشاره به برخی ادعاهای منتشره مبنی بر اینکه سد احداث شده روی هیرمند آب چندانی ندارد یا بخشی از آن رسوبات است، تصریح کرد: باید هر چه سریعتر این اجازه به کارشناسان ما داده شود تا این مساله را بررسی کنند، اگر کارشناسان ما این مطلب را تایید کردند، بسیار خب اشکال ندارد، در نبودن آب ما بحثی نداریم، اما اگر آب وجود دارد، این حق مردم سیستان و بلوچستان باید داده شود و ما به هیچ عنوان اجازه نمیدهیم حق مردم ضایع شود.
این درخواست از سوی رئیسجمهور با واکنش مقامات طالبان مواجه شد و مدعی شدند که به دلیل کم بودن حجم آب، آبی نصیب ایران نخواهد شد.
با وجود اینکه اما و اگرها درباره وجود آب در پشت سدها همچنان ادامه داشت، تنش موجود بین دو کشور تشدید شد و مسئولان جمهوری اسلامی ایران تاکید کردند که حاکمان افغانستان باید به تعهدات بینالمللی پایبند بوده و معاهده هیرمند را اجرا کنند.
در این راستا امیرخان متقی سرپرست وزارت خارجه امارت اسلامی افغانستان نیز بر تعهد تأمین حقابه ایران از هیرمند مطابق توافقنامه میان دو کشور تأکید کرد و گفت: دل امارت اسلامی همانند مردم هیرمند، فراه و نیمروز برای سیستان و بلوچستان هم میسوزد و درد آنها را درد خود میدانیم، اما آبی در سد کمالخان وجود ندارد و مسیر سد کجکی هم تا مرز ایران، ۶۰۰ کیلومتر است.
ساخت سد کمال خان به نوعی نقض معاهده هیرمند بود زیرا به گونهای ساخته شده که آب به سمت ایران جاری نمیشود و به نوعی یک سد انحرافی استساخت سد کمال خان به نوعی نقض معاهده هیرمند بود زیرا این سد طوری ساخته شده که وقتی پر از آب شود، آب آن به سمت ایران سرازیر نمیشود و به سمت شوره زار و گودزره میرود. این مساله یکی از عواملی بود که موجب شد آب ناشی از بارندگی ها به سمت ایران جاری نشود. در واقع سد کمال خان یک سد انحرافی با هدف منحرف کردن آب است و ادعای مقامات افغانستان به معنی خشکسالی صحیح نیست.
مقامات طالبان مدعی هستند که در سالهای اخیر درگیر خشکسالی هستند و این مساله اجازه نمیدهد که بتوانند حقآبه را تامین کنند، پیش از این و در چنین شرایط فعلی ایران هیچ وقت برای اندازهگیری این میزان در سرچشمه در خواست نداشته است، اما در یکی دو سال اخیر که آب به شدت کم شده ایران درخواست برای اندازهگیری و بازدید از سد را مطرح کرده که به دلایل مختلف طرف افغان با بازدید متخصصان ایرانی موافقت نکرده بود.
